Stríðsleyfi Stalíns: Af hverju eru tvær Kóreur til?

Kóreu­ríkin eru í frétt­unum. Norður-Kórea sendir her­menn í Úkra­ínu­stríðið, Suður-Kórea er í greipum póli­tísks ofviðris. En hver er saga ríkj­anna?

Ung stúlka í Kóreu reynir að koma litla bróður sínum undan skriðdrekum og stríði.
Ung stúlka í Kóreu reynir að koma litla bróður sínum undan skrið­drekum og stríði. Alltaf er alþýðan fórn­ar­lambið þegar vald­sjúkir menn veg­ast á.

Kóreu­ríkin tvö hafa verið í sviðs­ljós­inu und­an­farið. Norður-kóreskir her­menn eru orðnir fall­byssu­fóður á vegum Rússa á víg­stöðv­unum í Kúrsk en það furðu­lega upp­á­tæki for­seta Suður-Kóreu að skella á skamm­vinnum her­lögum hefur hins vegar hleypt öllu upp í loft í syðri hlut­anum.

Því er nú rétt að rifja upp í stuttu máli af hverju Kóreu­ríkin eru tvö og sömu­leiðis sögu þeirra fyrsta kastið.

Athygl­is­vert er að kóresk tunga er alls óskyld bæði kín­verskum tungu­málum og japönsku. Bæði það og gena­rann­sóknir hafa gefið til kynna að Kóreu­menn hafi verið orðnir sér­stök þjóð, aðskilin erfða­fræði­lega og mál­fræði­lega frá helstu nágrönnum, fyrir allt að 15 þús­und árum.

Kvalist undir japanskri stjórn

Nokkru fyrir upp­haf tíma­tals okkar var háþróuð menn­ing risin á Kóreu­skaga og hvert ríkið af öðru. Stundum voru þau fleiri en eitt í senn og börð­ust inn­byrðis, stundum fóru þau með hern­aði á hendur nágrönnum sínum, einkum í Man­sjúríu, en ella þurftu þau að verj­ast ásælni Kínverja og/eða Japana.

Sú saga öll verður ekki rakin hér en við lok 14. aldar var komið á legg í Kóreu öfl­ugt sam­einað ríki sem nefnt hefur verið Joseon. Næstu ald­irnar hélt Joseon-ríkið velli en skömmu fyrir alda­mótin 1900 voru Japanir farnir að seil­ast þar mjög til valda. Um þær mundir var mik­ill völlur á Japönum og þar var hafin mikil iðn- og hern­að­ar­væð­ing á vest­ræna vísu. Gátu Kóreu­menn ekki rönd við reist og 1910 inn­lim­uðu Japanir í raun skag­ann allan í ríki sitt.

Nú voru Japanir um skeið herrar Kóreu og er óhætt að segja að Kóreu­menn hafi unað illa hag sínum. Þeir máttu þola mik­inn yfir­gang, grimmd og arð­rán í eigin landi. Allar til­raunir til and­ófs voru barðar niður af mik­illi hörku.

38. breiddarbaugur

Árið 1945 hrundi veldi Japana hins vegar þegar þeir biðu ósigur fyrir Banda­ríkja­mönnum í síð­ari heims­styrj­öld­inni. Þá ákváðu Banda­menn að banda­rískar her­sveitir skyldu her­taka Kóreu­skag­ann norður að 38. breidd­ar­baug en sov­éskar her­sveitir tækju svæðið þar norður af.

Með tíð og tíma skyldu Kóreu­menn sjálfir svo ákveða stjórn­ar­far sitt og fram­tíð­ar­skipan mála þótt ekki væri kveðið á um smá­at­riði í því sam­bandi.

Tekið skal fram að ekk­ert sér­stakt réði því að miðað var við 38. breidd­ar­baug annað en að hann skipti skag­anum nokkurn veg­inn í tvennt.

Fram að 1945 hafði sem sé ekki verið neinn menn­ing­ar­legur, sögu­legur eða félags­legur munur á Kóreu­mönnum eftir því hvort þeir bjuggu í norðr­inu eða suðr­inu.

Nú er það svo að strax og heims­styrj­öld­inni lauk hófst því­lík tog­streita milli sig­ur­vegar­anna, einkum Banda­ríkj­anna og Sov­ét­ríkj­anna, að fljót­lega var farið að tala um „kalda stríðið“ millum þeirra. Og nú vildi hvor­ugur aðili gefa hinum færi á sínum parti Kóreu­skag­ans. Fór svo að árið 1948 stofn­uðu Sov­ét­menn svo­nefnt alþýðu­lýð­veldi í norð­ur­hlut­anum en Banda­ríkja­menn lýð­veldið Kóreu í syðri hlut­anum.

Fanturinn Syngman Rhee

Yfir þessi nýju ríki settu stór­veldin sína menn. Þjóð­ern­is­sinn­aður stjórn­mála­maður var settur yfir Suður-Kóreu, Syngman Rhee, var hann kall­aður á Vest­ur­löndum, en for­seti Norður-Kóreu varð Kim Il-sung.

Syngman Rheevar mennt­aður í Banda­ríkj­unum og var á móti komm­ún­istum. Það dugði til að Truman Banda­ríkja­for­seti gerði hann að ráða­manni Suður-Kóreu.

Hófst nú mikil per­sónu­dýrkun á Kim í norðr­inu og látið var í veðri vaka að hann hefði stýrt öfl­ugri and­spyrnu­hreyf­ingu gegn Japönum í heims­styrj­öld­inni en öll sú hetju­saga mun þó hafa verið mjög ýkt — væg­ast sagt.

Syngman Rhee var ekki fínni pappír en Kim. Hann hafði að vísu verið á sinn hátt ötull bar­áttu­maður fyrir frelsun Kóreu undan Japan en þegar hann var kom­inn til valda í Suður-Kóreu var hann ekki lengi að sýna og sanna að hann var fyrst og fremst stjórn­lyndur fantur.

Til harðra mót­mæla og upp­þota kom gegn honum strax 1948 en hann bældi það niður með gríð­ar­legri hörku og munu tug­þús­undir hafa látið lífið.

Banda­ríkja­menn létu sér það lynda því þótt Syngman Rhee væri skít­hæll var hann klár­lega „þeirra skít­hæll“ eins og gjarnan var kom­ist að orði í kalda stríð­inu. Og hann hafði svarið þess dýran eið að vernda Suður-Kóreu fyrir komm­ún­ism­anum.

Kim Il-sung í Norður-Kóreu vildi hins vegar fyrir alla muni sam­eina alla Kóreu undir sinni stjórn.

Kim nauðar um að fá að fara í stríð

Hann hafði komið sér vel fyrir í norðr­inu og um þetta leyti voru lífs­kjör alþýð­unnar í Norður-Kóreu umtals­vert betri en í Suður-Kóreu, og var svo áfram lengi vel.

Kim Il-sungvar viss um að her­sveitir hans myndu sigra í því lang­þráða stríði sem hann hóf í júní 1950.

Um það verður fjallað nánar síðar en Kim Il-sung taldi sig alt­ént hafa ástæðu til að ætla að almenn­ingur í suðr­inu tæki því bara vel ef hann yrði frels­aður undan lepp­stjórn Banda­ríkj­anna og Syngman Rhee.

Kim nauð­aði í Stalín að fá að fara með hern­aði gegn Suður-Kóreu en lengi vel bann­aði Stalín slíka ævin­týra­mennsku.

Sárs­auka­full og erfið upp­bygg­ing eftir hörm­ungar heims­styrj­ald­ar­innar var þá í miðju kafi í Sov­ét­ríkj­unum.

Þá var Stalín að upp­lagi var­kár maður og taldi lengi vel enga ástæðu til að  efna til átaka út af Kóreu.

Í upp­hafi árs 1950 hélt Dean Acheson utan­rík­is­ráð­herra Banda­ríkj­anna hins vegar örlaga­ríka ræðu þar sem hann lýsti því yfir að Banda­ríkin hefðu myndað eins konar varn­ar­svæði gegn ágangi komm­ún­ista — en komm­ún­istar höfðu þá fyrir tæpu hálfu ári náð völdum í Kína líkt og í Sov­ét­ríkj­unum.

Innan þessa varn­ar­svæðis voru, að sögn Achesons, bæði Japan og Fil­ipps­eyjar en hann nefndi ekki Kóreu.

Stalín gefur stríðsleyfi

Af því dró Stalín þá ályktun að Harry Truman Banda­ríkja­for­seti myndi ekki kveðja út banda­rískan her ef Kim Il-sung gerði árás á Suður-Kóreu og féllst því á það á fundi þeirra Kims í Moskvu í apríl 1950 að norður-kóreski her­inn réð­ist suður yfir 38. breidd­ar­baug.

Norður-kóreski her­inn var þegar mjög vel búinn nýj­ustu her­gögnum úr verk­smiðjum Sov­ét­ríkj­anna.

Maó Zedongvildi gera hið nýja ríki komm­ún­ista í Kína gild­andi í hópi stór­velda og sam­þykkti því að hjálpa Kim Il-sung í stríðs­brölti hans.

Af hálfu Stalíns var leyfi Kims til að fara í stríð þó háð því að Kín­verjar væru því sam­þykkir og myndu draga vagn Kims ef á þyrfti að halda.

Sjálfur ætl­aði Stalín hins vegar ekki Rauða hernum að taka eig­in­legan þátt í hinu yfir­vof­andi stríði.

Kim Il-sung brun­aði nú á bryn­var­inni járn­braut­ar­lest sinni til Bejing og fékk þar upp­á­skrift Maó Zedongs for­manns fyrir að hefja stríð.

Og þann 25. júní 1950 ræstu her­menn Kim Il-sungs skrið­dreka sína og héldu yfir 38. breidd­ar­baug og hófu þar með Kóreu­stríðið sem átti eftir að standa í þrjú ár og kosta ógrynni manns­lífa.

Og færa mann­kynið í fyrsta sinn fram á barm kjarn­orku­stríðs.

Frá því segir í þess­ari grein hér.

Kjósa
24
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Veistu meira?

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.
Tengdar greinar

Flækjusagan

Mest lesið

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

Mest lesið í mánuðinum

3
Viðtal

Íslenskur læknir varpar nýju ljósi á lífs­hættu­legan með­göngu­sjúk­dóm

Nítján ára gömul lá Silja Rut Ragn­ars­dóttir nær dauða en lífi á skurð­ar­borði Land­spít­al­ans eftir alvar­legt til­felli með­göngu­eitr­unar. Íslenskur vís­inda­maður í Banda­ríkj­unum, Jóhann Elí Guð­jóns­son húð­læknir, leiðir braut­ryðj­andi rann­sóknir sem varpa nýju ljósi á hvers vegna sjúk­dóm­ur­inn kemur fram. Hann telur mögu­legt að þróa lyf við sjúk­dómnum sem bjargað gæti manns­lífum.
5
Viðtal

Ást­leysið er sárt

Nánd er nær­ing, nauð­syn­leg eins og matur. Tæpur helm­ingur fólks elst upp í óör­uggum tengslum sem geta komið niður á tengslum og ást­ar­sam­böndum á full­orð­ins­árum, jafn­vel ógnað heilsu, enda er „tengsla­myndun ein af grunn­for­sendum far­sældar“, að sögn klíníska sál­fræð­ings­ins Guð­brands Árna Ísberg. Í bók sinni, Í augum þínum verð ég til, fjallar hann um getu okkar til að mynda tengsl og ást­ina í öllum sínum myndum.

Mest lesið í mánuðinum

Mest lesið undanfarið ár