Árið 1954 til­kynntu stjórn­endur SAS að flug­fé­lagið hygð­ist reisa 22 hæða hótel á horni Vester­brogade og Hammerichsgade. Mörgum leist ekki vel á þessa hug­mynd og spurt var hvort virki­lega ætti að klessa þarna niður kassa­laga háhýsi að amer­ískri fyr­ir­mynd og það á þessum áber­andi stað, eins og það var orðað. Þegar greint var frá því að Arne Jacobsen myndi teikna húsið þótti það góðs viti, hann var á þessum tíma meðal þekkt­ustu arki­tekta Dan­merkur og reyndar orð­inn þekktur víða um lönd fyrir verk sín. Jafn­framt var greint frá því að Arne Jacobsen myndi ekki ein­ungis teikna húsið sjálft heldur líka öll hús­gögn og borð­búnað, lampa og ljós, já og ösku­bakk­ana, sem þá voru taldir nauð­syn­legur hluti hús­bún­aðar. Meðal hús­gagn­anna voru stól­arnir Eggið og Svan­ur­inn sem enn eru fram­leiddir og selj­ast grimmt, eins og sagt er. 

Hönn­uð­ur­innÞegar greint var frá því að Arne Jacobsen myndi teikna hóitelið þótti það góðs viti, hann var á þessum tíma meðal þekkt­ustu arki­tekta Danmerku og reyndar orð­inn þekktur víða um lönd fyrir verk sín.

Mynd: SAS hot­els

Gler og málmur                                                                                                      

Í við­tali sagði arkiktekt­inn að hót­elið yrði með léttum útveggjum úr gleri og málmi, líkt og víða mátti sjá í vest­rænum borgum, á eft­ir­stríðs­ár­unum og reyndar miklu lengur. Hæðirnar eins og áður sagði 22, tvær neðstu hæð­irnar eins konar sökkul­bygg­ing. Fyrir utan glugg­ana yrði sökkul­bygg­ingin klædd grænum emal­eruðum stál­p­lötum. Allt gler í hús­inu yrði í mildum grænum lit, sagði arki­tekt­inn, húsið um það bil 70 metra hátt og her­bergin 260.

Et pragtfuldt hotel

Þegar hót­elið var tekið í notkun árið 1960 fékk það nafnið SAS Royal Hotel. Danskir fjöl­miðlar greindu ítar­lega frá þess­ari nýju glæsi­bygg­ingu, eins og kom­ist var að orði. Birtar voru myndir af vel búnum her­bergjum og veislu­sölum en engan grun­aði kannski að hús­gögnin og hót­el­bygg­ingin sjálf, yrðu klassík í danskri hönn­un­ar­sögu.

Í bygg­inguÁkveðið var að ráð­ast í bygg­ingu SAS-hót­els­ins árið 1954 og það var tekið í notkun árið 1960.

Mynd: SAS hot­els

Margt breytt

Eins og áður var getið eru her­bergin 260. Einungis eitt þeirra, númer 606, er óbreytt frá upp­hafi. Hinum hefur öllum verið breytt, og margir hafa orðið til að gagn­rýna þær breyt­ingar. Hluti jarð­hæð­ar­innar með glæsi­legum bar er óbreytt og þar eru hús­gögn Arne Jacobsen, meðal ann­ars Eggið og Svan­ur­inn. Ytra útlit húss­ins var hins vegar óbreytt til árs­ins 2017.

Grænt ekki sama og grænt

Eins og fyrr var getið er neðsti hluti hót­els­ins, sökk­ull­inn, emal­er­aðar plötur, grænar að lit. Árið 2017 ákvað núver­andi eig­andi hót­els­ins, Weenasgruppen, að láta mála plöt­urnar. Nýi lit­ur­inn er vissu­lega grænn en ekki eins og sá upp­haf­legi, þetta gagn­rýndu margir. Umhverfis- og eft­ir­lits­yf­ir­völd borg­ar­innar gerðu engar athuga­semdir. Í við­tali sem tekið var í tengslum við breytta græna lit­inn sagði Lars Weenas for­stjóri Weenasgrupen að brátt yrði komið að miklu við­haldi á öllu ytra byrði húss­ins. Danskur arki­tekt sagði af þessu til­efni að viss­ara væri að fylgj­ast vel með fyr­ir­hug­uðum við­gerðum. Leið nú og beið.

Hefði gjörbreytt ásýnd hússins

Fyrir ári síðan, nánar til­tekið 2. sept­em­ber 2023, birt­ist á vef­síðum margra danskra fjöl­miðla bréf frá banda­ríska arki­tekt­inum Michael Sheridan. Hann er þekktur á sínu sviði og sér­stakur áhuga­maður um nor­ræna bygg­inga­list og einkum og sér­ílagi danska arki­tekt­inn Arne Jacobsen.

Ástæða þess að Michael Sheridan ákvað að stinga niður penna var sú að eig­endur hót­els­ins höfðu látið útbúa eins­konar sýn­ing­ar­vegg­bút (mockup) sem sýndi hvernig hót­elið myndi líta út eftir þær breyt­ingar og end­ur­nýjun sem eig­end­urnir höfðu í huga. Ótti þeirra sem lýst höfðu áhyggjum reynd­ist ekki ástæðu­laus, glugga­póst­arnir mun breið­ari en hinir upp­runa­legu og ekki í sama lit. Útlit húss­ins yrði gjör­breytt.

Arne Jacobsen hafði á sínum tíma lagt mikla áherslu á að póst­arnir yrðu mjög mjóir.

Í áður­nefndu bréfi frá Michael Sheridan var­aði hann við því að ef útliti húss­ins yrði breytt, eins og sýn­ing­ar­bút­ur­inn gæfi til kynna, yrði  búið að stór­skemma þetta glæsi­lega hús, eina stærstu fjöðr­ina í danskri bygg­inga­list.

Lögðu til friðun

Margir urðu til að taka undir orð Michael Sheridan og lands­sam­tökin By& Land Danmark lögðu til að hót­elið yrði friðað. Samtökin eru ráð­gef­andi fyrir stjórn­völd varð­andi friðun húsa og ann­arra mann­virkja og umhverfis.

Eigandi húss­ins, Weenasgruppen, lýsti sig and­vígan hug­myndum um friðun, erfitt væri að reka hótel ef engu mætti breyta og benti á að mörgu í SAS hót­el­inu hefði verið breytt gegnum árin þótt útlitið væri hið upp­runa­lega, tals­maður eig­and­ans nefndi ekki grænu máln­ing­una.

Málið kom nú til kasta ráð­gjaf­ar­nefndar menn­ing­ar­mála­ráðu­neyt­is­ins (Det Særlige Bygn­ings­syn) og 18. jan­úar síð­ast­lið­inn birti nefndin álit sitt þar sem mælt var með friðun húss­ins, að utan og innan. Eigandi hót­els­ins sagði í umsögn sinni (sem er lög­bund­inn réttur) geta fall­ist á að ytra byrði húss­ins yrði friðað en gæti ekki sam­þykkt inn­an­húss­friðun, nema að tak­mörk­uðu leyti og nefndi í því sam­bandi þann hluta jarð­hæð­ar­innar, sem hefur aldrei verið breytt.

Tilkynnt um friðun

14. ágúst síð­ast­lið­inn sendi Slots- og Kult­ur­styrel­sen, sem er deild í Menn­ing­ar­mála­ráðu­neyt­inu frá sér til­kynn­ingu. Þar kom fram að ákveðið hefði verið að friða SAS hót­elið, bæði að utan og innan. Hvort, og þá að hve miklu leyti þeim hluta hót­els­ins, t.d her­bergjum sem breytt hefur verið, verði færður í upp­runa­legt horf er ókomið í ljós.

Þess má að lokum geta að eig­endur frið­aðra bygg­inga geta sótt sér­staka styrki til við­halds og end­ur­nýj­unar til Menn­ing­ar­mála­ráðu­neyt­is­ins og um frið­aðar bygg­ingar gilda sér­stakar reglur varð­andi skatta og gjöld.