Ímán­að­ar­skýrslu Húsnæðis- og mann­virkja­stofn­unar (HMS) sem birt var fyrr í dag er greint frá ískyggi­legri þróun á hús­næð­is­mark­aði. Framboð á hús­næði heldur áfram að drag­ast saman á sama tíma og eft­ir­spurn eykst. Þróunin brýst út í verð­hækk­unum en vísi­tala íbúða­verðs hækk­aði um 0,8 pró­sent milli mán­aða í mars. Á síð­ustu 12 mán­uðum hefur íbúða­verð á land­inu hækkað um 5,2 pró­sent. 

Samkvæmt HMS eru um 3.200 íbúðir til sölu á land­inu öllu. Flestar þeirra eru stað­settar á höf­uð­borg­ar­svæð­inu og eru þær um 1.900 tals­ins. Í skýrsl­unni kemur fram að fram­boð á hús­næði til sölu hafi dreg­ist saman um hund­rað íbúðir frá árs­byrjun. Mælist sam­drátt­ur­inn mestur á höf­uð­borg­ar­svæð­inu. 

Þá hafa fram­kvæmdir í á nýbygg­ingum dreg­ist saman tals­vert á milli ára. Á und­an­förnum tólf mán­uðum hófust fram­kvæmdir á um 1.333 íbúðum á höf­uð­borg­ar­svæð­inu. Helmingi færri íbúðir en teknar voru til fram­kvæmda á árinu á undan. 

Í skýrsl­unni kemur fram að staðan sé enn verri á svæðum í grennd við höf­uð­borg­ar­svæðið. „Enn ýkt­ari sögu er að segja af nágrenni höf­uð­borg­ar­svæðis en 261 íbúð fór í fram­kvæmd á síð­ustu tólf mán­uðum sam­an­borið við 1.002 tólf mán­uði þar á undan.“

Svartsýnisspár Samtaka Iðnaðarins raungerðust 

Í jan­úar 2023 birtu Samtök Iðn­að­ar­ins (SI) könnun þar sem spáð var 65 pró­sent sam­drætti í áform­uðum fram­kvæmdum á nýbygg­ingum á árinu. Talning HMS fram­kvæmdi í sept­em­ber í fyrra leiddi í ljós að fram­kvæmdir á íbúð­ar­hús­næði höfðu dreg­ist saman um 70 pró­sent.

Í byrjun árs birtu SI aðra sam­bæri­lega könnun þar sem því var spáð að fram­kvæmdir myndu drag­ast saman um 15 pró­sent til við­bótar á milli ára. Í skýrslu HMS kemur fram að svo virð­ist sem að spár SI muni raun­ger­ast í annað sinn. Nýjasta íbúða­taln­ing HMS í mars sýndi 9,3 pró­sent sam­drátt í upp­bygg­ingu á nýju hús­næði. 

Miðað við sam­drátt­inn í nýjum fram­kvæmdum áætlar HMS að um 1.406 nýjar íbúðir muni koma inn á markað árið 2026. Eru það nálega helm­ingi færri íbúðir að áætlað er að komi á markað á þessu ári og því næsta.

Mynd: Aðsent/HMS

Þá segir í mán­að­ar­skýrsl­unni að áætl­aðar íbúðir mun aðeins sinna um 29 pró­sent af væntri íbúða­þörf á því ári. Ef gert er ráð fyrir um 18 til 24 mán­aða löngum bygg­ing­ar­tíma þyrfti að hefja fram­kvæmdir á um 3.500 íbúðum til við­bótar til þess að upp­fylla íbúða­þörf fyrir árið 2026. 

Kaupsamningum fjölgar ört 

Á sama tíma og núver­andi og vænt fram­boð á hús­næði dregst saman heldur eft­ir­spurn eftir íbúðum áfram að aukast milli mán­aða. Í síð­asta mán­uði voru 1.215 fast­eignir teknar úr sölu og í febr­úar voru 1.420 íbúðir teknar úr sölu. Gengið var frá 990 kaup­samn­ingum í febr­úar og fjölg­aði útgefnum kaup­samn­ingum um 80 pró­sent á milli mán­aða.

Fjölgun kaup­samn­inga var mest í nágrenni höf­uð­borg­ar­svæð­is­ins og telur hag­deild HMS að aukna virkni vera til­komin vegna íbúða­kaupa Grind­vík­inga í febr­úar. Þá býst HMS við því að þrýst­ing­ur­inn vegna íbúð­ar­kaupa Grind­vík­inga muni aukast á næstu mán­uðum. 

Nýlega hóf ríkið að ganga frá kaupum á íbúð­ar­hús­næði í Grinda­vík í gegnum fast­eigna­fé­lagið Þórkötlu. Þegar fyrstu kaupin fóru í gegn þann 12. apríl síð­ast­lið­inn, höfðu safn­ast upp 675 umsóknir um íbúð­ar­kaup í bænum. 

Kaupverð hækkar

Aukin þrýst­ingur í eft­ir­spurn kemur fram í umtals­verðum verð­hækk­unum sem HMS mælir milli mán­aða. Fram kemur að með­al­kaup­verð íbúða í nágrenni höf­uð­borg­ar­svæð­is­ins í febr­úar hafi hækkað um tæp 18 pró­sent á einu ári. Á tólf mán­uðum hækk­aði með­al­kaup­verðið úr 55 millj­ónum króna í 64,8 millj­ónir. 

Mynd: Aðsent/HMS

Sömu­leiðis hefur til­fellum þess að íbúðir selj­ist á yfir­verði fjölgað á fyrstu mán­uðum árs­ins. Í febr­úar seld­ust 13,4 pró­sent íbúða á yfir­verði sam­an­borið við 9,9 pró­sent í jan­úar.

Í skýrsl­unni kemur fram að þró­un­ina megi að miklu leyti rekja til íbúð­ar­kaupa á höf­uð­borg­ar­svæð­inu, en þar seld­ust um 15 pró­sent íbúða á yfir­verði í febr­úar. Kaup­þrýst­ing­ur­inn var mestur í Vest­ur­bænum og Hafn­ar­firði, þar sem rúm­lega þriðj­ungur íbúða seld­ust á yfir­verði.