Drekaspíran átti að vernda Kauphöllina gegn eldsvoðum: Af stórveldisdraumum Kristjáns 4.

Flest hús í mið­borg Kaup­manna­hafnar hafa mátt þola elds­voða oftar en einu sinni. En drek­arnir á dreka­spírunni voru taldir vernda Kaup­höll­ina.

Kristján 4. réði því sjálfur hvernig spíran með drekunum var.
Kristján 4. réði því sjálfur hvernig spíran með drek­unum var.

Kald­hæðn­is­legt er að tákn­rænn til­gangur dreka­spírunnar sem brun­inn í Kaup­manna­höfn felldi af húsi Kaup­hall­ar­innar í morgun átti einmitt að vera að vernda bygg­ing­una fyrir elds­voðum og tjóni af völdum óvina höf­uð­borg­ar­innar.

Bygging húss­ins hófst árið 1620 og var að mestu lokið aðeins fjórum árum síðar, en dreka­spíran var svo sett upp ári seinna. Arkitekt húss­ins hét Hans van Steenwinckel og var ætt­aður frá Hollandi. Faðir hans var bygg­inga­verk­taki og stein­smiður sem Friðrik 2. Dana­kóngur fékk til Kaup­manna­hafnar á ofan­verðri 16. öld til að vinna við bygg­ing Krón­borg­ar­kast­ala.

Drek­arnir á spírunni sem nú er fallin.

Hans og Lorenz bróðir hans ílent­ust í Danmörku og gerð­ust báðir arki­tektar. Það var raunar Lorenz sem var upp­haf­lega ráð­inn til þess að teikna Kaup­höll­ina og stýra bygg­ingu hennar en vinna var varla hafin við að und­ir­búa jarð­veg­inn 1619 þegar Lorenz lést og þá var Hans bróðir hans feng­inn í verkið í stað­inn.

Það var Kristán 4., sonur Friðriks 2., sem lét reisa Kaup­höll­ina. Hann átti sjálfur hug­mynd­ina að dreka­spírunni sem flug­elda­stjóri hans, eða „fyr­vær­kerimester“, teikn­aði.

Á vef danska við­skipta­ráðs­ins, sem hefur haft aðsetur í hús­inu, má lesa þessar setn­ingar:

„Drek­arnir áttu að sögn að vernda húsið fyrir eldi. Það hefur einmitt tek­ist mjög vel. Flest nágranna­hús­anna og Krist­jáns­borg­ar­höll hafa staðið í ljósum logum gegnum tíð­ina en drek­arnir hafa passað upp á Kaup­höll­ina.“

Þangað til núna.

Kristján 4. varð kóngur aðeins 11 ára 1588 og átti eftir að ríkja í nærri 60 ár eða þar til hann lést 1648.

Það var ekki aðeins löng valda­tíð sem gerir Kristján 4. merkan í danskri sögu. Hann var ein­hver lit­rík­asti og stór­brotn­asti kon­ungur Dan­merkur (og þar með Íslands), risi að vexti og ham­hleypa til drykkju — svo að Bretar höfðu aldrei séð jafn hraustan drykkju­mann þegar hann fór í heim­sókn til London í byrjun 17. aldar.

Lengst af háði ofdrykkjan honum furðu lítið, því þó hann væri yfir­leitt bor­inn með­vit­und­ar­laus til sængur þegar langt var liðið á nótt var hann komin á fætur í dögun, iðandi af kæti og starfs­orku.

Þrek hans var ótæm­andi og hann var stað­ráð­inn í að gera Danmörku að stór­veldi á evr­ópska vísu. Kaup­höll­ina lét hann einmitt reisa því hann hugð­ist gera Kaup­manna­höfn af mið­stöð versl­unar í Norður-Evrópu, og náði reyndar þó nokkrum árangri á því sviði.

Verr gekk þegar Kristján hugð­ist afla sér og löndum sínum hern­að­ar­frægðar með því að taka þátt í 30 ára stríð­inu sem geis­aði í Þýska­landi 1618-1648. Kristján fór með her suður til Þýska­lands 1626 en reynd­ist lít­ill bógur sem hers­höfð­ingi og varð að semja frið við fjendur sína fáeinum árum síðar.

Kaup­manna­höfn á dögum Krist­jáns 4.

Ein af afleið­ingum af þessu stríðs­brölti Krist­jáns var sú að danski flot­inn var önnum kaf­inn suður í Eystra­salti 1627 og því voru engin her­skip send til Íslands það sumar eins og þó var vani.

Því varð ekk­ert til varnar þegar sjó­ræn­ingja­skip „Tyrkja“ komu siglandi til lands­ins og rændu fólki til að selja í þræla­hald.

Þar fyrir utan er Kristján þekkastur (og alræmdastur) í Íslands­sög­unni fyrir að hafa komið á ein­ok­un­ar­versl­unni alræmdu.

Kjósa
17
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Veistu meira?

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.
Tengdar greinar

Flækjusagan

Mest lesið

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

Mest lesið í mánuðinum

3
Viðtal

Íslenskur læknir varpar nýju ljósi á lífs­hættu­legan með­göngu­sjúk­dóm

Nítján ára gömul lá Silja Rut Ragn­ars­dóttir nær dauða en lífi á skurð­ar­borði Land­spít­al­ans eftir alvar­legt til­felli með­göngu­eitr­unar. Íslenskur vís­inda­maður í Banda­ríkj­unum, Jóhann Elí Guð­jóns­son húð­læknir, leiðir braut­ryðj­andi rann­sóknir sem varpa nýju ljósi á hvers vegna sjúk­dóm­ur­inn kemur fram. Hann telur mögu­legt að þróa lyf við sjúk­dómnum sem bjargað gæti manns­lífum.
5
Viðtal

Ást­leysið er sárt

Nánd er nær­ing, nauð­syn­leg eins og matur. Tæpur helm­ingur fólks elst upp í óör­uggum tengslum sem geta komið niður á tengslum og ást­ar­sam­böndum á full­orð­ins­árum, jafn­vel ógnað heilsu, enda er „tengsla­myndun ein af grunn­for­sendum far­sældar“, að sögn klíníska sál­fræð­ings­ins Guð­brands Árna Ísberg. Í bók sinni, Í augum þínum verð ég til, fjallar hann um getu okkar til að mynda tengsl og ást­ina í öllum sínum myndum.

Mest lesið í mánuðinum

Mest lesið undanfarið ár