Drekaspíran átti að vernda Kauphöllina gegn eldsvoðum: Af stórveldisdraumum Kristjáns 4.

Kald­hæðn­is­legt er að tákn­rænn til­gangur dreka­spírunnar sem brun­inn í Kaup­manna­höfn felldi af húsi Kaup­hall­ar­innar í morgun átti einmitt að vera að vernda bygg­ing­una fyrir elds­voðum og tjóni af völdum óvina höf­uð­borg­ar­innar.

Bygging húss­ins hófst árið 1620 og var að mestu lokið aðeins fjórum árum síðar, en dreka­spíran var svo sett upp ári seinna. Arkitekt húss­ins hét Hans van Steenwinckel og var ætt­aður frá Hollandi. Faðir hans var bygg­inga­verk­taki og stein­smiður sem Friðrik 2. Dana­kóngur fékk til Kaup­manna­hafnar á ofan­verðri 16. öld til að vinna við bygg­ing Krón­borg­ar­kast­ala.

Drek­arnir á spírunni sem nú er fallin.

Hans og Lorenz bróðir hans ílent­ust í Danmörku og gerð­ust báðir arki­tektar. Það var raunar Lorenz sem var upp­haf­lega ráð­inn til þess að teikna Kaup­höll­ina og stýra bygg­ingu hennar en vinna var varla hafin við að und­ir­búa jarð­veg­inn 1619 þegar Lorenz lést og þá var Hans bróðir hans feng­inn í verkið í stað­inn.

Það var Kristán 4., sonur Friðriks 2., sem lét reisa Kaup­höll­ina. Hann átti sjálfur hug­mynd­ina að dreka­spírunni sem flug­elda­stjóri hans, eða „fyr­vær­kerimester“, teikn­aði.

Á vef danska við­skipta­ráðs­ins, sem hefur haft aðsetur í hús­inu, má lesa þessar setn­ingar:

„Drek­arnir áttu að sögn að vernda húsið fyrir eldi. Það hefur einmitt tek­ist mjög vel. Flest nágranna­hús­anna og Krist­jáns­borg­ar­höll hafa staðið í ljósum logum gegnum tíð­ina en drek­arnir hafa passað upp á Kaup­höll­ina.“

Þangað til núna.

Kristján 4. varð kóngur aðeins 11 ára 1588 og átti eftir að ríkja í nærri 60 ár eða þar til hann lést 1648.

Það var ekki aðeins löng valda­tíð sem gerir Kristján 4. merkan í danskri sögu. Hann var ein­hver lit­rík­asti og stór­brotn­asti kon­ungur Dan­merkur (og þar með Íslands), risi að vexti og ham­hleypa til drykkju — svo að Bretar höfðu aldrei séð jafn hraustan drykkju­mann þegar hann fór í heim­sókn til London í byrjun 17. aldar.

Lengst af háði ofdrykkjan honum furðu lítið, því þó hann væri yfir­leitt bor­inn með­vit­und­ar­laus til sængur þegar langt var liðið á nótt var hann komin á fætur í dögun, iðandi af kæti og starfs­orku.

Þrek hans var ótæm­andi og hann var stað­ráð­inn í að gera Danmörku að stór­veldi á evr­ópska vísu. Kaup­höll­ina lét hann einmitt reisa því hann hugð­ist gera Kaup­manna­höfn af mið­stöð versl­unar í Norður-Evrópu, og náði reyndar þó nokkrum árangri á því sviði.

Verr gekk þegar Kristján hugð­ist afla sér og löndum sínum hern­að­ar­frægðar með því að taka þátt í 30 ára stríð­inu sem geis­aði í Þýska­landi 1618-1648. Kristján fór með her suður til Þýska­lands 1626 en reynd­ist lít­ill bógur sem hers­höfð­ingi og varð að semja frið við fjendur sína fáeinum árum síðar.

Kaup­manna­höfn á dögum Krist­jáns 4.

Ein af afleið­ingum af þessu stríðs­brölti Krist­jáns var sú að danski flot­inn var önnum kaf­inn suður í Eystra­salti 1627 og því voru engin her­skip send til Íslands það sumar eins og þó var vani.

Því varð ekk­ert til varnar þegar sjó­ræn­ingja­skip „Tyrkja“ komu siglandi til lands­ins og rændu fólki til að selja í þræla­hald.

Þar fyrir utan er Kristján þekkastur (og alræmdastur) í Íslands­sög­unni fyrir að hafa komið á ein­ok­un­ar­versl­unni alræmdu.