Dóms­mála­ráðu­neytið hefur ákveðið að fara þá leið að bjóða „hæfum aðilum“, líkt og það er orðað í aug­lýs­ingu Útlend­inga­stofn­unar, að skila inn umsóknum til að sinna hlut­verki tals­manna þeirra sem hingað leita alþjóð­legrar verndar. Tals­manna­þjón­ustan var áður á hendi Rauða kross Íslands sam­kvæmt samn­ingi við ráðu­neytið og Útlend­inga­stofnun, samn­ingi sem und­ir­rit­aður var í kjöl­far útboðs, en sá samn­ingur var ekki end­ur­nýj­aður og aðeins fram­lengdur um tvo mán­uði og rennur því út í lok næsta mán­aðar.

16.500 kr. á tímann

Lög­fræð­ingar, hvort sem þeir starfa sjálf­stætt eða á lög­manns­stofum geta sótt um og er greitt sam­kvæmt fyr­ir­fram ákveð­inni verð­skrá úr rík­is­sjóði, 16.500 krónur fyrir hverja „byrj­aða klukku­stund“, líkt og segir í aug­lýs­ing­unni, að við­bættum virð­is­auka­skatti. Hámarks­fjöldi tíma er áætl­aður í hvert mál. Sem dæmi þá er for­gangs­með­ferð full­orð­ins ein­stak­lings hjá Útlend­inga­stofnun áætluð sjö klukku­stundir og efn­is­með­ferð fimmtán klukku­stundir. Ef um fylgd­ar­laust barn er að ræða eru áætl­aðir fimmtán klukku­tímar fyrir for­gangs­með­ferð og jafn margir tímar fyrir efn­is­með­ferð.

[links]Samkvæmt útlend­inga­lögum ber Útlend­inga­stofnun að tryggja umsækj­endum um alþjóð­lega vernd tals­mann við með­ferð máls hjá stjórn­völdum. Tals­maður er sá sem talar máli umsækj­anda um alþjóð­lega vernd hér á landi og gætir hags­muna hans við með­ferð máls gagn­vart íslenskum stjórn­völdum á meðan mál hans er til með­ferðar hjá Útlend­inga­stofnun og eftir atvikum kæru­nefnd útlend­inga­mála. Tals­maður sinnir rétt­ar­að­stoð og tals­manna­þjón­ustu vegna umsóknar um alþjóð­lega vernd á lægra og æðra stjórn­sýslu­stigi í sam­ræmi við vilja umsækj­anda. Hlutverk tals­manns hefst við skipun hans og lýkur við end­an­lega ákvörðun á stjórn­sýslu­stigi.

Ljóst varð í febr­úar að dóms­mála­ráðu­neytið ætl­aði ekki að bjóða lög­fræði­þjón­ustu við hæl­is­leit­endur út líkt og það hafði í sam­tölum við Rauða kross­inn fram að því ítrekað sagt að stæði til. Jón Gunn­ars­son dóms­mála­ráð­herra greindi frá ákvörð­un­inni í fjöl­miðla­við­tali og sagði jafn­framt að tals­manna­þjón­ustan væri ekki útboðs­skyld. Þar sem samn­ing­ur­inn við Rauða kross­inn var aðeins fram­lengdur um tvo mán­uði varð að segja upp öllum fimmtán lög­fræð­ing­unum sem þar höfðu unnið að tals­manna­þjón­ust­unni.

Aftur á svipaðar slóðir

Með þessu breytta fyr­ir­komu­lagi, að þjón­ustan verði hjá ein­stökum lög­fræð­ingum, er hún komin á svip­aðan stað og hún var fyrir árið 2014. Það fyr­ir­komu­lag hefur Rauði kross­inn gagn­rýnt, m.a. í við­tölum við Kjarnann, og sagt að sjálf­stætt starf­andi lög­menn með mis­mikla þekk­ingu á mál­efnum flótta­fólks hafi séð um þjón­ust­una sem Útlend­inga­stofnun greiddi fyrir ákveðið marga klukku­tíma – oft án sam­hengis við eðli og umfang máls.

Í aug­lýs­ingu Útlend­inga­stofn­unar kemur fram að umsækj­endur skulu vera lög­fræð­ingar með þekk­ingu á málum er lúta að alþjóð­legri vernd og flótta­fólki. Þeir þurfa auk þess að hafa reynslu og hald­bæra þekk­ingu af stjórn­sýslu­rétti og þegar um er að ræða fylgd­ar­laust barn skulu tals­menn hafa sér­þekk­ingu á mál­efnum barna.

Uppfylli lög­fræð­ingur hæf­is­skil­yrði er honum raðað á lista með öðrum tals­mönnum sem verður aðgengi­legur á heima­síðu Útlend­inga­stofn­unar.

Tryggja verði órofna þjónustu

Rauði kross­inn hefur einnig gagn­rýnt hversu stuttur tími á til­færslu þjón­ust­unnar sé til stefnu. Hundruð ein­stak­linga nýti sér tals­manna­þjón­ustu Rauða kross­ins núna.

„Við verðum að vona að dóms­mála­ráðu­neytið og rík­is­stjórnin hafi und­ir­búið þetta vel þótt okkur sé algjör­lega ókunn­ugt um það,“ sagði Atli Viðar Thorsten­sen, sviðs­stjóri á alþjóða­sviði Rauða kross­ins, við Kjarnann nýverið „og að umsækj­endur um vernd, fólk sem oft er ber­skjaldað og þolir ekki mikið rask, fái þá þjón­ustu sem þeir eiga rétt á.“

Hverjir eiga rétt á alþjóðlegri vernd?

Þeir sem sæta ofsóknum í heima­landi sínu eða eiga þar á hættu dauða­refs­ingu, pynd­ingar eða ómann­úð­lega eða van­virð­andi með­ferð eða refs­ingu eiga rétt á alþjóð­legri vernd sem flótta­menn hér á landi, segir á vef Útlend­inga­stofn­unar.

Rík­is­fangs­lausir ein­stak­lingar eiga rétt á alþjóð­legri vernd á grund­velli rík­is­fangs­leysis.

Að auki er heim­ilt að veita umsækj­anda um alþjóð­lega vernd, sem ekki telst flótta­maður eða rík­is­fangs­laus, dval­ar­leyfi á grund­velli mann­úð­ar­sjón­ar­miða standi til þess ríkar ástæður á borð við alvar­leg veik­indi eða erf­iðar aðstæður í heima­landi.