Stýrivextir hækkaðir um 0,5 prósent og þeir því orðnir 9,25 prósent

Pen­inga­stefnu­nefnd Seðla­banka Íslands hefur ákveðið að hækka vexti bank­ans um 0,5 pró­sentu­stig og þeir þar með orðnir 9,25 pró­sent. stýri­vextir hafa ekki verið hærri síðan í des­em­ber 2009, eða í næstum 14 ár. 

Þetta er fjórt­ánda vaxta­hækk­unin í röð. Stýri­vextir náðu sögu­legu lág­marki í maí 2021, áður en að yfir­stand­andi vaxta­hækk­un­ar­ferli hófst, en þá voru þeir 0,75 pró­sent. Stýri­vextir voru síð­ast svona háir í jan­úar 2010, rúm­lega einu  ári eftir banka­hrunið. 

Nefndin hækk­aði síð­ast vexti í maí, þá um 1,25 pró­sentu­stig, og alls hafa þeir hækkað um, 3,25 pró­sentu­stig frá ára­mótum. Ástæða þessa er ein­föld: verð­bólga hefur verið gríð­arhá í lengri tíma og stýri­vextir Seðla­banka Íslands hafa verið hækk­aðir skarpt til að berj­ast við hana.

Hækk­an­irnar, sem eru til þess gerðar að draga úr eft­ir­spurn í hag­kerf­inu, hafa mikil áhrif á lána­kjör margra íslenskra heim­ila. Þannig borg­uðu þau um 31 millj­arði króna meira í vexti á fyrstu þremur mán­uðum árs­ins en á sama tíma í fyrra. Um er að ræða 60 pró­sent hækkun á einu ári. Síðan þá hafa vext­irnir hækkað enn frekar, og greiðsl­urnar með.

Breyti­legir óverð­tryggðir íbúða­lána­vextir stóru bank­anna, sem voru á bil­inu 3,3 til 3,43 pró­sent fyrir rúm­lega tveimur árum síðan, hafa enda hækkað mikið og eru nú allir komnir yfir tíu pró­sent. Þeir munu án efa hækka á ný á næstu dögum í kjöl­far ákvörð­unar pen­inga­stefnu­nefnd­ar­innar. Áhrif þess á greiðslu­byrði þeirra sem eru með óverð­tryggð íbúða­lán á breyti­legum vöxtum eru þau að mán­að­ar­leg greiðsla af hefð­bundnu 45 milljón króna láni hefur þegar auk­ist um rúm­lega 90 pró­sent, og upp í um 367 þús­und krónur á mán­uði. 

Þrálátar verðhækkanir og spenna

Í yfir­lýs­ingu nefnd­ar­innar segir að verð­bólga hafi hjaðnað und­an­farið og mæld­ist 7,6 pró­sent í júlí. „Framlag hús­næð­islið­ar­ins til verð­bólgu hefur minnkað, dregið hefur úr alþjóð­legum verð­hækk­unum og gengi krón­unnar hækkað. Inn­lendar verð­hækk­anir hafa hins vegar reynst þrá­látar og eru enn á breiðum grunni. Und­ir­liggj­andi verð­bólga hefur því minnkað hægar en mæld verð­bólga og var 6,7 pró­sent í júlí.“

Hag­vöxtur mæld­ist sjö pró­sent á fyrsta fjórð­ungi þessa árs og atvinnu­leysi hefur haldið áfram að minnka. Enn sé því tölu­verð spenna á vinnu­mark­aði og í þjóð­ar­bú­inu í heild þótt vís­bend­ingar séu um að tekið sé að hægja á vexti efna­hags­um­svifa. „Verð­bólgu­horfur til lengri tíma hafa lítið breyst þótt horfur til skamms tíma hafi batnað frá því í maí. Þá eru verð­bólgu­vænt­ingar til lengri tíma vel yfir mark­miði. Því er enn hætta á að verð­bólga reyn­ist þrá­lát.

Í ljósi þess er nauð­syn­legt að herða taum­hald pen­inga­stefn­unnar enn frekar. Einkum er mik­il­vægt að koma í veg fyrir víxl­verkun hækk­andi launa og verð­lags. Vís­bend­ingar eru um að áhrif vaxta­hækk­ana und­an­farin miss­eri séu að koma skýrar fram og mun pen­inga­stefnan á næst­unni ráð­ast af þróun efna­hags­um­svifa, verð­bólgu og verð­bólgu­vænt­inga.“