Við Hlíð­ar­enda í Reykja­vík, á milli fót­bolta­vallar og flug­vallar, er risin blönduð byggð, íbúðir og atvinnu­rými á jarð­hæðum á fimm reitum. Hluti íbúa er fluttur inn með Öskju­hlíð­ina í bak­garð­inum og í göngu­fjar­lægð frá mið­borg Reykja­víkur.

Hverfið, þegar full­byggt, mun rúma um 1.200 íbúðir, sem er álíka og með­al­stórt sveit­ar­fé­lag á íslenskan mæli­kvarða. Íbúa­fjöld­inn á eftir að þre­fald­ast á næstu árum og enn á eftir að fylla atvinnu­rými sem mun spila lyk­il­hlut­verk í því að glæða hverfið lífi, gefa því sér­stöðu, per­sónu­leika og ýta undir sjálf­bærni.

Um Hlíð­ar­enda hefur margt verið sagt, heim­ili Vals­manna, kirkju­jörð sem varð að fjár­fest­ingaræv­in­týri, bit­bein urbanista og flug­vall­ar­vina og vaxt­ar­verkir nýs hverfis sem erf­iðar við að fylla atvinnu­rými. Ekki verður frekar mála­lengt um þá hluti heldur fjallað um gæði nýs hverfis.

Mynd: Heiða Helga­dóttir

Ég trúi á þétt­leika, iðandi borg­ar­mann­líf og sam­göngur fyrir öll. Hlíð­ar­endi er eitt af fyrstu nýju hverfum sem byggð eru í anda nýrrar þétt­ing­ar­stefnu Reykja­vík­ur­borgar. Það er því for­vitni­legt að skoða hvernig tek­ist hefur til.

Skipu­lagið er í takt við vinn­ings­til­lögu um Vatns­mýr­ar­skipu­lag frá 2008, og fylgir svo­kall­aðri rand­byggð­ar­hug­mynd. Hugmynd sem á sér langa sögu og byggt hefur verið eftir um aldir í borgum um allan heim. Bygg­ingar mynda sam­fellu, standa þétt við götu á lóð­ar­mörkum og ramma inn götu­rýmið. Það er borg­ar­bragur á hverf­inu. Rand­byggðin býður upp á betra og beinna aðgengi hjólandi og gang­andi þar sem leiðir á milli eru styttri og bíla­stæða­flæmi hindra ekki aðgang. Hægt er að byggja nokkuð þétt án þess að byggja hátt.

Það besta sem formið býður upp á er þó að byggðin skermir af sam­eig­in­lega garða á miðjum reit. Þar er skjól fyrir vindum, kyrrð frá amstri borg­ar­innar og örugg leik­rými. Hverfið býður upp á ólík sam­eig­in­leg rými til að njóta. Á Hlíð­ar­enda hafa þessi rými þó verið hugsuð fyrst og fremst fyrir íbúa, aðgengi gesta og gang­andi er tak­markað. Bíla­stæða­kjall­arar koma í veg fyrir að þar vaxi aðrar plöntur en gras og lág­vax­inn gróður en þau eru engu að síður vönduð og vel nýtt. Á göngutúr á eft­ir­mið­degi mátti sjá krakka í leik, full­orðna drekka kaffi á ver­önd­inni og grillið til­búið á pall­inum.

Kostir garð­anna er það sem skugg­sælar göt­urnar skortir. Bygg­ingamassa hefði mátt brjóta meira upp og auka flæði milli bjartra og grænna garða og götu­rýma. Þannig yrði hverfið áhuga­verð­ari staður fyrir gesti og þá sem eiga leið hjá. Ekki verður farið inn fyrir húss­ins dyr að þessu sinni en ótví­ræð eru áhrif sól­ar­ljóss á gæði rýma.

Arn­ar­hlíð er gata sem liggur frá suð­vestri til norð­aust­urs í gegnum hverfið. Með tím­anum mun gatan tengj­ast Snorra­braut, Borg­ar­línan fara þar um, glæða göt­una lífi og tengja enn betur við mið­bæ­inn. Gatan er breið, jarð­hæðir ætl­aðar undir versl­anir og þjón­ustu og þar nýtur við sólar. Ég er sann­færð um að einn dag­inn, í ekki svo fjar­lægri fram­tíð, verði þar allt mor­andi í mann­lífi. Fólk að hoppa í borg­ar­línu­vagna, HR-ingar að hitt­ast í hádeg­is­mat eða íþrótta­iðk­endur að slaka á eftir æfingu.

Hönnun bygg­inga í hverf­inu er í takt við ríkj­andi trend. Arki­tekt­úr­inn stendur ekki með massa bygg­ing­ar­innar heldur reynir að fela hann með mis­litum álp­lötum. Reynt er að koma til móts við kröfur um mann­legan skala og upp­brot en til­raunin virkar fálm­kennd. Minnir á mynd­skreyt­ingu í barna­bók. Glugga­setn­ing, útskot og svalir eru góðar og gildar leiðir til upp­brots en ef til vill hefði verið hægt að ná fram yfir­veg­aðri takti og vinna með mass­ann frekar en að breiða yfir hann.

Skoði maður skipu­lags­á­ætl­anir hverfa sem eiga að byggj­ast upp á næst­unni er rand­byggð­ar­formið áber­andi. Þau gefa þó lof­orð um fjöl­breytt­ari útfærslur. Nýlega sendi borgin frá sér kynn­ingu á hverfi í Keldna­landi þar sem ekki á að byggja kostn­að­ar­sama bíla­kjall­ara heldur enn meiri áhersla á græna byggð og sjálf­bær­ari ferða­máta. Tíminn mun vinna með Hlíð­ar­enda og með nýrri Borg­ar­línu og auknum íbúa­fjölda mun enn meira líf fær­ast í hverfið.

Við erum að vinna okkur í rétta átt. Þétt byggð á Hlíð­ar­enda er alltaf betri kostur en nýtt úthverfi í útjaðri borg­ar­innar. Fyrir íbúa, umhverfið og borg­ina í heild. Þetta tekur bara tíma og með hverju nýju verk­efni þarf að staldra við og spyrja hvað megi gera betur.