Í umsögn Útvarps Sögu um fjöl­miðla­frum­varp Lilju Alfreðs­dóttur menn­ingar- og við­skipta­ráð­herra, sem ætlað er að fram­lengja opin­beran rekstr­ar­stuðn­ing við einka­rekna fjöl­miðla út árið 2024, segir að stjórn­endur útvarps­stöðv­ar­innar telji úthlutun rík­is­styrkja til fjöl­miðla dragi úr trú­verð­ug­leika þeirra, fyr­ir­komu­lagið sé til þess fallið að „skapa tor­tryggni“ og bjóði upp á „frænd­hygli“. Óeðli­legt sé að „rík­is­stjórn geti tryggt sér vin­sældir hjá fjöl­miðlum“ með því útdeila rík­is­styrkjum.

Ef áfram eigi að útdeila rík­is­styrkjum til fjöl­miðla­fyr­ir­tækja með þeim hætti sem lagt sé upp með í frum­varp­inu eigi þó „allir fjöl­miðlar að standa jafnt að vígi í laga­legu til­liti“, að mati stjórn­enda útvarps­stöðv­ar­innar.

Stjórn­endur Útvarps Sögu segj­ast and­vígir frum­varpi ráð­herra og telja það við­halda óheil­brigðu sam­keppn­isum­hverfi einka­rek­inna fjöl­miðla og við­halda „for­rétt­inda­stöðu“ RÚV á fjöl­miðla­mark­aði.

Í umsögn­inni segir að Útvarp Saga hafi bent á það allt frá árinu 2006 að til þess að leysa fjár­hags­vanda einka­rek­inna fjöl­miðla sé eðli­legt að nef­skattur í núver­andi mynd verði aflagður sem tekju­stofn Rík­is­út­varps­ins. Lausn stjórn­enda útvarps­stöðv­ar­innar á fjár­hags­vanda einka­rek­inna miðla er að í tekið verði upp „fjöl­miðla­gjald eða þjón­ustu­gjald sem allir leyf­is­skyldir og skráðir fjöl­miðlar, þar með talið RUV, hefðu mögu­leika á að fá lög­bundnar tekjur. Allir lands­menn, sem nú greiða nef­skatt, gætu þess í stað greitt þjón­ustu­gjald til þess fjöl­mið­ils sem skatt­greið­andi sjálfur ákveður ár hvert.“

Verið að fresta því að takast á við vanda fjölmiðla

Fleiri fjöl­miðla­fyr­ir­tæki hafa á und­an­förnum dögum sent inn umsagnir til þings­ins vegna frum­varps Lilju. Árvakur, útgáfu­fé­lag Morg­un­blaðs­ins, mbl.is og K100, segir að fyr­ir­liggj­andi frum­varp breyti litlu fyrir einka­rekna fjöl­miðla frá því sem verið hefur „enda virð­ist ætl­unin með því fremur að fresta því að taka á vanda fjöl­miðla en að leysa hann“.

Í umsögn fyr­ir­tæk­is­ins er segir að stuðn­ingur við einka­rekna fjöl­miðla nýt­ist fjöl­miðlum mis­vel, og síður þeim sem hafa stórar rit­stjórnir, sökum þess hve þakið á styrkjum til hvers fjöl­mið­ils sé lágt.

„Þannig er stuðn­ingur á starfs­mann hjá Árvakri til að mynda rúm­lega 0,5 millj­ónir króna en hjá smærri mið!um er hann gjarnan 1,5-2 millj­ónir króna. Á þessu sést að regl­urnar um þakið hér á landi skekkja veru­lega sam­keppn­is­stöð­una á fjöl­miðla­mark­aði og mis­muna í raun starfs­mönnum fjöl­miðla eftir því hvort þeir starfa á stórum eða litlum fjöl­miðli,“ segir í umsögn Árvakurs, sem bendir á að ríkið gæti einnig veitt óbeinan stuðn­ing við einka­rekna miðla, eins og að fella niður virð­is­auka­skatt af áskriftum eða með því að afnema í heild að að hluta trygg­inga­gjald starfs­manna fjöl­miðla.

Mynd: Arnar Þór

„Ef veita á beinan rekstr­ar­stuðn­ing þarf að horfa til þess að hann sé ein­faldur, sann­gjarn cg nýti­ist til að styðja við raun­veru­lega fjöl­miðlun hér á landi en sé ekki svo rýr eða með svo lágu þaki að hann nýt­ist lítið eða skekki jafn­vel sam­keppn­is­stöð­una, eins og raunin er við núver­andi fyr­ir­komu­lag,“ segir í umsögn Árvakurs.

Síminn, sem ekki rekur frétta­miðil, sendi einnig umsögn til þings­ins þar sem fyr­ir­tækið kemur því á fram­færi að það telji „fullt til­efni til að vara við sam­þykkt frum­varps­ins“ sem sé að þess mati „frekar til þess fallið að við­halda og jafn­vel auka sam­keppn­is­leg vanda­mál á mark­aði, heldur en að leysa þau“.

„Frum­varpið sem nú er lagt fram við­heldur ein­ungis mein­göll­uðu fyr­ir­komu­lagi þar sem flestar frétta­veitur lands­ins yrðu áfram að hluta til á fram­færi hins opin­bera. Eina leiðin til þess að lag­færa þá stöðu er að rík­is­fyr­ir­tækið hætti sam­keppni á einka­mark­aði,“ segir í umsögn Símans, þar sem lögð er áhersla á að umsvif RÚV á inn­lendum aug­lýs­inga­mark­aði sé skað­leg.

„Til­gangur fyr­ir­hug­aðra laga­breyt­inga virð­ist vera að bæta fyrir rang­lætið sem rík­is­studdur sam­keppn­is­rekstur veldur með rík­is­stuðn­ingi við fórn­ar­lömbin. „Vont er þeirra rang­læti, verra þeirra rétt­læti," hafði Jón Hregg­viðs­son að segja um Dani Í Íslands­klukku Halldórs Laxness og eiga þau orð prýði­lega við þessa fyr­ir­ætlan,“ segir í umsögn Símans, sem telur íslenskan fjöl­miðla­markað ekki verða eðli­legan fyrr en Alþingi komi „böndum á eigin fjöl­miðla­rekstur, Rík­is­út­varpið“.

Styrkir hafi skipt sköpum

Útgáfu­fé­lag Aust­ur­lands, sem gefur út net­mið­ill­inn Aust­ur­frétt og viku­blaðið Aust­ur­glugg­ann, lýsir yfir ánægju með að til standi að halda áfram stuðn­ingi við einka­rekna miðla, og segir í umsögn fyr­ir­tæk­is­ins að styrkirnir sem veittir hafa verið und­an­farin miss­eri hafi „skipt sköpum við að halda fyr­ir­tæk­inu á lífi“ á sama tíma og skref hafi verið stigin til að styrkja það til lengri tíma litið.

Í umsögn útgáfu­fé­lags­ins er einnig vakin athygli á því að hægt væri að styrkja einka­rekna fjöl­miðla með skatt­heimtu á aug­lýs­ingafé sem fer úr landi til fyr­ir­tækja á borð við Facebook og Google, sem myndi ekki bara bæta sam­keppn­is­stöðu fjöl­miðla heldur afla fé í rík­is­sjóð sem hægt væri að nota í að styðja við inn­lenda miðla. Einnig bendir for­svars­maður útgáfu­fé­lags á að opin­berir aðilar á borð við ríki, sveit­ar­fé­lög og und­ir­stofn­anir séu umsvifa­miklir aug­lýsendur. „Mikill styrkur væri í því fólg­inn ef ríkið setti sér stefnu um að kaupa aug­lýs­ingar í rit­stýrðum fjöl­miðlum,“ segir í umsögn Útgáfu­fé­lags Aust­ur­lands.