Eftir að íslenska útgerð­ar­fyr­ir­tækið Síld­ar­vinnslan keypti rúm­lega þriðj­ungs­hlut í lax­eld­is­fyr­ir­tæk­inu Arctic Fish á Ísafirði þann 10.  júní munu tæp­lega 11,5 millj­arðar króna renna til aflands­fé­lags á Kýpur. Þetta félag er í eigu pólsks fjár­festis sem heitir Jerzy Malek. Kýp­verska félagið heitir Bremesco Holding Limited. Samtals keypti Síld­ar­vinnslan 34,2 pró­senta hlut í Arctic Fish fyrir 13,7 millj­arða króna og kom 28,56 pró­senta hlutur frá Bremesco Holding. 

Jerzy Malek hefur ára­langa reynslu af fjár­fest­ingum í sjáv­ar­út­vegi. Bremesco Holding kom inn í hlut­hafa­hóp Arctic Fish með 20 milljón evra fjár­fest­ingu, tæp­lega 2,8 millj­arða króna fjár­fest­ingu, og átti um hríð allt félagið en hefur síðan selt sig út úr því í skömmtum og marg­faldað fjár­fest­ingu sína. Bremesco Holding var næst stærsti hlut­hafi Arctic Fish á eftir norska lax­eld­is­fyr­ir­tæk­inu Norway Royal Salmon sem á rúm 51 pró­sent. 

Stofninn í verð­mæti Arctic Fish eru fram­leiðslu­leyfin á eld­is­laxi í sjó­kvíum á Vest­fjörðum sem fyr­ir­tækið á, eins og kemur skýrt fram í til­kynn­ing­unni til Kaup­hallar Íslands þar sem Síld­ar­vinnslan greindi frá þessum við­skiptum með hluta­bréf Arctic Fish: „Arctic Fish ehf. sem er eitt af leið­andi lax­eld­is­fyr­ir­tækjum á Íslandi og rekur eld­is­stöðvar á Vest­fjörðum þar sem félagið er með rúm­lega 27 þús­und tonna leyfi fyrir eldi í sjó.“

Samanburður á kvóta útgerða og í laxeldis í sjókvíum

Til að eign­ast þessi 27 þús­und tonna fram­leiðslu­leyfi á eld­is­laxi í sjó­kvíum greiddi Arctic Fish ekki neitt, líkt og Stundin hefur fjallað um og sett í sam­hengi við verð á sam­bæri­legum fram­leiðslu­leyfum í Noregi.  Lax­eld­is­fyr­ir­tækin fá þennan kvóta end­ur­gjalds­laust frá íslenska rík­inu eftir að þau hafa sótt um hann og umsókn­irnar hafa farið í gegnum ferli hjá íslenskum stofn­unum. 

Til sam­an­burðar er Síld­ar­vinnslan þriðji stærsti kvóta­hafi í veiðum á villtum fiski í sjó hér landi með 33 þús­und tonna kvóta og greiðir veiði­gjald til íslenska rík­is­ins fyrir afnotin af þessum afla­heim­ildum. Síld­ar­vinnslan hefur eign­ast þennan kvóta með alls konar hætti, meðal ann­ars með því að kaupa hann af öðrum útgerð­ar­fé­lögum fyrir hátt verð. 

Samkvæmt tveimur ein­stak­lingum sem vinna við miðlun og sölu á afla­heim­ildum á Íslandi þá er verð á þorskígildiskílói á mark­aði alltaf yfir 5.000 krónum hjá stórum útgerðin eins og Síld­ar­vinnsl­unni nú um stundir.  Miðað við þetta lægsta mögu­lega mark­aðs­verð á kvóta Síld­ar­vinnsl­unnar á hann að vera um 165 millj­arða króna virði í dag hið minnsta.  Þannig að ef Síld­ar­vinnslan myndi kaupa sam­bæri­legt magn kvóta á mark­aði og fyr­ir­tækið ræður yfir í dag yrði kaup­verðið um það bil þetta.  

Þó deilt sé um veiði­gjöldin sem sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tækin greiða af afnota­rétt­inum á kvót­anum þá greiddi Síld­ar­vinnslan þó 531 millj­ónir króna til rík­is­ins vegna þess­ara 33 þús­und tonna afla­heim­ilda í fyrra.  Lax­eld­is­fyr­ir­tækin greiða ekki sam­bæri­legt veiði­gjald til íslenska rík­is­ins. Þau greiða því hvorki fyrir fram­leiðslu­leyfin á eld­is­laxi í sjóa­kvíum né fyrir afnota­rétt af þeim. Þó þarf að nefna greiðslur í Umhverf­is­sjóð sjó­kvía­eldis sem ekki eru mjög háar en sam­tals útdeildi sjóð­ur­inn 130 millj­ónum í fyrra til ýmissa verk­efna tengdum  eld­inu.  Samtals greiðslur úr þessum sjóði eru því tæp­lega 1/4 hlut af veiði­gjöldum Síld­ar­vinnsl­unnar. 

Um leið og lax­eld­is­fyr­ir­tækin hafa fengið þessi fram­leiðslu­leyfi með form­legum hætti geta eig­endur þeirra hins vegar selt hluti sína í fyr­ir­tækj­unum og inn­leyst mik­inn hagnað.  Þetta er það sem Bremesco Holding gerir nú og hagn­að­ur­inn, pen­ing­arnir frá Síld­ar­vinnsl­unni, fer til Kýpur þar sem skatta­hag­ræði er tals­vert, meðal ann­ars lægsti fyr­ir­tækja­skattur í Evrópu upp á 12,5 pró­sent. 

Ef horft er á sölu­verðið á hlut Bremesco Holding í Arctic Fish  þá má ætla að heild­ar­virði Arctic Fish sé rúm­lega 40 millj­arðar íslenskra króna út frá verð­mæti fram­leiðslu­kvóta fyr­ir­t­tæk­is­ins. Verðmæti félags­ins er að stóru leyti byggt á fram­leiðslu­kvót­anum, þessum 27 þús­und tonnum, sem fyr­ir­tækið hefur yfir að ráða og sem það fékk fyrir ekki neitt frá íslenska rík­inu. 

Þessi verð­mæti upp á um 40 millj­arða króna hafa ekki runnið til íslenska rík­is­ins með beinum hætti þrátt fyrir að þau byggi á notkun á íslenskri nátt­úru, fjörðum og haf­svæði á Vest­fjörðum. 

Samherji stór í bæði land- og sjó­kvía­eldiEftir kaup Síld­ar­vinnsl­unnar á hluta­bréf­unum í Arctic Fish er útgerð­ar­fé­lagið Samherji orð­inn stór hags­mun­að­ili í bæði land­eldi og sjó­kvía­eldi á Íslandi.

Mynd: Davíð Þór

Samherji beint og óbeint í land- og sjókvíaeldi

Eftir kaup Síld­ar­vinnsl­unnar á hluta­bréf­unum í Arctic Fish þá er fyr­ir­tækið orðið einn stærsti inn­lendi hlut­haf­inn og hags­mun­að­il­inn í sjó­kvía­eldi á eld­is­laxi hér við land. Stærsti ein­staki hlut­hafi Síld­ar­vinnsl­unnar er útgerð­ar­ris­inn Samherji sem er stærsti hags­mun­að­il­inn í land­eldi á eld­is­laxi á Íslandi. Fyr­ir­tækið hefur verið um ára­bil verið með land­eldi í Öxar­firði á Norð­aust­ur­landi í gegnum dótt­ur­fé­lag sitt Samherja fisk­eldi ehf. og stefnir félagið að frek­ari vexti með land­eldi á Reykja­nesi. 

Með kaupum Síld­ar­vinnsl­unnar er Samherji nú óbeint orð­inn hlut­hafi í Arctic Fish og þar með í íslensku sjó­kvía­eldi á eld­is­laxi. Eins og Stundin hefur greint frá ætlar lax­eld­is­fyr­ir­tækið Arnarlax á Bíldudal sér að kaupa Arctic Fish og þá verður Síld­ar­vinnslan vænt­an­lega hlut­hafi í hinu sam­ein­aða félagi sem verður með meira en 50 mark­aðs­hlut­deild af fram­leiddum eld­is­laxi á Íslandi. 

Kaup Síld­ar­vinnsl­unnar á hluta­bréf­unum í Arctic Fish eru merki­leg fyrir þær sakir meðal ann­arra að Þor­steinn Már Bald­vins­son tjáði sig um sjóa­kví­eldið í Frétta­blað­inu í byrjun júní. Þar sagði Þor­steinn Már að sátt þyrfti að skap­ast um íslenskan sjáv­ar­út­veg og að ill­deilur skaði grein­ina. Þor­steinn Már sagði meðal ann­ars að hann teldi skrítið hvað umræðan um sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tæki sé skrítin og bar hana saman við umræð­una um lax­eld­is­fyr­ir­tækin: „Mér finnst orð­ræðan um íslensk fyr­ir­tæki sem stunda veiðar og vinnslu á köflum svo­lítið skrýtin. Það á að þrengja að fyr­ir­tækjum sem eru í veiðum og vinnslu á villtum fiski og kallað er eftir því að þau verði brotin upp,“ 

Þor­steinn Már sagði að á sama tíma ætti sér ekki stað sam­bæri­leg umræða um lax­eld­is­fyr­ir­tækin: „Þessi lax­eld­is­fyr­ir­tæki eru í meiri­hluta­eigu Norð­manna, sem voru til­búnir til að koma með þol­in­mótt fjár­magn og þekk­ingu inn í grein­ina.“

Nú er Síld­ar­vinnslan, og þar með Samherji, orðin stór þátt­tak­andi í íslensku sjó­kví­eldi.