Öryggismiðstöðin setti 130 manns á hlutabætur: 211 milljóna hagnaður árið 2018 og 200 milljóna arðgreiðslur 2017

Örygg­is­mið­stöð Íslands nýtti sér hluta­bóta­leið stjórn­valda fyrir 130 starfs­menn fyr­ir­tækja­sam­stæð­unnar strax og sú leið varð í boði. Um 400 manns starfa hjá fyr­ir­tæk­inu sem hafði rúm­lega 5 millj­arða tekjur af rekstri árið 2018 og nam hagn­aður af rekstr­inum það ár 211,5 millj­ónum króna. Árið áður, 2017, voru greiddar 200 millj­ónir króna í arð til eig­enda fyr­ir­tæk­is­ins.

Stærstur hluti starfs­mann­anna sem voru færðir á hluta­bóta­leið­ina störf­uðu hjá dótt­ur­fé­lag­inu AVIÖR ehf. sem sinnir flug­vernd­ar­þjón­ustu á Kefla­vík­ur­flug­velli. Um 100 starfs­menn störf­uðu við þau verk­efni og segir Ómar Örn Jónsson, fram­kvæmda­stjóri mark­aðs­sviðs og vel­ferð­ar­tækni hjá Örygg­is­mið­stöð­inni, að eðli máls­ins sam­kvæmt hafi þau verk­efni stöðvast því sem næst full­kom­lega. Þá hafi orðið erf­ið­ara um vik að sinna verk­efnum í tækni­þjón­ustu einnig. Fyr­ir­tækið hefur nú sagt upp 50 af þeim nálægt 100 starfs­mönnum sem unnu í flug­vernd­ar­þjón­ust­unni.

340 milljónir króna í arð á tveimur árum

Rekstr­ar­hagn­aður Örygg­is­mið­stöðv­ar­innar og dótt­ur­fé­laga var 211,5 millj­ónir króna árið 2018, 157,1 milljón króna 2017 og 220,8 millj­ónir króna árið 2016. Árs­reikn­ingur fyr­ir­tæk­is­ins fyrir árið 2019 hefur ekki verið birtur. Enginn arður var greiddur út úr fyr­ir­tæk­inu árið 2018 en greiddar voru 200 millj­ónir króna í arð árið 2017 og 140 millj­ónir króna árið 2016. Stærsti hlut­hafi fyr­ir­tæk­is­ins er félagið Unaós ehf. sem fjöldi aðila á hlut í, en félagið á 90 pró­sent hlut í Örygg­is­mið­stöð­inni.

Stærstu eig­endur Örygg­is­mið­stöðv­ar­innar eru Ragnar Þór Jónsson, fram­kvæmda­stjóri fyr­ir­tæk­is­ins, sem á 30 pró­sent hlut í fyr­ir­tæk­inu og Guð­mundur Ásgeirs­son, oft kenndur við Nesskip, sem á 27,6 pró­sent hlut. Þá á Hjör­leifur Þór Jak­obs­son, fyrr­ver­andi for­stjóri Hamp­iðj­unnar og ESSO, sem einnig stýrði Kili, fjár­fest­inga­fé­lagi Ólafs Ólafs­sonar, og sat í stjórn Kaup­þings, 13,8 pró­sent hlut í Örygg­is­mið­stöð­inni. Hjördís Ásberg, fjár­festir og stofn­andi heilsu­versl­an­anna Maður lif­andi á þá einnig 13,8 pró­sent hlut í fyr­ir­tæk­inu en þau Hjördís og Hjör­leifur eru gift. Hjör­leifur er jafn­framt stjórn­ar­for­maður fyr­ir­tæk­is­ins. Aðrir aðilar eiga smærri hluti.

Hörð gagnrýni á stórfyrirtæki sem þiggja ríkisaðstoð

Notkun íslenskra stór­fyr­ir­tækja á hluta­bóta­leið­inni hefur verið gagn­rýnd veru­lega á síð­ustu vikum eftir að fjöl­miðlar hafa greint frá því að fyr­ir­tæki eins og Hagar, Origo, Kaup­fé­lag Skag­firð­inga, Skelj­ungur og Bláa lónið, svo dæmi séu nefnd, hafi nýtt sér leið­ina. Allt eru þetta meðal stönd­ug­ustu fyr­ir­tækja lands­ins, rekin með marg­millj­óna hagn­aði og hafa greitt eig­indum sínum svim­andi háar upp­hæðir í arð síð­ustu ár. Mörg þess­ara fyr­ir­tækja hafa stigið fram og til­kynnt að þau muni end­ur­greiða hluta­bæt­urnar, eftir umfjöllun fjöl­miðla.

Til stendur að Vinnu­mála­stofnun birti á næstu dögum lista yfir þau fyr­ir­tæki sem nýtt hafa hluta­bóta­leið­ina en Per­sónu­vernd hefur úrskurðað að í ljósi almanna­hags­muni skuli birta list­ann. Katrín Jak­obs­dóttir for­sæt­is­ráð­herra hefur sagt að aug­ljós­lega eigi þær upp­lýs­ingar erindi við almenn­ing. „Ég geri þá kröfu að stöndug fyr­ir­tæki mis­noti ekki opin­bera sjóði og úrræði sem ætluð eru sem neyð­ar­að­stoð við lífs­af­komu fólks,“ sagði Katrín í við­tali við Stundina á dög­unum. Bjarni Bene­dikts­son fjár­mála­ráð­herra hefur lýst því sem svo að fram­ferði stöndugra fyr­ir­tækja, sem þiggi rík­is­að­stoð í formi hluta­bóta­leið­ar­innar, án þess að hafa neina raun­veru­lega þörf þar á í ljósi fjár­hags­legrar stöðu og og fyrri arð­greiðslna, sé afskap­lega slæmt og „rekur rýt­ing í í sam­stöð­una sem við höfum öll verið að reyna að byggja upp á Íslandi til þess að kom­ast saman í gegnum þessa tíma.“

Verja störf með hlutabótaleiðinni

Í svörum sínum við spurn­ingum Stund­ar­innar um notkun hluta­bóta­leið­ar­innar segir Ómar, sem sjálfur á lít­inn hlut í fyr­ir­tæk­inu, 1,41 pró­sent, að stjórn­endur Örygg­is­mið­stöðv­ar­innar fagni umræðu í sam­fé­lag­inu um aðgerðir stjórn­valda og þeirri rýni sem fari fram á þær. „Við höfum nýtt hluta­bóta­leið stjórn­valda. Enda litum við svo á að þar væri áskorun til okkar að verja störf í fyr­ir­tæk­inu á áður óþekktum óvissu­tímum. Við tókum þeirri áskorun en strax við upp­haf Covid varð stór hluti okkar starfs­manna í raun verk­efna­laus. Af 360 starfs­mönnum fóru um 130 í hluta­störf.“

„Auk þessa er rétt að nefna að allir stjórn­endur hafa tekið á sig launa­lækkun meðan á þessum aðgerðum stendur“

Ómar segir að tek­ist hafi að verja meg­in­hluta starfa hjá fyr­ir­tæk­inu, með notkun hluta­bóta­leið­ar­innar og sam­stöðu starfs­manna. „Starfs­fólk hefur snúið bökum saman á magn­aðan hátt og fundið fjölda nýrra verk­efna til að lág­marka tjón af völdum Covid á rekstur félags­ins. Þannig hefur bæði verið hægt að finna og halda uppi að stórum hluta verk­efnum fyrir þá sem eru í hluta­störfum en jafn­framt hefur tek­ist að auka starfs­hlut­fall margra. Núna eru um 90 starfs­menn í hluta­starfi og fjöldi þeirra í hærra starfs­hlut­falli en upp­haf­lega var gert ráð fyrir.“

Ómar segir enn fremur að í maí mán­uði verði allir starfs­menn fyr­ir­tæk­is­ins, utan þeir sem starfa við flug­vernd komnir í fullt starf aftur. Áfram verði hluta­bóta­leiðin nýtt fyrir 50 starfs­menn sem starfi við flug­vernd en sem fyrr segir hefur fyr­ir­tækið sagt upp öðrum 50 starfs­mönnum í þeim hluta rekstr­ar­ins. Fyr­ir­tækið hefur að sögn Ómars ekki nýtt greiðslur frá hinum opin­bera í upp­sagn­ar­fresti. „Auk þessa er rétt að nefna að allir stjórn­endur hafa tekið á sig launa­lækkun meðan á þessum aðgerðum stendur,“ segir Ómar.