Ríkisendurskoðun: Fyrirtæki nýttu sér hlutabótaleiðina án þess að þurfa það

Ljóst er að hluta­starfa­leið rík­is­stjórn­ar­innar hefur verið verið nýtt af fyr­ir­tækjum sem ekki eiga í bráðum rekstrar- eða greiðslu­vanda. Þetta er nið­ur­staða Rík­is­end­ur­skoð­unar en stofn­unin birti í dag úttekt sína á hluta­bóta­leið­inni. Þá er það mat stofn­un­ar­innar að þegar í stað þurfi að tryggja virkt eft­ir­lit með fram­kvæmd­inni. Fram til þessa hefur áhersla Vinnu­mála­stofn­unar verið á að tryggja fram­kvæmd úrræð­is­ins, umfram eft­ir­lit. Tryggja þarf stofn­unin geti haft eft­ir­lit með því að þeir vinnu­veit­endur sem nýta sér hluta­starfa­leið­ina upp­fylli skil­yrði sem sett eru fram í nýju frum­varpi um fram­leng­ingu úrræð­is­ins.

„Rík­is­end­ur­skoðun telur að fullt til­efni hafi verið fyrir stjórn­völd að end­ur­skoða fram­kvæmd hluta­starfa­leið­ar­innar og bregð­ast við, enda sé þannig leit­ast við að úrræðið sé ein­göngu nýtt af þeim aðilum sem því er ætlað að aðstoða,“ segir í úttekt­inni og bent er á að fyr­ir­tæki hafi nýtt sér leið­ina án þess að hafa þurft á því að halda.

Nýttu sér úrræðið þvert á vilja löggjafarvaldsins

Þá vekur það athygli Rík­is­end­ur­skoð­unar að sveit­ar­fé­lög og opin­berir aðilar hafa nýtt sér hluta­bóta­leið­ina, „þrátt fyrir að lög­skýr­ing­ar­gögn beri með sér að úrræðið hafi verið ætlað fyr­ir­tækjum og starfs­mönnum þeirra,“ eins og segir í úttekt­inni. Þar er einnig bent á að um all nokkuð frjáls­ræði hafi verið í túlkun lag­anna, og það þrátt fyrir að stjórn­völd hafi lagt áherslu á að hluta­starfa­leiðin væri stuðn­ingur við líf­væn­leg fyr­ir­tæki sem misst hafi miklar tekjur. „Í hópi þeirra aðila sem hafa nýtt sér hluta­starfa­leið­ina eru fyr­ir­tæki og fyr­ir­tækja­sam­stæður sem búa að öfl­ugum rekstri og traustum efna­hag en ekki verður séð af lög­unum og lög­skýr­ing­ar­gögnum að slíkt hafi verið ætl­unin.“

Rík­is­end­ur­skoðun bendir þá enn fremur á að þó dæmi séu um að fyr­ir­tæki hafi til­kynnt að þau hygg­ist end­ur­greiða frma­lag Atvinnu­leys­is­trygg­inga­sjóðs þá sé ekki ljóst hvort, og þá hvernig, sú end­ur­greiðsla eigi að eiga sér stað. Þrátt fyrir að for­dæma­lausar efna­hags­að­stæður hafi kallað á skjót við­brögð stjórn­valda þá sé brýnt að haft sé eft­ir­lit með nýt­ingu rík­i­s­t­jár, að stað­inn sé vörður um hags­muni rík­is­sjóðs og að útgreiðslur úr honum taki mið af vilja lög­gjafans.

Þann 15. maí höfðu 37 þús­und launa­menn og 6.436 vinnu­veit­endur nýtt sér hluta­bóta­leið­ina frá því hún var lög­fest 20. mars. Í mars og apríl voru greiddar 11,6 millj­arðar króna úr Atvinnu­leys­is­trygg­inga­sjóði vegna úrræð­is­ins og gerir Vinnu­mála­stofnun ráð fyrir að útgreiðslur vegna hluta­bóta geti numið 30,7 millj­örðum króna á þessu ári. Eitt fyr­ir­tæki sker sig úr í þessum efnum, Icelandair ehf. Í mars og apríl greiddi Atvinnu­leys­is­trygg­inga­sjóður 926 millj­ónir króna í hluta­bætur vegna starfs­manna fyr­ir­tæk­is­ins. Heild­ar­greiðsla vegna hluta­bóta til starfs­manna móð­ur­fé­lags flug­fé­lags­ins, Icelandair Group hf., nam 1.116 millj­örðum króna vegna 3.318 starfs­manna. 

 Þá kemur enn fremur fram í úttekt­inni að sam­kvæmt upp­lýs­ingum frá Rík­is­skatt­stjóa hafi um 160 launa­greið­endur óskað eftir hækkun á áður til­kynntum launum í jan­úar og febr­úar, svo nemur 114 millj­ónum króna. Eru það væði hærri hækk­un­ar­beiðnir og fleiri en vani er til í venju­legu árferði og telur Rík­is­end­ur­skoðun að kanna þurfi nánar ástæður fyrir þeim hækk­unum.