Umsóknum um alþjóðlega vernd fjölgaði um 33 prósent milli ára

871 umsókn um alþjóð­lega vernd barst stjórn­völdum í fyrra sem er fjölgun um 33 pró­sent frá 2020 þegar umsókn­irnar voru 654. Heims­far­aldur COVID-19 hefur haft tölu­verð áhrif á umsóknir um alþjóð­lega vernd en fjöldi umsókna í fyrra voru örlítið fleiri en árið 2019 þegar þær voru 867.

Þetta er meðal þess sem fram kemur í grein­ar­gerð frum­varps um breyt­ingu á lögum um útlend­inga sem birt hefur verið í sam­ráðs­gátt stjórn­valda. Samhliða fjölgun umsókna hafa heild­ar­út­gjöld vegna umsækj­enda um alþjóð­lega vernd auk­ist und­an­far­inn ára­tug, eða úr rúmum 220 millj­ónum árum 2012 í rúm­lega 3,3 millj­arða árioð 2020. Kostn­aður á síð­asta ári nam 2,3 millj­örðum króna. Inn í þessar tölur vantar þó útgjöld vegna rekst­urs Útlend­inga­stofn­unar og kæru­nefndar útlend­inga­mála.

Fjöldi umsókna um alþjóð­lega vernd tíföld­uð­ust á fjórum árum þegar þær fóru úr 118 árið 2012 í 1.132 árið 2016. Í kjöl­farið réð­ust stjórn­völd í aðgerðir til að draga úr „fjölda ber­sýni­lega til­hæfu­lausum umsóknum“ og fækk­aði umsóknum í 1.096 árið 2017 og 800 árið á eftir. Frumvarp um breyt­ingar á útlend­inga­lögum sem nú er í sam­ráðs­gátt stjórn­valda­var fyrst lagt fram að Sigríði Á. Andersen, þáver­andi dóms­mála­ráð­herra, vorið 2018 og var þá fyrst og fremst við­brögð við mik­illi fjölgun umsækj­enda um alþjóð­lega vernd hér á landi, ekki síst frá fólki sem þegar hefur verið veitt vernd í öðrum ríkjum Evrópu.

Mynd: erla

Fjöldi umsókna jókst um mitt ár í fyrra

Árið 2019 voru umsókn­irnar 867. Árið eftir, þegar heims­far­aldur COVID-19 skall á, fækk­aði umsóknum hér á landi fyrst um sinn. Í mars 2020 fækk­aði umsóknum um 35% frá fyrstu tveimur mán­uðum árs­ins og í apríl bár­ust ein­ungis fimm umsóknir og fjórar í maí. Á hinn bóg­inn fjölg­aði málum í efn­is­með­ferð umtals­vert þegar Útlend­inga­stofnun og kæru­nefnd útlend­inga­mála ákváðu tíma­bundið að aðlaga mat sitt á því hvort taka bæri Dyfl­innar- og vernd­ar­mál til efn­is­með­ferðar að virtum þessum sér­stöku aðstæðum sem komu upp í kjöl­far far­ald­urs­ins.

Í júní 2020 fjölg­aði umsóknum á ný, einkum á síð­ari hluta mán­að­ar­ins, þegar 19 umsóknir bár­ust og í júlí voru þær 106 en það voru flestar umsóknir sem höfðu borist í einum mán­uði síðan í ágúst 2017. Heild­ar­fjöldi umsókna 2020 var 654.

Mynd: erla

Fyrstu fimm mán­uði árs­ins 2021 bár­ust heldur fáar umsóknir um alþjóð­lega vernd eða að jafn­aði um 30 á mán­uði. Fjöldi umsækj­enda jókst hins vegar hratt í byrjun sum­ars. Í júní til sept­em­ber bár­ust að með­al­tali um 75 umsóknir á mán­uði og í októ­ber einum bár­ust 124 umsóknir. Á árinu 2021 bár­ust sam­tals 871 umsókn um alþjóð­lega vernd og fjölg­aði þeim því um 33% milli ára, þrátt fyrir áfram­hald­andi tak­mark­anir vegna Covid-19 heims­far­ald­urs­ins.

228 bíða flutnings úr landi

Í grein­ar­gerð­inni er fjallað um nýjar áskor­anir sem stoð­deild lög­reglu mætti við að flytja úr landi ein­stak­linga sem hlotið höfðu synjun á umsóknum sínum um alþjóð­lega vernd, vegna krafna við­töku­ríkja um PCR-próf, vott­orðs um afstaðna Covid-19 sýk­ingu eða bólu­setn­ingu gegn veirunni. „Þeir ein­stak­lingar, sem lögum sam­kvæmt eiga að yfir­gefa landið, hafa nýtt sér þessa stöðu og ítrekað neitað að und­ir­gang­ast PCR-próf og kom­ast þannig undan fram­kvæmd­inni. Jafn­framt reynd­ist erfitt og í sumum til­vikum ómögu­legt fyrir stoð­deild að fá upp­lýs­ingar frá heil­brigð­is­yf­ir­völdum um það hvort ein­stak­ling­arnir væru bólu­settir eða höfðu þegar fengið Covid-19 sýk­ingu,“ segir í grein­ar­gerð­inni. Hópur þeirra ein­stak­linga sem biðu flutn­ings úr landi hefur stækkað hratt og í lok árs 2021 var um 228 ein­stak­linga að ræða.

Í grein­ar­gerð frum­varps­ins segir að frum­varpið sem lagt er fram nú sé „liður í nauð­syn­legri end­ur­skoðun lag­anna og felur í sér efn­is­meiri laga­breyt­ingar varð­andi mót­töku og máls­með­ferð umsókna um alþjóð­lega vernd en gerðar hafa verið til þessa“.

Sams konar frum­varp hefur þrisvar áður verið lagt fyrir þingið en hefur ekki náð fram að ganga. Frum­varpið varðar ákvæði útlend­inga um alþjóð­lega vernd og lögum um atvinnu­rétt­indi útlend­inga, útgáfu tíma­bund­inna leyfa vegna sér­stakra ástæðna. Frestur til að skila inn umsögn um frum­varpið rennur út á föstu­dag, 4. febr­úar.