Góð hreyfing er á ný komin á helsta baráttumál íbúa Árneshrepps á Ströndum til áratuga: Bættar vegasamgöngur. Til stendur að leggja nýjan veg um Veiðileysuháls og að framkvæmdum loknum verður mögulegt að halda veginum á milli Bjarnarfjarðar og Djúpavíkur opnum allan ársins hring.
„Nýr Strandavegur um Veiðileysuháls verður lagður til að bæta samgöngur á Ströndum,“ segir í tillögu að matsáætlun Vegagerðarinnar um nýja veginn. „Á rekstrartíma geta bættar samgöngur haft margvísleg áhrif, t.d. á byggð á svæðinu, tengingu milli landshluta, ferðamennsku, útivist og opinbera þjónustu. Betri samgöngur munu hafa í för með sér meiri umferð um svæðið, sem hefur áhrif á ferðamennsku og útivist. Traustar og áreiðanlegar samgöngur eru undirstaða sterks og heilbrigðs atvinnulífs.“
Þetta er ekki í fyrsta sinn sem til stendur að fara í þessar framkvæmdir. Þær hafa verið fyrirhugaðar í mörg ár en oft frestast, íbúum Árneshrepps til mikilla vonbrigða. Og þó að Veiðileysuhálsinn sé mikill farartálmi að vetri er vegurinn um Kjörvogshlíð það ekki síður og að mati Vegagerðarinnar verður áfram erfitt að halda þeim vegi opnum að vetrarlagi.
[adspot]
Strandavegur er um 93 kílómetra langur. Hann liggur frá botni Steingrímsfjarðar að Krossnesi í Norðurfirði. Hann er eini vegurinn sem liggur inn í Árneshrepp, nyrsta sveitarfélags Strandasýslu og þess fámennasta á landinu. Frá áramótum og fram í mars ár hvert er hann oftast ófær enda ekki mokaður á þessu tímabili nema í undantekningar tilvikum.
Á blómaskeiði byggðarinnar í Árneshreppi, á árum seinni heimsstyrjaldar, voru tvö lítil þorp í sveitarfélaginu, Djúpavík og Gjögur. Þá bjuggu á sjötta hundrað manns í hreppnum, en 1. janúar 2019 voru skráðir íbúar 40.
Samgöngubætur hafa verið Strandamönnum ofarlega í huga í áraraðir. Árið 1950 segir í Samvinnunni, blaði Sambandsins, að vegir í hreppnum séu mjög slæmir „víðast aðeins götutroðningar“. Flutningar að og frá heimilum væru því ennþá að mestu á sjó og hestum „en alloft kemur samt fyrir að menn verða að leggja pjönkur sínar á eigið bak því á veturna er oft ófært með hesta“.
Haustið 1964 er frétt í Morgunblaðinu undir fyrirsögninni „Lítið vantar á að bílfært verði um Norður-Strendur“. Þá um sumarið hafði vegur verið lagður að Veiðileysufirði. Í október ári síðar dregur svo til tíðinda og í Morgunblaðinu segir: „Einangrun Árneshrepps rofin“. Í fréttinni kemur fram að búið sé að gera veg yfir Veiðileysuhálsinn og greinarhöfundur lýsir bílferð sinni um veginn. „Skammt fyrir innan Seljaá í Veiðileysufirði mættum við tveimur Ingólfsfirðingum, sem voru á leið suður til Reykjavíkur. Þetta voru þau Gunnar Guðjónsson sýslunefndarmaður í Árneshreppi, er býr á Eyri í Ingólfsfirði og kona hans Guðbjörg Pétursdóttir. Munu þau vera fyrstu íbúar norðan Veiðileysu er fara landveg suður.“
Einnig var í greininni rætt við Guðjón Magnússon oddvita hreppsins sem sagði: „Nú er þessum langþráða áfanga náð. Vegurinn mun rjúfa einangrun þá er við höfum orðið við að búa til þessa.“
Þó að vegurinn um Veiðileysuháls og hreppinn allan hafi upp úr miðri síðustu öld verið gífurleg samgöngubót er hann barn síns tíma; mjór, hlykkjóttur malarvegur, lítið uppbyggður en oft niðurgrafinn.
Strandavegur er með bundnu slitlagi að Bjarnarfjarðará í Bjarnarfirði. Þar tekur mölin við þar til vegurinn endar í Norðurfirði, fyrir utan örstutta malbikaða kafla við nokkra bæi. Hann liggur meðfram sjónum nema á Veiðileysuhálsi þar sem hann fer í 250 metra hæð yfir sjávarmáli.
Þeir sem ekið hafa Strandaveg vita að hann liggur í gegnum stórbrotið landslag. Ströndin er víða vogskorin og há hamrafjöll gnæfa yfir. Sá kafli vegarins sem nú er áformað að breyta og bæta nær frá ánni Kráku í Veiðuleysufirði að Kjósará í Kjósarvík. Sá vegspotti er í dag 11,6 kílómetra langur. Hann liggur yfir Kráku og fer svo upp eftir Tvíhlíð undir Miðdegisfjalli og í hálfhring upp á Veiðileysuháls. Þaðan liggur hann niður brekkur Kúvíkurdals í átt að Reykjarfirði og svo í neðanverðum bröttum hlíðum fjarðarins að Djúpavík. Á suðurströnd Reykjarfjarðar liggur vegurinn í gegnum byggðina í Djúpavík og eru aðstæður þar þröngar og hættulegar. Þaðan liggur hann meðfram sjónum um Kjósarnes og endar rúmlega 200 metrum vestan Kjósarár í Kjósarvík.
Vegurinn er seinfarinn og hættulegur, með mætingarútskotum, kröppum beygjum – sumum mjög kröppum – og víða er halli 12 prósent eða meira. Reykjarfjarðarmegin, á leiðinni inn í Djúpavík, er snarbratt í sjó fram. Hann telst ekki til heilsársvega enda mjög snjóþungur „jafnvel á vestfirskan mælikvarða,“ eins og það er orðað í skýrslu Vegagerðarinnar.
Nýi vegurinn mun að ákveðnu leyti fylgja veglínu sem lögð er til í aðalskipulagi Árneshrepps. Reykjarfjarðarmegin á Veiðileysuhálsi víkur nýr vegur frá skipulagslínunni til að komast hjá snjóþungu svæði. Þá fyrirhugar Vegagerðin að færa veginn um Kjósarhöfða ofan við byggðina í Djúpavík. Breyta þarf aðalskipulagi sveitarfélagsins í samræmi við þetta.
Nýr vegur mun fylgja núverandi vegi á stuttum köflum en fara á öðrum stöðum yfir lítt raskað land sem er að stórum hluta nýtt sem beitiland sauðfjár.
Mögulegt framkvæmdasvæði er á jörðunum Veiðileysu, Kúvíkum og Kjós. Heilsársbúseta er í Djúpavík og þar er rekið hótel. Veiðileysa fór í eyði árið 1961 en þar er gamla íbúðarhúsið nýtt sem sumarhús. Búsetu í Kúvíkum lauk árið 1949 en þar eru nú tveir sumarbústaðir. Í Djúpavík eru nokkur frístundahús og einnig gömul íbúðarhús sem nýtt eru sem frístundahús.
Æskilegt að ferðalangar haldi útsýninu
Vegurinn verður lagður bundnu slitlagi til að auka þægindi vegfarenda, auðvelda og draga úr viðhaldi, forðast rykmengun og draga úr eldsneytiseyðslu og um leið draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Miðað er við að mesti halli verði 8,5 prósent. Hann verður hærri og breiðari en núverandi vegur því miðað er við að draga úr hættu á snjósöfnun. „Víða er mjög fallegt útsýni af veginum um Veiðileysuháls í dag og „æskilegt er að ferðalangar eigi áfram kost á að njóta útsýnisins,“ segir í skýrslu Vegagerðarinnar.
Áætlað er að kostnaður vegna vegaframkvæmdanna sé um 700 milljónir króna. Áætlaður framkvæmdatími er þrjú ár. Miðað er við að hægt verði að bjóða verkið út um leið og undirbúningi lýkur og fjárveitingar og öll leyfi liggja fyrir.
Í tillögu að matsáætlun kemur fram að veglínan kunni að breytast að einhverju leyti á næstu mánuðum. Rannsóknir á svæðinu hófust síðasta haust en munu að mestu fara fram í sumar, m.a. á fornleifum. Gengið verður frá rannsóknarskýrslum fyrri hluta næsta vetrar. Vegagerðin mun svo í framhaldinu vinna að hönnun framkvæmdar og gerð frummatsskýrslu. Áætlað er að skýrsla um mat á umhverfisáhrifum framkvæmdarinnar verði send Skipulagsstofnun til formlegrar athugunar næsta sumar. Að fjórum vikum liðnum muni stofnunin gefa álit sitt á hinni fyrirhuguðu framkvæmd.
Stiklað á stóru í sögu byggðarinnar
Byggðin í Árneshreppi á Ströndum á sér langa og merkilega sögu. Þar komu landnámsmenn sér fyrir við upphaf Íslandsbyggðar og þó að undirlendi sé lítið og stórkostleg fjöllin og víðfeðmar heiðar geri samgöngur á landi oft á tíðum erfiðar hafa Norður-Strandir haldist í byggð. Að vetri búa þó fáir í sveitinni en um leið og vorar fjölgar fólkinu. Strandveiðar eru stundaðar frá Norðurfirði þaðan sem stutt er í gjöful fiskimið. Mörgum eyðibýlunum er vel við haldið og þar dvelja afkomendur síðustu ábúendanna margir hverjir sumarlangt.
Í skýrslu Vegagerðarinnar er stiklað á stóru í sögu byggðarinnar og þar byggt á upplýsingum úr aðalskipulagi Árneshrepps.
Kúvíkur við Reykjarfjörð voru í hópi eldri verslunarstaða landsins þar sem Danir ráku verslun. Árið 1912 þegar Gjögur fékk löggildingu sem verslunarstaður lagðist verslun í Kúvíkum af og byggð eyddist.
Djúpavík, sem stendur við samnefnda vík, var útgerðarstöð frá árinu 1917. Fyrstu þrjú sumrin var þar rekin umfangsmikil síldarsöltun og reist verslunar- og íbúðarhús ásamt síldarplönum og bryggjum. Á árunum 1934-35 var reist fullkomin síldarverksmiðja á staðnum en starfrækslu verksmiðjunnar var hætt árið 1952. Miklar byggingar síldarverksmiðjunnar frá blómaskeiði síldaráranna standa enn. Flest gömlu íbúðarhúsin standa ennþá og nýtast sem frístundahús. Í Djúpavík er nú hótelrekstur og veitingasala allan ársins hring.
Gjögur er fornfræg veiðistöð við norðanvert mynni Reykjarfjarðar. Áður fyrr voru hákarlaveiðar stundaðar þaðan í miklum mæli og því voru þar fjölmargar verbúðir. Á fyrri hluta 20. aldarinnar voru talsverð umsvif á Gjögri og þar bjuggu um 60 manns þegar flest var, en nú er svo komið að þar býr enginn lengur. Þar eru frístundahús, gömul og ný, sem notuð eru til sumardvalar. Á Gjögri er flugvöllur og yfir hávetrartímann er flugið eina samgönguæðin til og frá sveitinni.
Trékyllisvík er búsældarlegasta byggð á Norður-Ströndum og má telja hana til miðstöðvar hreppsins. Á þessu svæði er Finnbogastaðaskóli, íþróttavöllur, kirkjurnar í Árnesi og félagsheimilið í Trékyllisvík, ásamt flestum bújörðum sem enn eru í ábúð í hreppnum. Þar er einnig minja- og handverkshúsið Kört. Finnbogastaðaskóli hefur verið lokaður í tvö ár og eina barnið sem er með lögheimili í sveitarfélaginu hefur gengið í skóla á Drangsnesi.
Í Norðurfirði hefur verið rekin verslun frá árinu 1903. Á mestu uppgangstímum í hreppnum, þ.e. á tímabilinu upp úr 1920 og fram á miðja þá öld, voru einnig minni verslanir reknar á Gjögri, í Djúpuvík og á Eyri í Ingólfsfirði. Í Norðurfirði er rekin verslun, útibú Sparisjóðs Strandamanna og kaffihús yfir sumartímann. Í Norðurfirði er góð höfn.
Á Krossnesi utanvert við Norðurfjörð er jarðhiti og útisundlaug. Krossnessundlaug er niðri í fjöru og útsýnið er stórkostlegt og litbrigðin geta verið einstök þegar sólin er að setjast.
Við Ingólfsfjörð hófst síldarsöltun á nokkrum stöðum árið 1915. Árið 1952 brugðust síldveiðar á Húnaflóa og þá var verksmiðjurekstri í Ingólfsfirði hætt. Á stríðsárunum höfðu breskir hermenn aðstöðu firðinum. Á Eyri við Ingólfsfjörð var reist verksmiðja í lokin á síldarævintýrinu. Hún stendur ennþá. Þar eru nokkur hús sem notuð eru til sumardvalar.
Veistu meira? Láttu okkur vita
Það tókst ekki að sækja formið. Reyndu aftur eftir augnablik.
Ýttu á + við höfund, fréttamál eða greinaröð til að fylgja því og fá tölvupóst þegar eitthvað nýtt kemur, einn á dag í mesta lagi. Því sem þú fylgir stjórnarðu á Minni síðu.
Athugasemdir