Rýrnun íslensku jöklanna jafnast á við tvöfalda stærð Reykjanesskagans

Sumarið 2019 var víð­ast hlýtt og sól­ríkt og var rýrnun jökla á Íslandi á síð­asta ári ein sú mesta sem mælst hefur. Flat­ar­mál íslenskra jökla hefur minnkað um 800 fer­kíló­metra síðan árið 2000. Frá lokum 19. aldar, þegar jöklar á Íslandi náðu mestu útbreiðslu síðan land byggð­ist, hafa þeir rýrnað um tæp­lega 2.200 fer­kíló­metra, sem er rúm­lega tvö­föld stærð Reykja­nesskag­ans. Jöklar á Íslandi hafa hopað hratt í um ald­ar­fjórð­ung og er rýrnun þeirra ein­hver helsta afleið­ing og skýr­asti vitn­is­burður hlýn­andi lofts­lags hér­lendis.

Þetta er meðal þess sem kemur fram í nýju frétta­bréfi á vegum verk­efn­is­ins Hörfandi jöklar. Verk­efnið er sam­vinnu­verk­efni Veð­ur­stofu Íslands og Vatna­jök­uls­þjóð­garðs, fjár­magnað af umhverfis- og auð­linda­ráðu­neyt­inu, og unnið í sam­vinnu við Jöklahóp Jarð­vís­inda­stofn­unar Háskól­ans og Nátt­úru­stofu Suð­aust­ur­lands.

[adspot]

Síðustu árin hefur heild­ar­flat­ar­mál jökla minnkað um um það bil 40 km2 árlega að með­al­tali. Á árinu 2019 hop­uðu jök­ul­sporðar víða um tugi metra. Af þeim jöklum sem mældir eru af sjálf­boða­liðum Jökla­rann­sókna­fé­lags Íslands hop­uðu Haga­fells­jök­ull eystri í Langjökli og Síðu­jök­ull og Tungnár­jök­ull í Vatna­jökli mest, eða um 150 metra. Hraðast hörfar Breiða­merk­ur­jök­ull þar sem kelfir af honum í Jök­ulsár­lón, milli 150 og 400 metra árið 2019.

[links]Jök­ulsár­lón byrj­aði að mynd­ast um 1935. Það er nú ásamt Breið­ár­lóni og nokkrum öðrum minni lónum við jaðar Breiða­merk­ur­jök­uls yfir 30 km2 að flat­ar­máli. Síðustu árin hafa lónin sam­tals stækkað um 0.5–1 km2 árlega að með­al­tali. Breiða­merk­ur­jök­ull hörfar og þynn­ist bæði vegna yfir­borðs­leys­ingar í hlýn­andi lofts­lagi og kelf­ingar (ís brotnar af sporð­inum út í vatn eða sjó) í Jök­ulsár­lón.

Massatap jöklanna veldur hröðu land­risi vegna þess hve seigja mött­ulefn­is­ins undir Íslandi er lítil. Við Höfn í Horna­firði er land­ris nú um 10–15 mm á ári og hefur hraði þess tekið tals­verðum breyt­ingum á und­an­förnum tveimur ára­tugum.

Land rís enn hraðar við vest­ur­jaðar Vatna­jök­uls þar sem ris­hrað­inn mælist allt að 40 mm á ári. „Þegar jöklar þynn­ast og hörfa minnkar fargið á jarð­skorpuna og landið rís,“ segir Tómas Jóhann­es­son, fag­stjóri á sviði jökla­fræði á Veð­ur­stofu Íslands. „Þetta er nokkuð afger­andi hér á Íslandi þar sem jarð­skorpan og efri hluti mött­uls­ins undir land­inu eru mjög kvik. Landris er mest næst jökul­j­aðr­inum og á jök­ul­skerjum en minna þegar fjær dregur. Því rís land enn hraðar við vest­ur­jaðar Vatna­jök­uls.“

Afkoman neikvæð með einni undantekningu

Afkoma stærstu íslensku jöklanna hefur verið nei­kvæð síðan 1995 með einni und­an­tekn­ingu, afkoma árs­ins 2015 var jákvæð í fyrsta sinn í 20 ár. Sumarið 2019 var mjög hlýtt og mæld­ist afkoma allra þriggja jöklanna þá nei­kvæð. Jökl­arnir hafa alls tapað um 250 km3 íss síðan 1995 sem er um 7 pró­sent af heild­ar­rúm­máli þeirra.

Samhliða hlýnun lofts­lags á Íslandi frá miðjum tíunda ára­tug síð­ustu aldar rýrn­uðu jöklar hratt, að jafn­aði um u.þ.b. 1 metra vatns á ári að með­al­tali á tíma­bil­inu 1997–2010. Eftir 2010 hafa komið köld og blaut sumur inn á milli, þannig að með­al­rýrnun áranna 2011–2018 var ekki nema þriðj­ungur til helm­ingur þess sem verið hafði í rúman ára­tug þar á undan. Sumarið 2019 var víð­ast hlýtt og sól­ríkt enda rýrn­uðu jöklar þá um u.þ.b. 1,5 m vatns sem er með því mesta sem mælst hefur.