Hjúkr­un­ar­fræð­ing­ur­inn María Magn­ús­dóttir telur að mengun frá kís­il­málm­verk­smiðj­unni United Silicon við Keflavík hafi valdið henni heilsutjóni. 

Margir hafa leitað sér aðstoðar vegna mögu­legra ein­kenna af völdum meng­unar frá kís­il­málm­verk­smiðj­unni síð­ustu daga. María er ein þeirra. Hún varð fyrir efna­bruna í slím­húð í bæði munni og hálsi, sem hún rekur sjálf til meng­un­ar­innar. Hún seg­ist hafa sótt aðstoð vegna þessa hjá Heil­brigð­is­stofnun Suð­ur­nesja, en stofn­unin neitar að stað­festa fjölda til­fella. 

Lækn­inga­for­stjóri neitar að gefa upp­lýs­ingar Fjölnir Freyr Guð­munds­son, lækn­inga­for­stjóri Heil­brigð­is­stofn­unar Suð­ur­nesja, neitar að gefa upp upp­lýs­ingar um fjölda þeirra sem til stofn­un­ar­innar hafa leitað vegna óþæg­inda í önd­un­ar­færum. Af hverju þessi leynd?

Mynd: fsi.is

Lækn­inga­for­stjóri Heil­brigð­is­stofn­unar Suð­ur­nesja, Fjölnir Freyr Guð­munds­son, neitar að gefa upp hversu margir hafa leitað til stofn­un­ar­innar vegna sam­bæri­legra ein­kenna og María. Hann ber við trún­aði. Það er á skjön við hefð­bundna sam­skipta­hætti fjöl­miðla og heil­brigð­is­stofn­ana en ávallt hefur verið hægt að sækja upp­lýs­ingar um fjölda þeirra sem þangað leita, hvort sem það er vegna kyn­ferð­is­brota eða flensu.

Ekki var óskað eftir upp­lýs­ingum um ein­staka mál heldur aðeins mögu­legan fjölda þeirra sem hafa komið á stofn­un­ina með ýmis konar óþæg­indi í önd­un­ar­færum. 

Óviðunandi og stórhættuleg staða

Þrátt fyrir leynd­ina hefur Stundin heim­ildir fyrir því að íbúar hafi leitað til Heil­brigð­is­stofn­unar Suð­ur­nesja vegna óþæg­inda í önd­un­ar­færum, meðal ann­ars vegna háls­bólgu sem fólk taldi til „eðli­legra“ veik­inda ef svo mætti að orði kom­ast, en reynd­ust meðal ann­ars vera efna­brunar sem eyða upp slím­húð í munni og hálsi, sam­kvæmt svörum sem nokkrir við­mæl­endur Stund­ar­innar segj­ast hafa fengið hjá lækni.

Þá hafa ein­hverjir íbúar haft sam­band við Eitr­un­ar­mið­stöð Land­spít­al­ans en þar hafa þessar fyr­ir­spurnir verið skráðar. María Magn­ús­dóttir er ein þeirra sem hafði sam­band við Eitr­un­ar­mið­stöð­ina en hún þekkir sjálf ein­kenni efna­bruna, en hún hefur meðal ann­ars starfað á bráða­mót­töku hér á landi.

„Það skiptir engu máli hvort þú sért eitt­hvað við­kvæmur fyrir eða með eitt­hvað und­ir­liggj­andi, þú brennur hvort sem er,“ segir María sem býr skammt frá nýrri kís­il­málm­verk­smiðju United Silicon. Hún seg­ist hafa byrjað að finna fyrir óþæg­indum á mánu­dags­kvöldið, ein­kenni sem margir mögu­lega rekja til háls­bólgu. Hún seg­ist sjálf hafa verið heilsu­hraust, aldrei glímt við neina und­ir­liggj­andi sjúk­dóma eða óþæg­indi í önd­un­ar­færum.

„Vegna mennt­unar minnar þekki ég efna­bruna og vissi því nákvæm­lega hvað var í gangi. Ég leit­aði mér aðstoðar á Heil­brigð­is­stofnun Suð­ur­nesja þar sem læknir stað­festi áhyggjur mínar. Þetta var sem sagt efna­bruni sem olli því að slím­húðin í munni og hálsi brann að hluta til. Ég hafði síðan sam­band við Eitr­un­ar­mið­stöð­ina til þess að fá þetta skráð enda er þessi staða óvið­un­andi og stór­hættu­leg.“

Mánu­dags­kvöld í Reykja­nesbæ Svona leit umhverfi kís­il­málm­verk­smiðju United Silicon á mánu­dags­kvöldið, sama kvöld og María fór að finna fyrir ein­kennum efna­bruna.

Íbúar kannski átta sig ekki á efnabruna

María seg­ist ekki glíma við nein ofnæmi og hafi aldrei verið við­kvæm í önd­un­ar­færum. Þetta sé eitt­hvað sem hún sé sjálf að upp­lifa í fyrsta skiptið en hefur samt sem áður hjálpað til með að með­höndla í starfi sínu sem hjúkr­un­ar­fræð­ingur. Hún segir að ein­kenni efna­bruna séu þannig að við­kom­andi finnur mögu­lega ekki fyrir þeim fyrstu klukku­tím­anna en síðan gæti fólk farið að finna fyrir sviða í munni og sviða í hálsi.

„Það er ein breyta í þessu sem ég vil taka fram. Þar sem ég er í fag­inu þá þekki ég þetta en aðrir íbúa hafa kannski ekki hug­mynd um þessi óþæg­indi og skrifa þau kannski bara á til dæmis háls­bólgu. Fólk er að finna fyrir ert­ingu í hálsi og margir hverjir halda að þetta sé bara tíma­bundið og gerir sér kannski ekki grein fyrir mun­inum. Þess vegna hvet ég fólk til þess að leita sér aðstoðar ef það finnur fyrir óþæg­indum í hálsi, munni eða nefi og til­kynna það líka til Umhverf­is­stofn­unar, eitt­hvað sem ég gerði sjálf.“

Það tók Maríu þrjá sól­ar­hringa að jafna sig.

Krabbameinsvaldandi efni í Reykjanesbæ

„Já það tók langan tíma að ná sér á strik aftur. Morg­un­inn eftir, á þriðju­dags­morgun, þá vakn­aði ég mjög slöpp með þyngsli í höfði sem gerði það að verðum að það leið nærri yfir mig. Ég var mjög þung í höfð­inu allan dag­inn eftir. Þetta var hræði­leg til­finn­ing og lík­am­inn minn var allur mjög skrít­inn. Ég veit ekki hvernig ég á að lýsa þessu öðru­vísi en svo að ég hafi verið með skrítna til­finn­ingu í lík­am­anum,“ segir María sem hefur miklar áhyggjur af stór­iðj­unni í bak­garði sínum. Hún hefur einnig áhyggjur af heilsu sinni en hún glímir enn við óþæg­indi í hálsi þó svo að slím­húðin hafi jafnað sig.

„Ég veit ekk­ert hvort það sé tíma­bundið ástand eða við­var­andi. Það þarf bara að koma í ljós en ég hef áhyggjur af þessu.“

Líkt og Stundin hefur ítar­lega greint frá und­an­farna daga þá hafa miklar deilur staðið um stór­iðj­una í Helguvík en fyrsti ofn­inn af fjórum sem United Silicon ráð­gerir að gang­setja hefur valdið gríð­ar­legri mengun í Reykja­nesbæ. Stæka bruna­lykt hefur lagt yfir íbúa­byggð en lyktin er eitt­hvað sem eft­ir­lits­að­ilar gerðu ekki ráð fyrir en efni og efna­sam­bönd sem hafa mynd­ast í verk­smiðj­unni und­an­farna daga og hafa borist út og yfir byggð í Reykja­nesbæ gætu inni­haldið PAH efni og B(a)P, sem mynd­ast við ófull­kom­inn bruna á líf­rænum efnum. Efnin eru krabba­meins­vald­andi og geta einnig valdið ert­ingu og efna­bruna við öndun.

Þessi efna­sam­bönd og efnin sem mynd­ast við bruna timb­urs­ins eru ekki á lista yfir þau efni sem sér­stakir loft­gæð­is­mælar ná utan um en þremur slíkum mælum hefur verið komið fyrir á svæð­inu. Þetta hefur feng­ist stað­fest hjá Umhverf­is­stofnun. Stað­setn­ing umræddra loft­gæð­is­mæla er mjög umdeild en hún var ákveðin út frá loft­dreifi­lík­ani sem eng­inn vill kann­ast við að hafa búið til. Loft­dreifi­líkanið var til að byrja með skrifað á dönsku ráð­gjafa- og verk­fræði­stof­una COWI en tals­menn fyr­ir­tæk­is­ins ósk­uðu eftir því við Umhverf­is­stofnun að nafn fyr­ir­tæk­is­ins yrði afmáð úr mats­skýrslu United Silicon þar sem eng­inn hjá COWI kann­ast við að hafa búið hana til.