Und­ir­bún­ingur gang­setn­ingar kís­il­verk­smiðju United Silicon í Helguvík var ónógur af hálfu rekstr­ar­að­ila og stjórnun men­ung­ar­varna og bún­aði var ábóta­vant. Þetta kemur fram í skýrslu Guð­mundar Inga Guð­brands­sonar umhverfis- og auð­linda­ráð­herra um aðdrag­anda að útgáfu starfs­leyfis félags­ins, sem birt var á vef Alþingis í dag.

„Ljóst er að mál­efni Sam­ein­aðs síli­kons hf. eiga sér engin for­dæmi hér­lendis,“ segir í skýrslu ráðu­neyt­is­ins. „Mik­il­vægt er að læra af þeirri reynslu sem hér hefur skap­ast en þessi skýrsla auk skýrslu Rík­is­end­ur­skoð­unar eru mik­il­vægir hlekkir í því, bæði hvað varðar þessa til­teknu fram­kvæmd sem og aðra meng­andi starf­semi.“

Stjórn United Silicon óskaði eftir gjald­þrota­skiptum í jan­úar, en rekstur verk­smiðj­unnar hafði stöðvast 1. sept­em­ber 2017. Á sama tíma kærði stjórn félags­ins fyrr­ver­andi for­stjóra og stofn­anda þess, Magnúsar Ólafs Garð­ars­sonar, til Embættis hér­aðs­sak­sókn­ara kæru um mögu­lega refsi­verða hátt­semi. Magnús er grun­aður um stór­felld auðg­un­ar­brot og skjala­fals allt frá árinu 2014, en hann hefur enga aðkomu haft að rekstri félags­ins síðan í mars.

Stundin hefur áður fjallað um vafasöm við­skipti Magnúsar Ólafs en honum gert að segja upp, ellegar verða rek­inn, frá danska ráð­gjafa­fyr­ir­tæk­inu COWI fyrir nokkrum árum eftir að honum var gefið að sök að hafa mis­notað aðstöðu sína sem starfs­maður í hluta­starfi. Þá var fyr­ir­tæki í hans eigu einnig sektað um tæpar sjö millj­ónir íslenskra króna í Danmörku vegna brota á rétt­indum pól­skra verka­manna, sem voru sögð jaðra við man­sal. Stuttu síðar fór félagið í þrot.

„Þær út­tekt­ir sem unn­ar voru leiddu meðal ann­ars í ljós mikla óreiðu og upp kom rök­studd­ur grun­ur um fjár­drátt stofn­anda fé­lags­ins,“ sagði í til­kynn­ingu frá stjórn United Silicon í haust. „Einnig voru fram­kvæmd­ar ít­ar­lega út­tekt­ir á bún­aði verk­smiðj­unn­ar. Í skýrslu út­tekt­arað­ila kom fram að grunn­hönn­un ofns­ins sjálfs væri góð en aug­ljóst sé að ódýr og óvand­aður jað­ar­bún­aður hafi or­sakað tíðar bil­an­ir og skapað erf­ið­leika við fram­leiðsl­una. Mat sér­fræð­ing­anna sýn­di að um 25 millj­ón­ir evra þyrfti til að verk­smiðjan teld­ist full­kláruð.“

Rekstaraðili uppfyllti ekki kröfur

Hanna Katrín Frið­riks­son, þing­maður Við­reisnar, og fleiri Alþing­is­menn ósk­uðu eftir skýrsl­unni frá umhverfis- og auð­linda­ráð­herra um aðdrag­anda að útgáfu starfs­leyfis til kís­il­verk­smiðju Sam­ein­aðs síli­kons hf. í Helguvík og fram­tíð rekstrar. Í beiðn­inni var óskað eftir því að ítar­leg grein­ing yrði gerð á því hver eft­ir­fylgni með verk­ferlum og end­ur­skoðun þeirra hafi verið, kostn­aður rík­is­ins og fyr­ir­sjá­an­legur óbeinn kostn­aður af umhverf­is­mengun.

Í skýrsl­unni kemur fram að Umhverf­is­stofnun hafi aldrei áður haft jafn umfangs­mikið eft­ir­lit með atvinnu­rekstri. Það end­ur­speglist m.a. í fjölda eft­ir­lits­ferða Umhverf­is­stofn­unar í verk­smiðj­una, kröfum um úrbætur, áherslu á upp­lýs­ingar til almenn­ings og stjórn­valda, mati sótt­varn­ar­læknis á heilsu­fars­á­hrifum og viða­miklum mæl­ingum í grennd við verk­smiðj­una. Hafi reynslan af eft­ir­lit­inu þegar verið nýtt við und­ir­bún­ing starfs­leyfa fyrir sam­bæri­lega starf­semi ann­ars­staðar, s.s. með ítar­legri ákvæðum um varnir gegn lykt­ar­mengun við útgáfu starfs­leyfis kís­il­verk­smiðju PCC við Bakka á Húsavík.

„Um er að ræða viða­mikið mál þar sem ljóst er að rekstr­ar­að­ili upp­fyllti ekki til­teknar kröfur í lögum og reglu­gerðum auk þeirra krafna sem settar voru fram af stjórn­völdum,“ segir í skýrslu ráð­herra. „Þá var útgefið bygg­ing­ar­leyfi og mann­virkja­gerð hvorki í sam­ræmi við mat á umhverf­is­á­hrifum né gild­andi skipu­lag hvað varðar til­tekna þætti. Umhverf­is­stofnun brást við þegar frá­vik komu upp hvað varðar lykt­ar­mengun frá starf­sem­inni og beitti þeim úrræðum sem stofn­unin hefur sam­kvæmt lögum. Reykja­nes­bær hefur einnig leitað til eft­ir­lits­stofn­ana vegna máls þessa og gert til­teknar úrbætur auk þess sem til skoð­unar eru frek­ari úrbætur vegna máls­ins.“

Í skýrsl­unni kemur fram að starfs­leyfi United Silicon sé enn í gildi. „Verði af áfram­hald­andi starf­semi verk­smiðj­unnar í Helguvík þurfa rekstr­ar­að­ilar að upp­fylla kröfur laga og reglu­gerða um við­kom­andi starf­semi,“ segir í skýrsl­unni. „Í því sam­bandi þurfa í fyrsta lagi að liggja fyrir end­an­legar úrbætur í tengslum við mann­virkja­gerð­ina og skipu­lag af hálfu Reykja­nes­bæjar í ljósi þess að útgefið bygg­ing­ar­leyfi var ekki í sam­ræmi við gild­andi skipu­lag. Í öðru lagi er starfs­leyfi Sam­ein­aðs síli­kons hf. í Helguvík enn í gildi en Umhverf­is­stofnun hefur til­kynnt rekstr­ar­að­ila um end­ur­skoðun á því, m.a. vegna nauð­syn­legrar upp­færslu vegna síð­ustu breyt­ingu á lögum um holl­ustu­hætti og meng­un­ar­varnir og útgáfu nýrra sam­bæri­legra starfs­leyfa. Í þriðja lagi hefur Umhverf­is­stofnun sam­þykkt úrbóta­á­ætlun rekstr­ar­að­ila með skil­yrðum og kemur ekki til áfram­hald­andi starf­semi fyrr en þau hafa verið upp­fyllt, þ.e.a.s. verk­smiðjan hefur ekki heim­ild til end­ur­ræs­ingar fyrr en að loknu mati á end­ur­bótum og sér­stakrar ákvörð­unar Umhverf­is­stofn­unar þar um. Í fjórða lagi ber rekstr­ar­að­ila að til­kynna Skipu­lags­stofnun um allar þær breyt­ingar á mann­virkjum, starf­semi og umhverf­is­á­hrifum sem orðið hafa frá því að mat á umhverf­is­á­hrifum fór fram og gera grein fyrir þeirri úttekt og aðgerðum sem unnið sé að undir stjórn Umhverf­is­stofn­unar.“