Siða­nefnd Sambands íslenskra sveit­ar­fé­laga tekur afger­andi afstöðu gegn notkun aflands­fé­laga og telur slíka ráð­stöfun fjár­muna ekki sam­ræm­ast kröfum um borg­ara­lega ábyrgð, sér­stak­lega þegar um kjörna full­trúa er að ræða.

Viðhorf siða­nefnd­ar­innar eru gjör­ó­lík þeim sjón­ar­miðum sem for­ystu­menn rík­is­stjórnar Íslands og stjórn­ar­flokk­anna hafa haldið á lofti eftir að í ljós kom að þrír ráð­herrar hefðu not­ast við aflands­fé­lög. Formenn Sjálf­stæð­is­flokks­ins og Fram­sókn­ar­flokks­ins hafa ítrekað vísað því á bug að ámæl­is­vert sé að kjörnir full­trúar eða aðrir geymi fé í aflands­fé­lögum. Einungis skipti máli að upp­ræta skatt­svik, en ljóst er að notkun aflands­fé­laga tor­veldar slíkt.

„Það er auð­vitað aug­ljós­lega tal­svart flókið að eiga pen­inga á Íslandi,“ sagði Sigurður Ingi Jóhanns­son for­sæt­is­ráð­herra í við­tali við Stöð 2 eftir að í ljós kom að for­maður Fram­sókn­ar­flokks­ins, Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son, hefði not­ast við aflands­fé­lag. „Einhvers staðar verða pen­ingar að vera,“ bætti hann við þegar spurn­ingin var umorðuð. Síðar virð­ist Sigurður Ingi þó hafa skipt um skoðun.

Borgin leitaði til siðanefndar

Mynd: Pressphotos

Reykja­vík­ur­borg óskaði eftir því þann 6. apríl 2016 að siða­nefnd Sambands íslenskra sveit­ar­fé­laga tæki til skoð­unar mál­efni tengd aflands­fé­lögum í eigu borg­ar­full­trú­anna Júlíusar Vífils Ingv­ars­sonar og Svein­bjargar Birnu Svein­björns­dóttur. Júlíus hefur sagt af sér sem borg­ar­full­trúi en Svein­björg er í barna­eign­ar­leyfi. 

Siða­nefndin fund­aði þann 9. júní síð­ast­lið­inn og komst að nið­ur­stöðu sem send var for­sætis­nefnd Reykja­vík­ur­borgar. 

Mynd: Framsókn og flug­vall­ar­vinir / Facebook

Í álit­inu er bent á þrjú atriði. Í fyrsta lagi er tekið fram að borg­ar­full­trúum beri skylda til að virða skuld­bind­ingar sem gildar sam­þykktir borg­ar­innar leggja á þá, þar á meðal regl­urnar um hags­muna­skrán­ingu borg­ar­full­trúa sem borg­ar­ráð sam­þykkti þann 29. októ­ber 2009. Í öðru lagi er bent á að borg­ar­full­trúum beri að forð­ast hags­muna­á­rekstra og regl­urnar um hags­muna­skrán­ingu hafi meðal ann­ars verið settar í þeim til­gangi að skil­greina leið til að upp­fylla þá kröfu.

Aflandsfélög andstæð almannahag

Í þriðja lagi er fjallað um borg­ara­lega ábyrgð. „Færa má rök fyrir því að eign í aflands­fé­lagi stang­ist á við a.m.k. and­ann í þeirri reglu að forð­ast beri mis­notkun á almannafé (sbr. 2. gr. Siða­reglna kjör­inna full­trúa hjá Reykja­vík­ur­borg). Þó einka­eign í aflands­fé­lagi feli vissu­lega ekki í sér ráð­stöfun á almannafé, þá hafa verið færð rök fyrir því að eign í aflands­fé­lögum hafi alvar­legar afleið­ingar fyrir opin­beran rekstur og íslenskt efna­hags­líf almennt,“ segir í bréfi siða­nefndar. Þessu til stuðn­ings er vísað í grein­ina „Ruðn­ings­á­hrif aflands­fé­laga“ eftir Guðrúnu Johnsen, hag­fræð­ing og lektor í fjár­málum, sem birt­ist í Kjarn­anum í lok apríl en þar færir Guðrún ýmis rök fyrir því að notkun aflands­fé­laga sé skað­leg almanna­hags­munum. 

„Kjós­endur vænta þess að þeir sýni borg­ara­lega ábyrgð“

„Í ljósi slíkra rök­semda ber það ekki vott um sterka borg­ara­lega ábyrgð­ar­kennd að ráð­stafa fjár­munum sínum með þessum hætti. Kjörnir full­trúar hljóta að telj­ast sér­stak­lega skuld­bundnir almanna­hag og kjós­endur vænta þess að þeir sýni borg­ara­lega ábyrgð.“

Gengur þvert gegn því að sýna heilindi

Siða­nefndin telur að skráðar siða­reglur kjör­inna full­trúa séu liður í við­leitni til að sýna almenn­ingi fram á að þeir starfi af heil­indum að almanna­hag. „Sú ákvörðun að velja einka­eignum sínum ógagn­sæjan stað í aflands­fé­lagi gengur þvert gegn slíkri við­leitni,“ segir í bréf­inu. 

Formaður siða­nefndar Sambands íslenskra sveit­ar­fé­laga Sigurður Krist­ins­son, heim­spek­ingur og pró­fessor á hug- og félags­vís­inda­sviði Háskól­ans á Akureyri. Þá sitja í nefnd­inni þau Erling Ásgeirs­son, bæj­ar­full­trúi í Garðabæ og Anna Guðrún Björns­dóttir, lög­fræð­ingur og sviðs­stjóri þró­unar- og alþjóð­ar­sviðs sam­bands­ins.
Starfs­maður og rit­ari nefnd­ar­innar er Valur Rafn Hall­dórs­son, stjórn­sýslu­fræð­ingur og sér­fræð­ingur á hag- og upp­lýs­inga­sviði sam­bands­ins.