Bann við verð­tryggðum jafn­greiðslu­lánum til lengri tíma en 25 ára mun valda því að lægsta mögu­lega greiðslu­byrði verð­tryggðra íbúða­lána verður hærri en hún væri án breyt­ing­anna. Hins vegar verða veittar víð­tækar und­an­þágur frá bann­inu, und­an­þágur sem munu gagn­ast stórum hópi ungs fólks og tekju­lágra.

Þetta kemur fram í grein­ar­gerð frum­varps­draga sem birt­ust á sam­ráðs­gátt stjórn­valda í gær vegna fyr­ir­hug­aðra breyt­inga á lögum um vexti og verð­trygg­ingu. 

Frum­varpið felur í sér fjórar breyt­ingar í takt við fyr­ir­heit sem gefin voru í tengslum við Lífs­kjara­samn­ing­ana í vor. Í fyrsta lagi verður hámarks­tími verð­tryggðra jafn­greiðslu­lána til neyt­enda 25 ár. Þó verður áfram heim­ilt að veita slík fast­eigna­lán til lengri tíma en 25 ára að ákveðnum skil­yrðum upp­fylltum. Í öðru lagi verður lág­marks­tími verð­tryggðra jafn­greiðslu­lána til neyt­enda 10 ár í stað fimm ára. Í þriðja lagi verður heim­ilt að velja hvort vísi­tala neyslu­verðs eða vísi­tala neyslu­verðs án hús­næðis sé grund­völlur verð­trygg­ingar spari­fjár og láns­fjár og í fjórða lagi verður Hagstofu Íslands gert skylt að reikna og birta vísi­tölu neyslu­verðs án hús­næðis með sama hætti og henni er í dag skylt að reikna og birta vísi­tölu neyslu­verðs.

Ungt fólk og tekju­lágir munu njóta und­an­þágu frá 25 ára þak­inu og munu því áfram geta notið þeirrar lágu greiðslu­byrði sem er á lengri lánum. Heimilt verður að veita lán með jafn­greiðslu­fyr­ir­komu­lagi til allt að 40 ára sé lán­taki yngri en 35 ára, til allt að 35 ára sé lán­taki 35–39 ára og til allt að 30 ára sé lán­taki 40–44 ára. Und­an­þágur fyrir tekju­lága miða við 4,2 millj­ónir króna í skatt­skyldar tekjur á næst­liðnu ári og  7,2 millj­ónir ef lán­takar eru fleiri en einn. 

Þeir sem ekki njóta þess­ara und­an­þága munu hins vegar, sam­kvæmt útskýr­ingum sem fram koma í grein­ar­gerð­inni, ekki geta keypt jafn dýrar íbúðir miðað við til­tekna greiðslu­getu af íbúða­lánum á mán­uði: „Nefna má sem dæmi hversu dýra íbúð er hægt að kaupa með 70% láni miðað við 100.000 kr. greiðslu­byrði á mán­uði. Verð­tryggt jafn­greiðslu­lán sem er tengt vísi­tölu neyslu­verðs og er til 40 ára dugir, miðað við þessar for­sendur, til að kaupa 36,8 m.kr. íbúð, en sé lánið til 25 ára og tengt vísi­tölu neyslu­verðs án hús­næðis dugir þessi greiðslu­geta aðeins fyrir 25,7 m.kr. íbúð.“

Svona verður lög­unum breytt

Fram kemur að frum­varpið muni hafa áhrif á markað með verð­tryggð lán í heild sinni, en áhrifin verði mest á þá neyt­endur sem hyggj­ast taka ný verð­tryggð lán, einkum hús­næð­is­lán. Er bent á að verð­tryggð lán eru almennt með lægri greiðslu­byrði en óverð­tryggð lán og því vin­sæll kostur á íbúða­lána­mark­aði.

„Vegna þeirra und­an­þága sem fram koma í 2. gr. frum­varps­ins mun minnst helm­ingur lands­manna áfram geta tekið verð­tryggð jafn­greiðslu­lán til 30 ára og minnst þriðj­ungur til allt að 40 ára, þ.e. allir þeir sem eru yngri en 45 ára ann­ars vegar og yngri en 35 ára hins vegar. Af öllum fyrstu kaup­endum í fyrra voru 73% yngri en 35 ára og hefðu því áfram geta tekið 40 ára verð­tryggð jafn­greiðslu­lán sam­kvæmt ákvæðum frum­varps­ins. Ein­stak­lingar með innan við 4,2 m.kr. í skatt­skyldar árs­tekjur verða einnig und­an­skildir banni við verð­tryggðum jafn­greiðslu­lánum til lengri tíma en 25 ára. Það sama gildir þegar tveir eða fleiri lán­takar eru á láni, t.d. sam­búð­ar­fólk, og sam­an­lagðar árs­tekjur eru innan við 7,2 millj­ónir króna. Í þessum tekju­hópum eru um 47% aðila á skatt­skrá miðað við álagn­ingu árs­ins í fyrra og um 35% fyrstu kaup­enda í fyrra. Und­an­þágur frum­varps­ins frá banni við að veita verð­tryggð jafn­greiðslu­lán til neyt­enda eru því víð­tækar og gagn­ast stórum hópi ungs fólks og tekju­lágra.“