Fyr­ir­hug­aðar laga­breyt­ingar sem Þórdís Kolbrún Reyk­fjörð Gylfa­dóttir dóms­mála­ráð­herra kynnti í vor myndu girða nær alfarið fyrir að fólk í sömu stöðu og Safari-fjöl­skyldan og Sarwari-feðgarnir fengi hæl­is­um­sókn sína tekna til efn­is­með­ferðar á Íslandi.

Rétt­ar­staða fólks sem þegar hefur fengið alþjóð­lega vernd í landi á borð við Grikk­land yrði veikt veru­lega. Rík­is­stjórnin afgreiddi frum­varp þess efnis á ráð­herra­fundi þann 2. apríl síð­ast­lið­inn, nokkrum dögum eftir að nem­endur Haga­skóla höfðu gengið fylktu liði að dóms­mála­ráðu­neyt­inu og mót­mælt brott­vísun skóla­systur sinnar. Málið var lagt fram sem stjórn­ar­frum­varp nokkrum dögum síðar en kom ekki til umræðu á vor­þing­inu.

Mynd: MBL / Eggert Jóhann­es­son

Eins og fjallað hefur verið um í fjöl­miðlum stóð til að vísa hinum afganska Asa­dullah Sarwari og barn­ungum sonum hans til Grikk­lands í síð­ustu viku, en brott­vís­unin var stöðvuð að lækn­is­ráði eftir að eldri dreng­ur­inn fékk tauga­á­fall og fór að kasta upp vegna kvíða. Stundin greindi svo frá því í gær að Shahnaz Safari og börnum hennar tveimur, Zainab og Amir, verður að öllu óbreyttu vísað úr landi í næstu viku. Málin hafa vakið gríð­ar­lega athygli. 

Safari-fjöl­skyldan og Sarwari-feðgarnir eiga það öll sam­eig­in­legt að hafa þegar fengið alþjóð­lega vernd í Grikk­landi. Í skýrslu sem unnin var fyrir Evrópuráðið í fyrra kemur fram að grísk stjórnvöld hafi ekki sett af stað neinar aðgerðir til að vinna að aðlögun flótta­manna í land­inu. Samkvæmt gögnum sem kæru­nefnd útlend­inga­mála hefur stuðst við í mati á aðstæðum í Grikk­landi eru þar fá gisti­skýli í boði fyrir heim­il­is­lausa og heil­brigð­is­þjón­usta óvið­un­andi.

Verði frum­varp dóms­mála­ráð­herra til breyt­inga á útlend­inga­lögum lagt aftur fram og sam­þykkt á næsta þingi felur það í sér að stjórn­völd verða svipt heim­ild­inni til að taka umsóknir ein­stak­linga, sem þegar hafi hlotið alþjóð­lega vernd í öðru Evr­ópu­ríki á borð við Grikk­land, til efn­is­legrar með­ferðar á grund­velli und­an­tekn­inga­á­kvæðis 2. mgr. 36. gr. útlend­inga­laga sem fjallar um sér­stök tengsl og sér­stakar ástæður, svo sem er varða heilsu­far. Hingað til hefur þetta und­an­tekn­ing­ar­á­kvæði verið eina hálm­strá fólks sem eru í sams konar stöðu og Safari-fjöl­skyldan og Sarwari-feðgarnir.

Ef fyr­ir­hug­aðar breyt­ingar Þórdísar Kol­brúnar hefðu þegar náð fram að ganga væri t.d. ólík­legt að heilsu­far afganska drengs­ins sem varð veikur af kvíða í síð­ustu viku hefði vægi við afgreiðslu hæl­is­um­sóknar fegð­anna. Eins og fram kom í við­tali við Magnús Davíð Norðdahl, lög­mann feðganna, í við­tali við Mbl.is í dag er þetta einmitt það ákvæði sem hann vill láta reyna á með end­ur­upp­töku­beiðni sem send hefur verið kæru­nefnd útlend­inga­mála. Væri frum­varp rík­is­stjórn­ar­innar orðið að lögum væri kæru­nefnd­inni óheim­ilt að beina því til Útlend­inga­stofn­unar að taka umsókn­ina til efn­is­með­ferðar vegna sér­stakra ástæðna á borð við slæma heilsu barns, nema því aðeins að veik­indin teld­ust „alvar­leg“ og „nauð­syn­leg yfir­stand­andi með­ferð“ krefð­ist þess að fallið yrði frá end­ur­send­ingu til við­töku­ríkis.

Eins myndu laga­breyt­ing­arnar girða fyrir að Safari-fjöl­skyldan fengi umsókn sína tekna til efn­is­með­ferðar á grund­velli sér­stakra tengsla við landið. „Zainab hefur myndað sér­tök tengsl í Haga­skóla,“ sagði Magnús í við­tali við RÚV í mars og benti á að sam­kvæmt útlend­inga­lögum er stjórn­völdum heim­ilt að taka mál til efn­is­með­ferðar á slíkum grund­velli. Slíkt ætti ekki við ef frum­varp dóms­mála­ráð­herra hefði orðið að lögum.

Fram kemur í grein­ar­gerð frum­varps­ins að mark­miðið sé að „hverfa frá þeirri fram­kvæmd að umsóknir ein­stak­linga sem þegar hafi hlotið alþjóð­lega vernd séu teknar til efn­is­legrar með­ferðar á grund­velli und­an­tekn­inga 2. mgr. 36. gr. um sér­stök tengsl og sér­stakar ástæður“. Þá sé lagt til að „kæra fresti ekki rétt­ar­á­hrifum ef umsækj­anda um alþjóð­lega vernd hefur verið synjað um efn­is­lega með­ferð á þeim grund­velli að hann hafi þegar hlotið alþjóð­lega vernd í öðru ríki“.

Þó er lagt til að bætt verði við ákvæði um að mál skuli tekið til efn­is­með­ferðar ef „brýnar ein­stak­lings­bundnar aðstæður umsækj­anda krefj­ast þess“. Í grein­ar­gerð er tekið dæmi: „svo sem þegar ein­stak­lings­bundnir hags­munir barns koma í veg fyrir end­ur­send­ingu til við­töku­ríkis eða þegar umsækj­andi glímir við alvar­leg lík­am­leg eða and­leg veik­indi og nauð­syn­leg yfir­stand­andi með­ferð krefst þess að fallið verði frá end­ur­send­ingu til við­töku­ríkis“. 

Fyr­ir­hug­aðar breyt­ingar byggja á þeirri afstöðu að aðstæður ein­stak­linga sem þegar hafi hlotið alþjóð­lega vernd í öðru ríki séu „almennt ekki þess eðlis að skil­yrði alþjóð­legrar verndar hér á landi séu upp­fyllt“ og því eigi að mörgu leyti sam­bæri­leg sjón­ar­mið við og þegar um er að ræða umsækj­endur sem eru rík­is­borg­arar öruggra upp­runa­ríkja, en réttur slíkra umsækj­enda hefur verið þrengdur veru­lega á und­an­förnum árum. „Byggist þetta jafn­framt á því að almennt má líta svo á að rétt­indi flótta­fólks séu virt í öðrum Evr­ópu­ríkjum og að aðstæður séu ekki með þeim hætti að ástæða sé til að ætla að brotið verði alvar­lega gegn grund­vall­ar­mann­rétt­indum þess.“ 

Þórdís Kolbrún dóms­mála­ráð­herra birti stöðu­upp­færslu á Facebook í kvöld og sagð­ist ekki geta tjáð sig um ein­stök mál. „Ég veit þó að mál þeirra eru til skoð­unar innan þess kerfis sem lög­gjaf­inn hefur búið til,“ skrifar hún. „Til að tryggja jafn­ræði hef ég ekki heim­ild til að stíga inn í ein­stök mál – en mig langar samt að segja þetta: Í stjórn­ar­sátt­mála rík­is­stjórn­ar­innar er fjallað um end­ur­skoðun á fram­kvæmd lag­anna nú þegar reynsla er komin á hana. Ég hef lengi talið að fara þurfi sér­stak­lega yfir fram­kvæmd lag­anna þegar kemur að börnum. Fram­kvæmdin þarf að fullu að sam­ræm­ast anda lag­anna – sem er mannúð og að taka skuli sér­stakt til­lit til barna.“ 

Fréttin hefur verið upp­færð og lengd síðan hún birt­ist fyrst.