Fjármálaráð telur að stjórnvöld hafi sýnt grunngildum laga um opinber fjármál „ákveðið tómlæti“ þegar unnið var að fjármálaáætlun 2020-2024. Afkomumarkmið gildandi fjármálastefnu fyrir opinbera aðila í heild muni ekki nást á áætlunartímanum og stjórnvöld hafi lent í „spennitreyju eigin stefnu“. 

Á mannamáli þýðir þetta að ef ríkisstjórnin hyggst uppfylla afkomumarkmið sín á gildistímanum gæti þurft að grípa til aðhaldsráðstafa jafnvel þótt aðstæður í efnahagslífinu kalli frekar á örvandi aðgerðir.

Fjármálaráð skilaði álitsgerð sinni um fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar í gær. „Að öllu virtu virðast stjórnvöld hafa lent í spennitreyju eigin stefnu hvað varðar afkomumarkmið. Stjórnvöld eru komin í þessar ógöngur vegna verklags og framvindu í stefnumörkuninni. Fjármálaráð hefur ítrekað varað við að slík staða gæti komið upp,“ segir meðal annars í álitinu.

Þá bendir fjármálaráð á mótsagnakenndan þátt í lögum um opinber fjármál: „Lögin um opinber fjármál heimila ekki að stefnumið fjármálastefnu um afkomu og skuldir séu brotin. Viðbrögð við því eru skýr. Lögin heimila ekki endurskoðun stefnunnar nema grundvallarforsendur bresti. Hér ganga hin geirnegldu stefnumið gegn grunngildunum. Lögin taka ekki á því.“

Álitsgerðin er 68 blaðsíður að lengd og þar er vikið að ýmsu. Til dæmis er bent á að fjárfestingaráform ríkisstjórnarinnar og fyrirhugaðar tekjuskattsbreytingar séu ákjósanlegri nú en áður leit út fyrir í ljósi breyttra efnahagsaðstæðna. Áður hafði fjármálaráð varað við skattalækkunum

Þá segir ráðið að þær aðhaldsráðstafanir sem ríkisstjórnin hefur boðað hjá ríki og sveitarfélögum, ef launahækkanir hjá hinu opinbera fara fram úr markmiði um 0,5 prósenta hækkun umfram verðlag, kunni að auka atvinnuleysi og hafa þannig neikvæð áhrif á afkomu hins opinbera. Bent er á að „í áætluninni er enga umfjöllun að finna um hvernig þessi forsenda [0,5 prósenta þakið, innskot blaðamanns] er til komin eða skýrt hvernig hún verður útfærð“. 

Fram kemur að vegna stærðar ferðaþjónustunnar og fyrirferðar í íslensku hagkerfi myndi samdráttur í greininni hafa veruleg áhrif á hagvöxt og atvinnuleysi. „Þá myndi minni vöxtur í greininni leiða til samdráttar í atvinnuvegafjárfestingu sem og í fjárfestingaráformum fyrirtækja í eigu opinberra aðila, gjaldþrotum fyrirtækja í greininni og hugsanlegs útlánataps banka. Þá geta einnig orðið töluverð staðbundin áhrif í ýmsum sveitarfélögum vegna minni útsvarstekna.“

Í ljósi þess að blikur eru á lofti í ferðaþjónustu og dregið hefur úr aukningu ferðamanna til landsins að undanförnu gerir fjármálaráð athugasemd við að enn sé gert ráð fyrir aukinni gjaldtöku á ferðamenn á áætlunartímanum. „Í ljósi þeirrar óvissu sem nú ríkir mætti rökstyðja að í varfærnisskyni væri ekki reiknað með slíkum tekjum í framlagðri áætlun.“ 

Hér má lesa umsögnina í heild.