Dyflinnarsamstarfið og samvinnan er snýr að brottvísun hælisleitenda hefur verið dýrmæt fyrir Ísland. Þetta kemur fram í skýrslu dómsmálaráðherra um Schengen-samstarfið sem kynnt var í dag.

Dyflinnarsamstarfið lýtur að málsmeðferð ríkja í málefnum hælisleitenda og byggir á Dyflinnarreglugerðinni svokölluðu sem kveður á um að ábyrgð á meðferð hælisumsókna hvíli á því ríki sem hælisleitandi óskar fyrst eftir hæli í. Vegna landfræðilegrar stöðu Íslands hefur Dyflinnarsamstarfið gert stjórnvöldum kleift að vísa burt drjúgum hluta hælisleitenda undanfarna áratugi án þess að taka umsóknir þeirra til efnismeðferðar. 

„Hvað málefni flóttamanna varðar er Schengen-samstarfið einnig dýrmætt fyrir Ísland, þá einkum og sér í lagi Dyflinnarsamstarfið og samstarfið og samvinnan þegar kemur að brottvísunum þeirra sem dvelja ólöglega innan svæðisins,“ segir í skýrslu dómsmálaráðherra.

Bent er á að Dyflinnarkerfið hafi ekki verið hannað til að takast á við þær aðstæður sem sköpuðust í Evrópu árið 2015 vegna aukinnar komu flóttamanna. „Í kjölfarið kom fram ýmis gagnrýni á kerfið, gagnrýni sem raunar á sér lengri aðdraganda en náði hámarki árið 2015. Núverandi Dublinkerfi þykir þannig hvorki sjálfbært né þykir það dreifa ábyrgð með sanngjörnum hætti meðal þátttökuríkja. Það hefur leitt til mikils þrýstings á fá þátttökuríki sem bera ábyrgð á flestum umsækjendum um alþjóðlega vernd vegna landfræðilegrar legu sinnar. Auk álagsins á einstaka ríki dregur svo mikill þrýstingur úr skilvirkni kerfisins,“ segir í skýrslunni.

Þá kemur fram að á fundi leiðtoga Evrópusambandsins um útlendingamál þann 28. júní í fyrra hafi mátt greina „ákveðna grundvallarbreytingu í viðhorfi varðandi heildarstefnu sambandsins í útlendingamálum“. Sú breyting feli fyrst og fremst í sér aukna áherslu á styrkingu ytri landamæra og öryggi innan Schengen-svæðisins. „Þessi viðhorfsbreyting hefur bein áhrif á Ísland sem þátttakanda í Schengen-samstarfinu og öllum aðgerðum sem miða að styrkingu ytri landamæra.“

Dómsmálaráðherra segir helsta ávinning Íslendinga af Schengen-samstarfinu vera hina auðveldu og þægilegu för milli landa án landamæraeftirlits með tilheyrandi töfum á landamærastöðvum og töfum. Þá skipti sköpum fyrir Ísland að hafa aðgang að lögreglusamvinnu í gegnum Schengen. „Fyrir Ísland er einnig mikill ávinningur fólginn í samræmdri stefnu um útgáfu vegabréfsáritana sem gerir íslenskri stjórnsýslu kleift að njóta fyrirsvars annarra Schengen-ríkja við útgáfu áritana inn á svæðið sem greiðir verulega fyrir straumi ferðamanna til Íslands.“ Loks er því fagnað hvað samstarfið á sviði flóttamannamála hafi reynst dýrmætt. 

Athygli vakti í janúar 2017 þegar tilkynnt var á vef dómsmálaráðuneytisins að Sigríður Andersen hefði lýst efasemdum fyrir Íslands hönd gagnvart fyrirhuguðum breytingum á Dyflinnarreglugerðinni og áformum um aukna samábyrgð Evrópuríkja vegna flóttamannavandans á fundi dómsmálaráðherra og innanríkisráðherra í Valetta á Möltu. Í skýrslunni sem kynnt var í dag virðist tekið undir að annmarkar hafi verið á Dyflinnarkerfinu. Áhrifum Dyflinnarreglugerðarinnar á flóttamannamál á Íslandi er hins vegar fagnað.