Hrakyrti Trump á COP30

Þar sem Donald Trump, for­seti Banda­ríkj­anna, sleppti því að mæta á COP30, lofts­lags­ráð­stefnu Sam­ein­uðu þjóð­anna, í Amasón, greip Gavin Newsom, rík­is­stjóri Kali­forníu, tæki­færið í dag og skaut föstum skotum á stefnu póli­tísks erkió­vinar síns í mál­efnum lofts­lags­breyt­inga.

Demókrat­inn vel greiddi – sem er tal­inn mögu­legur for­seta­fram­bjóð­andi árið 2028 – gagn­rýndi Trump harð­lega fyrir að segja Banda­ríkin úr Par­ís­ar­sam­komu­lag­inu og fyrir að „tvö­falda heimsk­una“ með afstöðu sinni í þágu olíu­iðn­að­ar­ins.

Newsom sagði að rík­is­stjórn demókrata myndi aftur ganga í Par­ís­ar­sam­komu­lagið „hik­laust“.

„Þetta er sið­ferð­is­leg skuld­bind­ing, þetta er efna­hags­leg nauð­syn, þetta er hvort tveggja – og það er við­bjóðs­legt að hann hafi tvisvar, ekki einu sinni, dregið sig úr sam­komu­lag­inu,“ sagði Newsom í svari við spurn­ingu frá AFP í Belém, brasil­ísku borg­inni í Amasón sem hýsir lofts­lags­ráð­stefn­una sem er þekkt sem COP30.

Newsom kom fram ásamt Helder Barbalho, rík­is­stjóra Pará-fylkis, en Belém er höf­uð­borg þess, á við­burði við hafn­ar­bakka borg­ar­innar.

Milli þess sem hann gæddi sér á cupuaçu-ávöxtum og sötr­aði af acai-safa, hrós­aði hann árangri Kali­forníu í grænum aðgerðum og benti á að fylkið fær nú tvo þriðju af raf­magni sínu frá end­ur­nýj­an­legum orku­gjöfum.

Þetta var fyrsta stoppið hjá leið­toga fjórða stærsta hag­kerfis heims, en á eftir fylgdi und­ir­rit­un­ar­at­höfn með þýska fylk­inu Baden-Württemberg og blaða­manna­fundur með for­ystu brasil­ísku ráð­stefn­unnar, ásamt öðrum við­burðum.

Trump dró Banda­ríkin úr Par­ís­ar­sam­komu­lag­inu – í annað sinn, eftir að hafa gert það einnig á fyrsta kjör­tíma­bili sínu – þegar hann tók aftur við emb­ætti í jan­úar og hefur gert lítið úr hug­mynd­inni um hlýnun jarðar af manna­völdum og kallað hana „svika­myllu“.

En Champa Patel, fram­kvæmda­stjóri rík­is­stjórna og stefnu­mót­unar hjá Climate Group, sem rekur Under2 Coalition, banda­lag alþjóð­legra fylkja og svæða, sagði að banda­rísk fylki gætu enn fylgt þeim lofts­lags­á­ætl­unum sem rík­is­stjórn Joe Biden, fyrr­ver­andi for­seta, skildi eftir sig.

„Fylkin hafa þennan veg­vísi, þau geta enn fylgt honum og haldið í anda Par­ís­ar­sam­komu­lags­ins,“ sagði Patel við AFP og bætti við að það væri mik­il­vægt að sýna sam­stöðu.

„Jafnvel þótt lands­stjórnir dragi í land, eða grafi undan eigin skuld­bind­ingum, eru svæð­is­bundnar stjórnir, borgir, fylki og héruð, í far­ar­broddi í fram­kvæmd­inni.“

Samt sem áður eru áhrif þeirra tak­mörkuð: svæð­is­bundin stjórn­völd hafa ekk­ert sæti við samn­inga­borðið á COP30, sem hófst í gær með brýnum ákalli um að halda stefn­unni í lofts­lags­að­gerðum.

„Fjarvera Banda­ríkj­anna dregur ekki úr vægi COP-ráð­stefn­unnar,“ sagði Luís Montenegro, for­sæt­is­ráð­herra Portú­gals, við frétta­menn í síð­ustu viku og bætti við að Portúgal myndi vilja að „Banda­ríkin sneru aftur að þessum mark­miðum.“

Vald fylkjanna

„For­set­inn getur ekki bara ýtt á takka og slökkt á öllu – þannig virkar kerfið okkar ekki,“ bætti Nate Hultman við, fyrr­ver­andi emb­ætt­is­maður í rík­is­stjórnum Barack Obama og Biden, sem nú starfar sem rann­sak­andi við Center for Global Susta­ina­bility við Maryland-háskóla.

Nýleg grein­ing hóps­ins leiddi í ljós að ef leið­andi ríki og borgir auka aðgerðir sínar – og ef lofts­lagsvænn for­seti verður kos­inn árið 2028 – gæti losun í Banda­ríkj­unum minnkað um vel yfir 50 pró­sent fyrir árið 2035 og nálg­ast þau 61–66 pró­sent sem rík­is­stjórn Biden stefndi að.

Mikið af því stafar af valdi fylkja yfir orku- og bygg­ing­ar­stefnu og yfir­ráðum borga yfir sorp­hirðu, minnkun met­an­los­unar, almenn­ings­sam­göngum og fleiru, sagði Hultman við AFP.

Mark­aðs­drifin græn umskipti eru enn sterkur þáttur, þar á meðal í banda­rískum fylkjum með lofts­lags­fjand­sam­lega for­ystu, eins og Texas, sem var leið­andi í fram­leiðslu end­ur­nýj­an­legrar orku í land­inu á síð­asta ári.

Ríkisstjóri Nýju-Mexíkó mætir

Michelle Lujan Grisham frá Nýju-Mexíkó, annar demókrat­ískur rík­is­stjóri, er einnig á COP30. Hún stjórnar fylki sem er stór fram­leið­andi jarð­efna­elds­neytis en hefur þrýst á um að auka end­ur­nýj­an­lega orku og draga úr met­an­losun frá olíu- og gas­geir­anum.

Til marks um skiptar skoð­anir í banda­rískum stjórn­málum varð­andi lofts­lags­mál, gagn­rýndu sam­tökin Power the Future, sem styðja olíu- og gas­fram­leiðslu, leið­tog­ann frá Nýju-Mexíkó fyrir að „pakka niður fyrir enn eina alþjóð­lega lúx­us­ferð í nafni lofts­lags­mála.“

Samt sem áður eru spurn­ingar um tak­mörk aðgerða á fylk­is­stigi í Banda­ríkj­unum.

Loka ívilnunum fyrir hreina orku

Repúblikanar Trumps sam­þykktu nýlega lög sem binda snemm­bú­inn enda á skattaí­viln­anir fyrir hreina orku sem voru settar undir stjórn Biden. Þetta er talið geta verið lam­andi högg fyrir end­ur­nýj­an­lega orku­geir­ann.

Rík­is­stjórn hans eyði­lagði einnig alþjóð­legar til­raunir til að leggja kolefn­is­skatt á skipa­flutn­inga og hét hefnd­ar­að­gerðum gegn löndum sem studdu áætl­un­ina.

Newsom hvatti þjóðir til að standa fastar fyrir og sagði að það væri mik­il­vægt að muna að „Trump er tíma­bund­inn“ og að „maður stendur uppi í hár­inu á ein­elt­is­s­egg.“