Ólafur Ó. Guð­munds­son, barna- og ung­linga­geð­læknir og stjórn­ar­maður í Lækna­fé­lagi Íslands, telur að stefna rík­is­stjórn­ar­innar í heil­brigð­is­málum kunni að leiða til mynd­unar tvö­falds kostn­að­ar­kerfis sjúk­linga þar sem ein­ungis hinir efna­meiri hafi ráð á því að leita til sér­fræði­lækna. 

„Afleið­ing póli­tísks ásetn­ings ráðu­neyt­is­ins getur orðið sú að lækn­is­þjón­usta verði ann­ars vegar rík­is­rekin með óhjá­kvæmi­legum biðlistum og hins vegar einka­rekin fyrir þá sem efni á henni hafa,“ skrifar Ólafur í pistli sem birt­ist í nýjasta tölu­blaði Lækna­blaðs­ins. „Það yrði kald­hæðni örlag­anna ef arf­leið núver­andi heil­brigð­is­ráð­herra yrði tvö­falt kostn­að­ar­kerfi sjúk­linga en sú hætta er raun­veru­lega fyrir hendi fari fram sem horfir.“

Eins og Stundin hefur fjallað ítar­lega um jókst hlut­deild sér­fræði­lækna og einka­stofu­rekstrar í heild­ar­út­gjöldum hins opin­bera umtals­vert und­an­farna tvo ára­tugi, eða um 30 pró­sent. Frá 2007 til 2016 hækk­uðu fjár­fram­lög hins opin­bera til sér­greina­lækna um tæp 42 pró­sent meðan fram­lög til Land­spít­al­ans dróg­ust saman um 7 pró­sent. 

Aukn­ing­una til einka­stofu­rekstrar má ekki síst rekja til ramma­samn­ings Sjúkra­trygg­inga við sjálf­stætt starf­andi sér­greina­lækna um lækn­ingar utan sjúkra­húsa sem tók gildi í árs­byrjun 2014. Samkvæmt skýrslu sem Rík­is­end­ur­skoðun gaf út í fyrra var ekki samið á grund­velli heild­stæðra og ítar­legra þarfa- og kostn­að­ar­grein­inga. Úr varð samn­ingur sem felur í sér  fjár­hags­lega hvata til gríð­ar­legra afkasta óháð gæðum og árangri.

Ólafur Guð­munds­son segir í grein sinni í Lækna­blað­inu að sér­fræði­lækn­is­þjón­ustan sé ein af grunn­stoðum íslenska heil­brigð­is­kerf­is­ins og að ramma­samn­ingur SÍ og sjálf­stætt starf­andi lækna sé „um margt ákaf­lega hag­stæður“ og að sátt hafi ríkt í þjóð­fé­lag­inu um þetta fyr­ir­komu­lag. 

„Í skoð­ana­könnun á við­horfi lands­manna til rekst­urs og fjár­mögn­unar heil­brigð­is­þjón­ustu árið 2015 kom fram að flestir, eða 49,5%, töldu að lækna­stofur og sú þjón­usta sem þar er veitt ætti að vera rekin jafnt af lækn­unum sjálfum og hinu opin­bera og rúm­lega 10% til við­bótar töldu að hún ætti fyrst og fremst að vera rekin af einka­að­ilum. Minni­hluti svar­enda, sem voru 1600 á aldr­inum 18-75 ára, töldu að fela ætti hinu opin­bera alfarið rekstur slíkrar þjón­ustu, eða 39,9%,“ skrifar Ólafur.

„Kostn­aður vegna þess­arar þjón­ustu er um 6% af heild­ar­út­gjöldum rík­is­ins til heil­brigð­is­mála. Með­al­kostn­aður við hverja komu er um 11.000 krónur að aðgerðum með­töldum. Vart verður séð að aðrir aðilar innan kerf­is­ins geti veitt þjón­ust­una á betra verði eða af meiri gæðum. Opinbera kerfið nær ekki að anna þeim verk­efnum sem því er falið. Sveigj­an­leiki þess er ekki sam­bæri­legur og bæði vantar hús­næði og starfs­fólk ef bæta ætti við þeim umfangs­miklu verk­efnum sem nú eru leyst af hendi á lækna­stofum.“

Svandís Svav­ars­dóttirheil­brigð­is­ráð­herra

Mynd: Bragi Þór Jós­efs­son

Und­an­farnar vikur hefur Svandís Svav­ars­dóttir heil­brigð­is­ráð­herra sætt gagn­rýni vegna fyr­ir­mæla ráðu­neyt­is­ins til Sjúkra­trygg­inga Íslands um að hafna umsóknum nýrra sér­fræði­lækna um aðild að ramma­samn­ingi hjá Sjúkra­trygg­ingum. Lækna­fé­lag Reykja­víkur telur þetta bitna á öryggi sjúk­linga og atvinnu­frelsi innan heil­brigð­is­geirans. Þor­steinn Víglunds­son, fyrr­ver­andi félags­mála­ráð­herra, telur að með þessu vegi rík­is­stjórnin að hinum einka­rekna hluta heil­brigð­is­kerf­is­ins og Stein­grímur Ari Arason, frá­far­andi for­stjóri Sjúkra­trygg­inga Íslands, hefur lýst því yfir að hann telji vinnu­brögð heil­brigð­is­ráðu­neyt­is­ins ekki stand­ast lög.

Ólafur Guð­munds­son er sama sinnis og segir „ill­skilj­an­legt að stjórn­völd skuli grípa til aðgerða sem miða að því að loka þessu kerfi og um leið skerða nauð­syn­lega nýliðun lækna“.

Hann telur það vonda stjórn­sýslu „að grípa fyrst til þess að loka á það sem vel gengur án þess að leggja til­lögur fram um hvað má lag­færa og gera betur“. Þá skrifar hann: „Afleið­ing póli­tísks ásetn­ings ráðu­neyt­is­ins getur orðið sú að lækn­is­þjón­usta verði ann­ars vegar rík­is­rekin með óhjá­kvæmi­legum biðlistum og hins vegar einka­rekin fyrir þá sem efni á henni hafa. Það yrði kald­hæðni örlag­anna ef arf­leið núver­andi heil­brigð­is­ráð­herra yrði tvö­falt kostn­að­ar­kerfi sjúk­linga en sú hætta er raun­veru­lega fyrir hendi fari fram sem horfir.“