Veiði­gjalds­frum­varp meiri­hluta atvinnu­vega­nefndar mun létta mestum álögum af stærstu útgerð­unum þótt reynt sé að telja almenn­ingi trú um að aðgerðin þjóni einkum litlum og með­al­stórum fyr­ir­tækjum. Þetta segir Bolli Héð­ins­son hag­fræð­ingur í umsögn um frum­varpið.

„Hin aug­ljósa nið­ur­staða veiði­gjalda­frum­varps­ins er sú að þegar öll gjöld eru lækkuð skilar sér mest til þeirra stærstu þó reynt sé að telja fólki trú um að aðgerðin sé fyrst og fremst hugsuð til að bæta hag lít­illa og með­al­stórra fyr­ir­tækja,“ skrifar hann. „Til að koma til móts við rekstur þeirra fyr­ir­tækja sem kunna að eiga í erf­ið­leikum eru til aðrar mun ein­fald­ari aðgerðir sem þurfa ekki jafn­framt að fela í sér eft­ir­gjöf til allra útgerða, stórra og smárra.“

Þor­valdur Gylfason hag­fræði­pró­fessor gagn­rýnir einnig frum­varpið og bendir á að veiði­gjöld hafi lækkað umtals­vert frá árinu 2013. Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóð­ur­inn hafi mót­mælt lækkun veiði­gjalda af hag­stjórnar­á­stæðum og Indriði Þor­láks­son, fyrr­ver­andi rík­is­skatt­stjóri, hafi sýnt fram á að und­an­farin ár rann aðeins um 10 pró­sent auð­lind­arent­unnar í sjáv­ar­út­vegi til þjóð­ar­innar en restin til útgerð­ar­manna. Að mati Þor­valdar verður lækkun veiði­gjalda nú vart rakin til ann­ars en sam­krulls stjórn­mála­stéttar og stór­út­gerðar.

Tveimur milljörðum létt af útgerðinni

Meiri­hluti atvinnu­vega­nefndar Alþingis, sem sam­anstendur af þing­mönnum stjórn­ar­meiri­hlut­ans og Mið­flokks­ins, lagði fram frum­varp um end­ur­reikn­ing veiði­gjalds í síð­ustu viku sem felur í sér að gjaldið mun skila rík­is­sjóði um tveimur millj­örðum minni tekjum í ár en áður var gert ráð fyrir. Með frum­varp­inu eru ann­ars vegar gerðar breyt­ingar á krónu­tölum á hvert kíló­gramm óslægðs afla sem álagn­ing veiði­gjalda miðar við og hins vegar kveðið á um að gjald­skyldir aðilar sem greitt hafa minna en 30 millj­ónir í veiði­gjald njóti rýmri per­sónu­af­sláttar en áður. 

Bolli Héð­ins­son segir ómögu­legt að full­yrða, út frá þeim upp­lýs­ingum sem fylgja frum­varp­inu, að verið sé að lækka veiði­gjöld í þágu lít­illa og með­al­stórra útgerða.

„Yfir­lýstur til­gangur frum­varps­ins er að bæta hag smærri og með­al­stórra útgerða. Til að sýna fram á hinn yfir­lýsta vilja þá þyrfti að setja fram í töflu öll sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tæki í land­inu. Innan hvers fyr­ir­tækis yrði að koma fram hvað hvert og eitt þeirra afl­aði af hinum nafn­greindu fisk­teg­undum frum­varps­ins á síð­asta heila fisk­veiði­ári (2016-2017) marg­faldað með kr. á kg sam­kvæmt fyrri til­högun. Síðan þyrfti að marg­falda þetta sama magn aftur með þeim fjár­hæðum sem frum­varpið gerir ráð fyrir,“ skrifar hann. „Með slíkum sam­an­burði sæist hvaða fyr­ir­tæki væru að borga meira og hvaða fyr­ir­tæki væru að borga minna og þá fyrst væru komnar for­sendur til að segja til um hvort verið væri að hygla litlum og með­al­stórum fyr­ir­tækjum eða frekar hinum stærri. Upp­setn­ing slíkrar töflu ætti að vera lítið mál m.v. fyr­ir­liggj­andi upp­lýs­ingar hjá Fiski­stofu og ráðu­neyt­inu en slík fram­setn­ing er ein­fald­lega for­senda þess að hægt sé að full­yrða að þetta sé gert í þágu lít­illa og með­al­stórra útgerða.“

„Skattaspor“ barnafjölskyldna stærra en sjávarútvegsins

Í grein­ar­gerð frum­varps­ins er lækkun veiði­gjalda rétt­lætt með því að vísa til þess að sjáv­ar­út­veg­ur­inn skili rík­is­sjóði nú þegar tals­verðum fjár­munum. „Svonefnt skatta­spor íslensks sjáv­ar­út­vegs, þ.e. heild­ar­greiðslur skatta og gjalda, er umtals­vert en sam­kvæmt emb­ætti rík­is­skatt­stjóra nam tekju­skattur sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tækja um 6,3–7,6 millj­örðum kr. og trygg­ing­ar­gjald um 5,4–5,9 millj­örðum kr. á ári á árunum 2013–2017,“ segir þar.

Bolli gerir athuga­semdir við þetta og bendir á að hug­tak­inu skatta­spor hafi ítrekað verið beitt í þágu mál­staðar núver­andi kvóta­hafa. „En „skatta­spor“ má skoða með ýmsu móti. Þannig má til sanns vegar færa að „skatta­spor“ hjóna með tvö börn á skóla­aldri sé hlut­falls­lega stærra heldur en „skatta­spor" sjáv­ar­út­vegs­ins. Hjónin þurfa að greiða beina skatta af launum sínum auk óbeinna skatta af öllum keyptum vörum til heim­il­is­ins til að fæða og klæða börn sín og þau sjálf. Hlut­falls­legur kostn­aður þeirra af opin­berum gjöldum er síst minni heldur en sá kostn­aður sem sjáv­a­út­veg­ur­inn greiðir hinu opin­bera,“ skrifar hann.