Sigríður Andersen dóms­mála­ráð­herra telur að mál­flutn­ingur Pírata á Alþingi kunni að hafa grafið undan dóm­stólum lands­ins. Þetta kom fram í umræðum um frum­varp ráð­herra til laga um End­ur­upp­töku­dóm á Alþingi í síð­ustu viku. 

Eins og Stundin hefur áður greint frá gerir frum­varpið ráð fyrir að dóms­mála­ráð­herra fái meira svig­rúm til vals á dóm­urum heldur en venjan er. End­ur­upp­töku­dómur mun sam­an­standa af fjórum dóm­urum og fjórum vara­dóm­urum. Þrír dóm­ar­anna verða emb­ætt­is­dóm­arar til­nefndir af Hæsta­rétti, Lands­rétti og dóm­stjórum hér­aðs­dóm­stól­anna. Fjórða staðan verður aug­lýst og skipað í hana sam­kvæmt reglum um hæfn­is­mat dóm­nefndar um hæfni umsækj­enda. Samkvæmt frum­varp­inu skal hver til­nefn­ing­ar­að­ili til­nefna tvo aðila til að sitja í dóm­inum, en ráð­herra ákveður hvor verði aðal­maður og hvor verði vara­maður. Einnig er dóm­nefnd um hæfni umsækj­enda um dóm­ara­stöður gert að „til­nefna tvo hæf­ustu umsækj­end­urna til setu í End­ur­upp­töku­dómi, án þess að gert sé upp á milli hæfni þeirra og án þess að nefndin til­greini hvor skuli vera aðal­maður og hvor vara­maður“. 

Mynd: Pressphotos.biz - (Rosa­Braga)

Helgi Hrafn Gunn­ars­son, þing­maður Pírata, gerði athuga­semd við þetta fyr­ir­komu­lag í umræðum um frum­varpið. „Eina ástæðan fyrir því að ég hef eitt­hvað við þetta athuga er sú að miðað við vinnu­brögðin sem hæst­virtur dóms­mála­ráð­herra hefur sýnt, og sér í lagi við­brögðin við eft­ir­mál­unum, gerir að verkum að ég vil helst ekki að hæst­virtur dóms­mála­ráð­herra komi þar nokk­urs staðar nálægt hver verði dóm­ari yfir höfuð,“ sagði hann. Helgi sagði að sér þætti „eitt­hvað pínu­lítið súr­r­eal­ískt“ að ræða við Sigríði Andersen um skipan dóm­stóls eftir allt sem á undan væri gengið. 

„Ég segi bara eins og er, eins og ég hef sagt áður og greitt atkvæði sam­kvæmt, að ég treysti þessum sitj­andi dóms­mála­ráð­herra ekki á nokkurn ein­asta hátt til þess að setja dóm­stig eða skipa dóm­ara. Það er eng­inn ráð­herra sem ég get ímyndað mér sem ég treysti minna,“ sagði hann. „Það sem gæti kannski aðeins slegið á það, ef hæst­virtur ráð­herra yfir höfuð kærir sig um það, sem ég reyndar efast um, þá mundi það hugga mig eilítið að vita að eitt­hvað hefði lærst við skipan Lands­réttar og eft­ir­mála þess sem gæti nýst hæst­virtum ráð­herra til að standa sig betur í þessum málum.“

Sigríður vildi að Helgi Hrafn slægi af hrokanum

Sigríður Andersen svar­aði Helga fullum hálsi: „Ég veit ekki hvort það mundi gagn­ast hátt­virtum þing­manni að slá örlítið af yfir­læt­inu og hrok­anum sem kom fram í and­svari hans um þetta mál. Það hefði kannski verið væn­legra til árang­urs­ríks sam­tals að óska eftir umræðum um eitt­hvert til­tekið atriði sem hátt­virtum þing­manni hugn­ast ekki en hátt­virtur þing­maður hefur greini­lega ekki nokkuð við frum­varpið sem slíkt efn­is­lega að athuga.“ Þá spurði hún hvort Helgi teldi mögu­lega „að almennir þing­menn megi eitt­hvað læra af því þing­manna­máli sem varð hér að lögum árið 2013 og leiddi til stofn­unar end­ur­upp­töku­nefndar sem Hæsti­réttur og fleiri dóm­stólar hafa nú kom­ist að nið­ur­stöðu um að hafi verið í and­stöðu við stjórn­ar­skrá“. 

Helgi Hrafn sagði að eftir allt sem á undan væri gengið sýndi Sigríður hvorki iðrun né neitt sem benti til þess að hún myndi gera hlut­ina öðru­vísi ef hún stæði aftur í sömu sporum og þegar hún skip­aði Lands­rétt­ar­dóm­ara í fyrra. „Og það er það sem hræðir mig. Ég stend ekki hér og tala svona við hvaða ráð­herra sem er. Allir ráð­herrar gera mis­tök, allir þing­menn gera mis­tök, öll gerum við mis­tök. Það er eitt og sér eðli­legt og allt í lagi. En við verðum að geta horfst í augu við þau og lært af þeim. Það er grunn­krafa á hendur þeim sem fer með jafn við­kvæmt vald og að setja dóm­ara,“ sagði hann og bætti við: „Mig langar því að spyrja aðeins nánar. Ef hæst­virtur dóms­mála­ráð­herra stæði aftur í þeim sporum sem hún stóð í í byrjun júní­mán­aðar og lok maí á sein­asta ári, mundi hæstv. ráð­herra gera hið sama?“ 

Umsækjendum dæmdar miskabætur og deilt um hæfi dómara

Sigríður sagði þá Helga Hrafni að líta í eigin barm. „Í þessum ræðu­stól eins og alls staðar ann­ars staðar fljúga menn eins og þeir eru fiðraðir til. Þegar talið berst að und­an­greftri undan dóm­stólum lands­ins held ég að hátt­virtur þing­maður sé meðal þeirra sem mættu íhuga hvort ræðu­mennska hans um þetta mál geti átt hlut að máli.“ 

Mynd: Dóms­mála­ráðu­neytið

Sem kunn­ugt er hafa Hér­aðs­dómur Reykja­víkur og Hæsti­réttur Íslands kom­ist að þeirri nið­ur­stöðu að Sigríður Andersen dóms­mála­ráð­herra hafi brotið lög, 10. gr. stjórn­sýslu­laga, þegar hún skip­aði dóm­ara við Lands­rétt í fyrra. Í þessu fólst að ráð­herra sýndi ekki fram á – með full­nægj­andi rann­sókn og rök­stuðn­ingi í sam­ræmi við þær kröfur sem á henni hvíla sam­kvæmt stjórn­sýslu­lögum – að hún hefði skipað hæf­ustu umsækj­end­urna til starfans. Fyrir vikið hafa tveimur umsækj­endum sem gengið var fram­hjá verið dæmdar miska­bætur. Þá er deilt um það fyrir dóm­stólum hvort Arn­fríður Ein­ars­dóttir, einn þeirra fjög­urra dóm­ara sem skip­aðir voru í trássi við hæfn­is­mat dóm­nefndar, geti með réttu talist hand­hafi dóms­valds og bær til að dæma mál í Lands­rétti.