Rektor vill reka prófessor í kjölfar ásakana um skoðanakúgun

Sæmundur Sveins­son, settur rektor við Land­bún­að­ar­há­skóla Íslands, til­kynnti Önnu Guðrúnu Þór­halls­dóttur, pró­fessor við skól­ann, í síð­ustu viku að hann hefði í hyggju að segja henni upp störfum. Anna hafði ekki fengið áminn­ingu og hefur gegnt pró­fess­ors­stöðu í 25 ár.

Ástæða upp­sagn­ar­innar er tölvu­póstur hennar til sam­starfs­manna þar sem hún gagn­rýndi hvernig staðið var að ráð­stefnu um land­græðslu og lofts­lags­mál í Hörpu síð­asta vor. Komst siða­nefnd skól­ans að þeirri nið­ur­stöðu að til­tekin ummæli í tölvu­póst­inum fælu í sér ómak­legar aðdrótt­anir og brot á siða­reglum skól­ans. Sæmundur, sem nú er rektor, sat í und­ir­bún­ings­nefnd fyrir ráð­stefn­una sem Anna Guðrún gagn­rýndi og kom að skipu­lagn­ingu hennar. 

Upp­haf­lega stóð til að ad hoc-rektor yrði falið að taka ákvarð­anir um mál Önnu Guðrúnar og var mennta- og menn­ing­ar­mála­ráðu­neytið haft með í ráðum um það. Svo virð­ist sem horfið hafi verið frá þessu, enda til­kynnti Sæmundur Önnu í síð­ustu viku að til stæði að segja henni upp og að hún fengi 14 daga frest til að neyta and­mæla­réttar síns.

Aðspurður um málið seg­ist Sæmundur telja rétt staðið að því þrátt fyrir að Anna hafi ekki fengið áminn­ingu; um sé að ræða eðli­leg og lög­mæt við­brögð við áliti siða­nefndar en ekki hafi verið tekin end­an­leg ákvörðun um upp­sögn Önnu.

Kvartað til umboðsmanns vegna ráðningarferlis

Kristján Þór Júl­í­us­son, mennta- og menn­ing­ar­mála­ráð­herra, setti Sæ­mund Sveins­son tíma­bundið í stöðu rekt­ors þann 1. októ­ber. Áður hafði starfið verið aug­lýst og þrír umsækj­endur verið metnir hæfir að því er DV greindi frá í byrjun mán­aðar. Aðeins einn umsækj­andi var tal­inn búa yfir nægri stjórn­un­ar­reynslu en hann reynd­ist ekki geta tekið við starf­inu.

Sigríður Hall­gríms­dóttirfull­trúi ráð­herra í háskóla­ráði LBHÍ

Mynd: Stjórn­ar­ráðið

Háskóla­ráð Land­bún­að­ar­há­skól­ans brást við þessu með því að útbúa lista í sam­starfi við mennta- og menn­ing­ar­mála­ráðu­neytið yfir hugs­an­leg rekt­orsefni. Var þá stefnt að því að fá ein­hvern sem væri ótengdur ýmsum ágrein­ings­málum sem höfðu skekið skól­ann mán­uð­ina og árin á undan. 

Þann 7. sept­em­ber síð­ast­lið­inn stakk full­trúi ráð­herra í háskóla­ráð­inu, Sigríður Hall­gríms­dóttir – fyrr­ver­andi aðstoð­ar­kona Illuga Gunn­ars­sonar, betur þekkt sem pistla­höf­und­ur­inn Sirrý – upp á því að Sæmundur Sveins­son fengi stöð­una.

Háskóla­ráð féllst á til­lög­una og var Sæmundur settur rektor þann 1. októ­ber. Samkvæmt heim­ildum Stund­ar­innar hefur verið kvartað til umboðs­manns Alþingis vegna ráðn­ing­ar­ferl­is­ins. 

Sakaði samstarfsmenn um skoðanakúgun

Í bréf­inu sem Anna sendi sam­starfs­mönnum sínum þann 10. maí síð­ast­lið­inn gagn­rýndi hún harð­lega fyr­ir­komu­lag og efn­is­val á ráð­stefnu Land­bún­að­ar­há­skól­ans í Hörpu um land­notkun og lofts­lags­mál. Hún sagði ráð­stefn­una hafa verið und­ir­búna og keyrða fram af „til­teknum hópi innan háskól­ans“ sem hefði lít­inn áhuga á gagn­rýn­inni umræðu og vildi úti­loka skoð­anir og nið­ur­stöður rann­sókna sem væru á skjön við þeirra eigin. 

Mynd: Harpa.is

„Stofnun sem kallar sig háskóla ber skylda til að halda á lofti því nýjasta sem kemur fram í rann­sóknum og ber að halda á lofti gagn­rýnni hugsun. Síðustu ár hefur æ meira borið á því innan LbhÍ að til­teknar skoð­anir skuli úti­loka og þeir sem þær hafa eru snið­gengnir á þann hátt að helst má líkja við ein­elti. Þetta hefur verið gert þrátt fyrir að æ fleiri rann­sóknir sýni að hinar „réttu“ skoð­anir þarfn­ist veru­legrar end­ur­skoð­unar,“ segir meðal ann­ars í tölvu­pósti Önnu til sam­starfs­manna sinna „Háskóli sem er rek­inn fyrir opin­bert fé og hefur í frammi slíka skoð­ana­kúgun, rit­skoðun og fram­komu við eigin vís­inda­menn þarfn­ast veru­legrar skoð­unar.“

Eftir að hún sendi bréfið var hún kærð til siða­nefndar háskól­ans. Siða­nefndin komst að þeirri nið­ur­stöðu þann 9. októ­ber síð­ast­lið­inn að með tölvu­póst­inum og til­teknum ummælum þar hefði Anna brotið gegn siða­reglum. Hún hefði farið út fyrir mörk þess sem talist gæti mál­efna­leg gagn­rýni og vegið ómak­lega að heiðri starfs­manna skól­ans með full­yrð­ingum sem ekki hefði verið sýnt fram á að ættu við rök að styðj­ast. 

Þann 14. októ­ber sendi Anna öllum starfs­mönnum skól­ans tölvu­póst, dró fyrri ummæli sín til baka og harm­aði þau, sagði þau van­hugsuð og úr lausu lofti gripin. Stundin hafði sam­band við Önnu sem vill ekki vilja tjá sig um málin í fjöl­miðlum.

Engin endanleg ákvörðun verið tekin

Sæmundur segir í sam­tali við Stundina að hann vilji ekki reka mál er varða ein­staka starfs­menn í fjöl­miðlum. Hann stað­festir að pró­fessor við skól­ann hafi fengið bréf um fyr­ir­hug­aða upp­sögn en segir þó enga ákvörðun hafa verið tekna; það verði ekki gert fyrr en eftir að and­mæli hafi borist. 

Rektor segir bréfið hafa verið afhent pró­fess­ornum í sam­ráði við lög­fræð­ing og að hann telji að staðið hafi verið rétt að mál­inu, jafn­vel þótt við­brögð skól­ans við tölvu­pósti Önnu og nið­ur­stöðu siða­nefndar kunni að virð­ast hörð. 

Hann vísar til siða­reglna Land­bún­að­ar­há­skól­ans þar sem fram kemur að brot á siða­reglum varði áminn­ingu við fyrsta brot en geti einnig varðað brott­vísun eða starfs­missi ef um ítrekað eða alvar­legt brot sé að ræða sam­kvæmt reglu­gerð. 

Sagði vinnubrögðin hafa verið óásættanleg

Sama dag og Kristján Þór Júl­í­us­son ráð­herra setti Sæmund rektor var rit­gerð nem­anda sem Sæmundur leið­beindi, þar sem efni var notað í leyf­is­leysi og án heim­ilda­skrán­ingar, fjar­lægð af Skemm­unni. 

Jón Hall­steinn Hallsson, dós­ent í erfða­fræði við Land­bún­að­ar­há­skól­ann, var einn af höf­undum efn­is­ins. Atburða­rásin var með þeim hætti að Sæmundur, sem þá var verk­efna­ráð­inn starfs­maður í Land­bún­að­ar­há­skól­anum, sendi Jóni póst og fal­að­ist eftir vinnuplaggi sem var hluti af rann­sóknum á íslenskum bygg­kyn­bótum. Skjalið sýndi ætt­ar­tré íslenskra byggyrkja.

Jón varð við beiðni Sæmundar en brá í brún þegar þegar hann varð þess áskynja, ári síðar, að ætt­ar­tréð hafði verið birt án heim­ildar og án nokk­urra til­vís­ana í BS-rit­gerð nem­anda Sæmundar á Skemm­unni. „Ég sendi nem­and­anum póst og benti henni á að þessi vinnu­brögð væru óásætt­an­leg þar sem þetta væri birt án leyfis. Ég hafði þá rætt við tvo sam­starfs­menn mína sem einnig höfðu komið að því að setja saman þetta ætt­ar­tré og hefðu ef til vill getað gefið heim­ild fyrir notkun þess. Þeir stað­festu hins vegar að slíkt leyfi hefði ekki verið veitt,“ segir Jón í svari við fyr­ir­spurn Stund­ar­innar um málið. 

„Tilraun til þöggunar“

Hann seg­ist í kjöl­farið hafa haft sam­band við Sæmund sem hafi við­ur­kennt ábyrgð sína á notkun mynd­ar­innar. Sæmundur hafi óskað þess strax að samið yrði við Skemmuna um að fá að senda inn nýtt ein­tak af rit­gerð­inni án efn­is­ins sem hafði verið notað í leyf­is­leysi. Jón féllst á þetta en segir að eftir á að hyggja finn­ist honum við­brögð sín ekki hafa verið heppi­leg. 

Jón Hall­steinn Hallssondós­ent við Land­bún­að­ar­há­skól­ann

Mynd: Af vef Háskóla Íslands

„Ég og sam­starfs­fé­lagar mínir sem að þessu komu ákváðum að vísa mál­inu ekki til siða­nefndar þegar upp komst um málið, þó svo að rit­stuldur sé almennt lit­inn alvar­legum augum í háskóla­sam­fé­lag­inu,“ segir hann. 

„Ég taldi þetta á sínum tíma ásætt­an­leg mála­lok, ekki síst í ljósi erf­iðra mála sem höfðu þá verið í gangi innan skól­ans og taldi ég að það yrði ekki á það bæt­andi að halda þessu máli áfram. Þetta er þó óheppi­legt, eftir á að hyggja, að því leyti að líta má á þessar mála­lyktir sem til­raun til þögg­unar innan skól­ans og ekki ljóst hvort eins yrði tekið á sam­bæri­legum málum ef þau kæmu upp gagn­vart öðrum nem­endum. Slíkt er auð­vitað óheppi­legt í akademísku starfi þar sem rit­stuldur eða óvar­leg með­ferð heim­ilda er litin horn­auga.“

„Líta má á þessar mála­lyktir sem til­raun til þögg­unar innan skól­ans og ekki ljóst hvort eins yrði tekið á sam­bæri­legum málum ef þau kæmu upp gagn­vart öðrum nem­endum“

Jón segir að í haust hafi verið haft sam­band við sig og sér bent á að myndin væri ennþá inni í rit­gerð­inni, aðeins falin með „hvítum kassa“.

„Þá var ég hvattur til að kæra málið til siða­nefndar en ég taldi mig eins og áður bund­inn af því lof­orði sem ég hafði gefið Sæmundi um að mál­inu væri lokið af minni hálfu ef ætt­ar­tréð yrði fjar­lægt úr rit­gerð­inni. Rit­gerðin var því nú síð­ast tekin af inter­net­inu sama dag og mennta- og menn­ing­ar­mála­ráð­herra til­kynnti um skipun Sæmundar í emb­ætti rekt­ors,“ segir Jón. Stundin hefur skoðað rit­gerð­ina sem um ræðir og rætt við fólk sem stað­festir frá­sögn Jóns. 

Sæmundur stað­festir meg­in­at­riðin í frá­sögn Jóns og segir að um mis­tök hafi verið að ræða. Þau hafi ekki komið til tals þegar háskóla­ráð mælti með því að hann yrði settur rektor.