Myrkur í ágúst 5 — „Dark Side of the Moon“

Þar var síð­ast komið sögu Tungls­ins að það var orðið til.

Og miklu nær Jörðinni en nú er, líkt og sagði frá í síð­ustu grein.

Hana er hér að finna.

Þá sner­ist Tunglið líka mun hraðar um möndul sinn en nú er og ef ein­hver hefði verið á Jörðinni til að fylgj­ast með Tunglinu hefði sá fengið að sjá allt yfir­borð þess hring­snú­ast.

En hið sterka aðdrátt­ar­afl Jarðar tók brátt að verka mjög á Tunglið og aflag­aði það svo það varð brátt örlítið egg­laga en ekki full­komin kúla. Þessi egg­lögun er svo lítil að hún sést ekki (nema með mæli­tækjum) en dugði til að draga úr snún­ingi Tungls­ins um möndul sinn.

Smám saman hægði á snún­ingi þess þar til Tunglið sner­ist nákvæm­lega einu sinni um sjálft sig á hverri hring­ferð sinni um Jörðina.

Af hverju ætíð sama hliðin?

Hvort tveggja tekur tæp­lega 28 sól­ar­hringa miðað við fasta­stjörn­urnar. 

Og þess vegna sjáum við alltaf sömu hlið Tungls­ins.

Þetta er kallað „sjáv­ar­falla­læs­ing“ og flest bendir til þess að hún hafi náðst mjög snemma, lík­lega innan nokk­urra tug­millj­óna ára frá því Tunglið varð til, hugs­an­lega jafn­vel innan 10–30 millj­óna ára.

Það er örskammur tími á mæli­kvarða sól­kerf­is­ins.

Þótt sú hlið Tungls­ins sem við sjáum ekki sé stundum kölluð „hin dimma hlið Tungls­ins“ þá fer því vita­skuld fjarri að sú hlið sé að nokkru ráði dimmari en hliðin sem að okkur snýr. Hún er jafn oft og mikið böðuð sól­ar­ljósi og „okkar hlið“ þótt hún missi að vísu af end­ur­skini frá Jörðinni.

En svo er annað.

Allt frá til­orðn­ingu Tungls­ins hefur það sem sé verið að fjar­lægj­ast Jörðina.

Tunglið fjarlægist sem nemur tæpri Laugardalslaug

Nú um stundir fjar­lægist Tunglið um 3,8 senti­metra á ári.

Það þýðir að á 80 ára mannsævi fær­ist það að með­al­tali um rétt rúm­lega 3 metra lengra frá Jörðinni. Það þarf því tíu mannsævir eða 800 ár til að Tunglið fjar­lægist okkur um sem nemur hæð turns­ins á Landa­kots­kirkju í Reykja­vík.

Og frá land­námi Íslands hefur Tunglið fjar­lægst Jörðina um sem nemur tæp­lega lengd Laug­ar­dals­laug­ar­innar sem er 50 metrar.

Mjög er afstætt hvort við teljum þetta mikla fjar­lægð eða litla en þar sem þessi þróun heldur áfram öld eftir öld í millj­ónir ára, þá skyldi maður ætla að aðdrátt­ar­afl Jarðar muni á end­anum sleppa taki sínu af Tunglinu og það svífi þá sína leið, eitt og yfir­gefið.

En sú mun þó ekki vera raunin. Eftir því sem Tunglið fjar­lægist hægist um leið á „fjar­læg­ing­unni“ og einnig mun hægj­ast á snún­ingi Jarðar um möndul sinn.

Það mun samt aldrei gerast

Að lokum munu Jörðin og Tunglið ná svo­kall­aðri „tvö­faldri sjáv­ar­falla­læs­ingu“. Tunglið mun þá áfram snúa ávallt sömu hlið að Jörðinni en Jörðin mun þá líka snúa ávallt sömu hlið að Tunglinu.

Sól­ar­hring­ur­inn og umferð­ar­tími Tungls­ins yrðu jafn­löng, lík­lega um 47 núver­andi sól­ar­hringar. Þá hættir Tunglið í meg­in­at­riðum að fjar­lægj­ast.

Já, þið lásuð rétt. Einn sól­ar­hringur á Jörðu mun þá verða sem nú nemur rúm­lega sex vikum.

En í raun mun þetta samt aldrei ger­ast. Ástæðan er sú að þessi þróun er svo hæg að hin „tvö­falda sjáv­ar­falla­læs­ing“ mun ekki nást fyrr en eftir 50 millj­arða ára og sól­kerfið okkar í núver­andi mynd verður þá löngu liðið undir lok.

Hvort heldur okkur líkar betur eða verr.

Nú um stundir fjar­lægist Tunglið um 3,8 senti­metra á ári