Tunglið varð til í greininni í gær.

Hérna er hlekkur á hana.

Það varð til úr rusli sem hentist út í geim þegar plánetan Theia rakst á Jörðina og eyddi með því sjálfri sér.

Reyndar er til sú kenning að tunglin hafi upphaflega verið tvö, mjög misstór og hið minna hafi á endanum (það er að segja fljótlega) hrapað niður á hið stærra. Þetta er tilraun til að skýra hvers vegna hin fjarlægari hlið Tunglsins er svo ólík nærhliðinni og hefur víða miklu þykkari skorpu – en kenningin hefur ekki öðlast almennt fylgi vísindamanna.

Ekki enn að minnsta kosti.

Svo við segjum að það hafi bara alltaf verið eitt á ferð.

En hvílíkt Tungl!

Miklu nær Jörðinni

Þegar það var nýorðið til var það miklu nær Jörðinni en núna og virtist þar af leiðandi miklu stærra en við eigum að venjast.

Núna er Tunglið í að meðaltali 384.400 kílómetra fjarlægð frá Jörðu. Það væri hægt að raða öllum plánetum sólkerfisins – þar á meðal öllum gasrisunum fjórum – í það svæði. 

Ef Jörðin væri á stærð við körfubolta, þá væri Tunglið eins og tennisbolti sem snerist um körfuboltann í um það bil 7,4 metra fjarlægð.

Í þessu dæmi væri því ein og hálf Toyota Corolla milli körfuboltans og tennisboltans, Jarðarinnar og Tunglsins.

En þarna í fjarska daganna þegar Tunglið var nýorðið til, þá var það líklega aðeins í um 24.000 kílómetra fjarlægð frá Jörðinni.

Og ef við miðum við körfubolta og tennisbolta, þá væri tennisboltinn í ekki nema réttlega 45 sentimetra fjarlægð frá miðju körfuboltans. Milli yfirborðs Tunglsins og yfirborðs Jarðar væri aðeins 30 sentimetrar eða tæplega það.

Frá yfirborði Jarðar væri Tunglið að sjá allt að 20 sinnum breiðara að þvermáli en það er nú.

Miklu, miklu stærra en Sólin. 

Tunglið á ofsahraða

Bæði Jörðin og Tunglið snerust þá líka miklu hraðar en núna.

Hver sólarhringur á Jörðu var ekki nema 5–6 klukkutímar.

Og Tunglið fór einn hring um Jörðina á 10–12 klukkustundum.

Þetta þýddi ýmislegt.

Maður skyldi til dæmis ætla að Tunglið hlyti að falla niður á Jörðina úr því þau voru svo nálægt hvort öðru en vegna þess hve Tunglið var á geysilegum hraða tók það að þeytast svona í kringum Jörðina í staðinn.

Brautarhraði þess var (og er) slíkur að það féll sífellt framhjá Jörðinni.

En um leið hafði aðdráttarafl Tunglsins í árdaga gríðarleg áhrif á yfirborð Jarðar – og öfugt.

Það hefði verið sjón að sjá flóð og fjöru, ef einhvers staðar hefði þá verið fljótandi vatn.

Kílometra munur á flóði og fjöru?

Fræðilegur meðalmunur á flóði og fjöru á Jörðinni er nú um 72 sentimetrar en hefði hugsanlega verið mörg hundruð metrar og jafnvel heill kílómetri þegar Tunglið var sannarlega nýtt.

En nálægð Tunglsins þýddi líka að sólmyrkvar voru bæði tíðari og meiri en nú þekkist.

Það er vissulega erfitt að segja en giska má á að almyrkvar á sólu hafi orðið jafnvel á nokkurra ára fresti á hverjum stað á Jörðinni, ekki á áratuga eða alda fresti eins og nú.

Fólk hefði líklega ekki lagt á sig ferðalög heimshluta á milli eða verið til í að borga okurprís fyrir Airbnb-íbúðir í Reykjavík til að sjá sólmyrkva ef þeir hafa verið svo algengir.

En hitt þarf ekki að giska á, að almyrkvarnir hafa verið miklu tilkomumeiri en nú.

Þeir stóðu þá ekki í neinar 1–2 mínútur.

Hálftíma, takk fyrir, hálftíma.

Kannski lengur.

Svona lítur Tunglið frá Reykjavík nú um stundir.

Frá yfirborði Jarðar væri Tunglið að sjá 20 sinnum stærra en nú