Myrkur í ágúst 4 — Máninn hátt á himni skín

Tunglið var miklum mun stærra, frá okkur séð, í eld­gamla daga en nú.

Þegar Tunglið var nýorðið til leit það svona út frá Jörðu séð.
Þegar Tunglið var nýorðið til leit það svona út frá Jörðu séð. Tunglið var þá að vísu rauð­gló­andi að mestu og Jörðin sömu­leiðis.

Tunglið varð til í grein­inni í gær.

Hérna er hlekkur á hana.

Það varð til úr rusli sem hent­ist út í geim þegar plánetan Theia rakst á Jörðina og eyddi með því sjálfri sér.

Reyndar er til sú kenn­ing að tunglin hafi upp­haf­lega verið tvö, mjög mis­stór og hið minna hafi á end­anum (það er að segja fljót­lega) hrapað niður á hið stærra. Þetta er til­raun til að skýra hvers vegna hin fjar­læg­ari hlið Tungls­ins er svo ólík nær­hlið­inni og hefur víða miklu þykk­ari skorpu – en kenn­ingin hefur ekki öðl­ast almennt fylgi vís­inda­manna.

Ekki enn að minnsta kosti.

Svo við segjum að það hafi bara alltaf verið eitt á ferð.

En hví­líkt Tungl!

Miklu nær Jörðinni

Þegar það var nýorðið til var það miklu nær Jörðinni en núna og virt­ist þar af leið­andi miklu stærra en við eigum að venj­ast.

Núna er Tunglið í að með­al­tali 384.400 kíló­metra fjar­lægð frá Jörðu. Það væri hægt að raða öllum plánetum sól­kerf­is­ins – þar á meðal öllum gas­ris­unum fjórum – í það svæði. 

Ef Jörðin væri á stærð við körfu­bolta, þá væri Tunglið eins og tenn­is­bolti sem sner­ist um körfu­bolt­ann í um það bil 7,4 metra fjar­lægð.

Í þessu dæmi væri því ein og hálf Toyota Corolla milli körfu­bolt­ans og tenn­is­bolt­ans, Jarð­ar­innar og Tungls­ins.

En þarna í fjarska dag­anna þegar Tunglið var nýorðið til, þá var það lík­lega aðeins í um 24.000 kíló­metra fjar­lægð frá Jörðinni.

Og ef við miðum við körfu­bolta og tenn­is­bolta, þá væri tenn­is­bolt­inn í ekki nema rétt­lega 45 senti­metra fjar­lægð frá miðju körfu­bolt­ans. Milli yfir­borðs Tungls­ins og yfir­borðs Jarðar væri aðeins 30 senti­metrar eða tæp­lega það.

Frá yfir­borði Jarðar væri Tunglið að sjá allt að 20 sinnum breið­ara að þver­máli en það er nú.

Miklu, miklu stærra en Sólin. 

Tunglið á ofsahraða

Bæði Jörðin og Tunglið sner­ust þá líka miklu hraðar en núna.

Hver sól­ar­hringur á Jörðu var ekki nema 5–6 klukku­tímar.

Og Tunglið fór einn hring um Jörðina á 10–12 klukku­stundum.

Þetta þýddi ýmis­legt.

Maður skyldi til dæmis ætla að Tunglið hlyti að falla niður á Jörðina úr því þau voru svo nálægt hvort öðru en vegna þess hve Tunglið var á geysi­legum hraða tók það að þeyt­ast svona í kringum Jörðina í stað­inn.

Braut­ar­hraði þess var (og er) slíkur að það féll sífellt fram­hjá Jörðinni.

En um leið hafði aðdrátt­ar­afl Tungls­ins í árdaga gríð­ar­leg áhrif á yfir­borð Jarðar – og öfugt.

Það hefði verið sjón að sjá flóð og fjöru, ef ein­hvers staðar hefði þá verið fljót­andi vatn.

Kílometra munur á flóði og fjöru?

Fræði­legur með­al­munur á flóði og fjöru á Jörðinni er nú um 72 senti­metrar en hefði hugs­an­lega verið mörg hund­ruð metrar og jafn­vel heill kíló­metri þegar Tunglið var sann­ar­lega nýtt.

En nálægð Tungls­ins þýddi líka að sól­myrkvar voru bæði tíð­ari og meiri en nú þekk­ist.

Það er vissu­lega erfitt að segja en giska má á að almyrkvar á sólu hafi orðið jafn­vel á nokk­urra ára fresti á hverjum stað á Jörðinni, ekki á ára­tuga eða alda fresti eins og nú.

Fólk hefði lík­lega ekki lagt á sig ferða­lög heims­hluta á milli eða verið til í að borga okur­prís fyrir Airbnb-íbúðir í Reykja­vík til að sjá sól­myrkva ef þeir hafa verið svo algengir.

En hitt þarf ekki að giska á, að almyrkvarnir hafa verið miklu til­komu­meiri en nú.

Þeir stóðu þá ekki í neinar 1–2 mín­útur.

Hálftíma, takk fyrir, hálf­tíma.

Kannski lengur.

Svona lítur Tunglið frá Reykja­vík nú um stundir.

Frá yfir­borði Jarðar væri Tunglið að sjá 20 sinnum stærra en nú
Kjósa
8
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Veistu meira?

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.
Tengdar greinar

Flækjusagan

Mest lesið

5
Innlent

Hætta á að lánin hækki þó íbúða­verð lækki

Már Wolfgang Mixa hag­fræði­pró­fessor segir að stór hluti eigin fjár íbúða­eig­enda gæti þurrkast út á kom­andi mán­uðum. Verð­tryggðar fast­eigna­skuldir hækki í verð­bólgu­tíð sam­hliða því að íbúða­verð gæti lækkað. Hann leggur til að verð­tryggð hús­næð­is­lán fylgi íbúða­verði en ekki vísi­tölu neyslu­verðs. Þá myndu bank­arnir bera hluta áhætt­unnar.

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

Mest lesið í mánuðinum

3
Viðtal

Íslenskur læknir varpar nýju ljósi á lífs­hættu­legan með­göngu­sjúk­dóm

Nítján ára gömul lá Silja Rut Ragn­ars­dóttir nær dauða en lífi á skurð­ar­borði Land­spít­al­ans eftir alvar­legt til­felli með­göngu­eitr­unar. Íslenskur vís­inda­maður í Banda­ríkj­unum, Jóhann Elí Guð­jóns­son húð­læknir, leiðir braut­ryðj­andi rann­sóknir sem varpa nýju ljósi á hvers vegna sjúk­dóm­ur­inn kemur fram. Hann telur mögu­legt að þróa lyf við sjúk­dómnum sem bjargað gæti manns­lífum.
6
Viðtal

Ást­leysið er sárt

Nánd er nær­ing, nauð­syn­leg eins og matur. Tæpur helm­ingur fólks elst upp í óör­uggum tengslum sem geta komið niður á tengslum og ást­ar­sam­böndum á full­orð­ins­árum, jafn­vel ógnað heilsu, enda er „tengsla­myndun ein af grunn­for­sendum far­sældar“, að sögn klíníska sál­fræð­ings­ins Guð­brands Árna Ísberg. Í bók sinni, Í augum þínum verð ég til, fjallar hann um getu okkar til að mynda tengsl og ást­ina í öllum sínum myndum.

Mest lesið í mánuðinum

Mest lesið undanfarið ár