Myrkur í ágúst 4 — Máninn hátt á himni skín

Tunglið varð til í grein­inni í gær.

Hérna er hlekkur á hana.

Það varð til úr rusli sem hent­ist út í geim þegar plánetan Theia rakst á Jörðina og eyddi með því sjálfri sér.

Reyndar er til sú kenn­ing að tunglin hafi upp­haf­lega verið tvö, mjög mis­stór og hið minna hafi á end­anum (það er að segja fljót­lega) hrapað niður á hið stærra. Þetta er til­raun til að skýra hvers vegna hin fjar­læg­ari hlið Tungls­ins er svo ólík nær­hlið­inni og hefur víða miklu þykk­ari skorpu – en kenn­ingin hefur ekki öðl­ast almennt fylgi vís­inda­manna.

Ekki enn að minnsta kosti.

Svo við segjum að það hafi bara alltaf verið eitt á ferð.

En hví­líkt Tungl!

Miklu nær Jörðinni

Þegar það var nýorðið til var það miklu nær Jörðinni en núna og virt­ist þar af leið­andi miklu stærra en við eigum að venj­ast.

Núna er Tunglið í að með­al­tali 384.400 kíló­metra fjar­lægð frá Jörðu. Það væri hægt að raða öllum plánetum sól­kerf­is­ins – þar á meðal öllum gas­ris­unum fjórum – í það svæði. 

Ef Jörðin væri á stærð við körfu­bolta, þá væri Tunglið eins og tenn­is­bolti sem sner­ist um körfu­bolt­ann í um það bil 7,4 metra fjar­lægð.

Í þessu dæmi væri því ein og hálf Toyota Corolla milli körfu­bolt­ans og tenn­is­bolt­ans, Jarð­ar­innar og Tungls­ins.

En þarna í fjarska dag­anna þegar Tunglið var nýorðið til, þá var það lík­lega aðeins í um 24.000 kíló­metra fjar­lægð frá Jörðinni.

Og ef við miðum við körfu­bolta og tenn­is­bolta, þá væri tenn­is­bolt­inn í ekki nema rétt­lega 45 senti­metra fjar­lægð frá miðju körfu­bolt­ans. Milli yfir­borðs Tungls­ins og yfir­borðs Jarðar væri aðeins 30 senti­metrar eða tæp­lega það.

Frá yfir­borði Jarðar væri Tunglið að sjá allt að 20 sinnum breið­ara að þver­máli en það er nú.

Miklu, miklu stærra en Sólin. 

Tunglið á ofsahraða

Bæði Jörðin og Tunglið sner­ust þá líka miklu hraðar en núna.

Hver sól­ar­hringur á Jörðu var ekki nema 5–6 klukku­tímar.

Og Tunglið fór einn hring um Jörðina á 10–12 klukku­stundum.

Þetta þýddi ýmis­legt.

Maður skyldi til dæmis ætla að Tunglið hlyti að falla niður á Jörðina úr því þau voru svo nálægt hvort öðru en vegna þess hve Tunglið var á geysi­legum hraða tók það að þeyt­ast svona í kringum Jörðina í stað­inn.

Braut­ar­hraði þess var (og er) slíkur að það féll sífellt fram­hjá Jörðinni.

En um leið hafði aðdrátt­ar­afl Tungls­ins í árdaga gríð­ar­leg áhrif á yfir­borð Jarðar – og öfugt.

Það hefði verið sjón að sjá flóð og fjöru, ef ein­hvers staðar hefði þá verið fljót­andi vatn.

Kílometra munur á flóði og fjöru?

Fræði­legur með­al­munur á flóði og fjöru á Jörðinni er nú um 72 senti­metrar en hefði hugs­an­lega verið mörg hund­ruð metrar og jafn­vel heill kíló­metri þegar Tunglið var sann­ar­lega nýtt.

En nálægð Tungls­ins þýddi líka að sól­myrkvar voru bæði tíð­ari og meiri en nú þekk­ist.

Það er vissu­lega erfitt að segja en giska má á að almyrkvar á sólu hafi orðið jafn­vel á nokk­urra ára fresti á hverjum stað á Jörðinni, ekki á ára­tuga eða alda fresti eins og nú.

Fólk hefði lík­lega ekki lagt á sig ferða­lög heims­hluta á milli eða verið til í að borga okur­prís fyrir Airbnb-íbúðir í Reykja­vík til að sjá sól­myrkva ef þeir hafa verið svo algengir.

En hitt þarf ekki að giska á, að almyrkvarnir hafa verið miklu til­komu­meiri en nú.

Þeir stóðu þá ekki í neinar 1–2 mín­útur.

Hálftíma, takk fyrir, hálf­tíma.

Kannski lengur.

Svona lítur Tunglið frá Reykja­vík nú um stundir.

Frá yfir­borði Jarðar væri Tunglið að sjá 20 sinnum stærra en nú