Alþjóðlegt viðskiptakerfi sem byggir á reglum er í hættu, varaði Antonio Guterres, framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, við í dag, innan um vaxandi skuldir, háa tolla og fjárhagslegt óöryggi nýmarkaðsríkja.

Guterres sagði að of mörg lönd væru föst í skuldakreppu og eyddu meiri peningum í að greiða niður skuldir við lánardrottna en í að fjármagna heilbrigðis- og menntamál.

„Alþjóðlegar skuldir hafa aukist gríðarlega. Fátækt og hungur eru enn til staðar. Alþjóðlega fjármálakerfið veitir ekki fullnægjandi öryggisnet fyrir þróunarlönd. Og viðskiptakerfið sem byggir á reglum er í hættu á að fara út af sporinu,“ sagði Guterres á ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um viðskipti og þróun í Genf í Sviss.

Guterres sagði að viðskipti og þróun stæðu frammi fyrir „hvirfilbyl breytinga“, þar sem þrír fjórðu af hagvexti á heimsvísu kæmu nú frá nýmarkaðslöndum, þjónustuviðskipti ykjust og ný tækni yki hagvöxt á heimsvísu.

Hins vegar takmarka landfræðileg átök, ójöfnuður, deilur og loftslagskreppan framfarir, sagði framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna.

Ofurtollar á þróunarlönd

Þar að auki hefur ríkisstjórn Donalds Trump, forseta Bandaríkjanna, lagt víðtæka tolla á önnur lönd, sem hefur valdið viðskiptaspennu um allan heim.

Guterres viðurkenndi að „verndarstefna gæti í sumum tilfellum verið óhjákvæmileg“, en, lagði hann áherslu á, „hún ætti að minnsta kosti að vera skynsamleg“.

Framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna varaði við því að þróunarlönd „sættu áfram óréttlæti“, þar sem óvissa ykist, fjárfestingar drægjust saman og aðfangakeðjur væru „í uppnámi“.

„Viðskiptahindranir eru að aukast, þar sem sum af þeim löndum sem eru skemmst á veg komin standa frammi fyrir ofurtollum upp á 40 prósent, þrátt fyrir að vera aðeins eitt prósent af alþjóðlegum viðskiptastraumum,“ sagði hann.

„Við sjáum aukna hættu á viðskiptastríðum með vörur“, á meðan „þróun hernaðarútgjalda sýnir að við erum í auknum mæli að fjárfesta meira í dauða en í velmegun og velferð fólks“.

Frammi fyrir þessum hættum lagði Guterres fram fjögur forgangsatriði fyrir alþjóðlegar aðgerðir: „sanngjarnt alþjóðlegt viðskipta- og fjárfestingakerfi“, fjármögnun fyrir þróunarlönd, tækni og nýsköpun til að örva hagkerfið og samræmingu viðskiptastefnu við loftslagsmarkmið.

Eyða meira í skuldir en heilbrigði og menntun

Guterres sagði að 3,4 milljarðar manna byggju í löndum sem eyddu meira í afborganir skulda en í heilbrigðis- eða menntamál.

Hann kallaði eftir lægri lántökukostnaði og áhættu og skjótari stuðningi við lönd sem standa frammi fyrir skuldavanda.

Á sama tíma þarf að endurbæta alþjóðlegar fjármálastofnanir svo þær endurspegli betur þarfir þróunarlanda, bætti hann við.

Framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna átti að setja Sevilla-vettvanginn um skuldir síðar í dag, sem miðar að því að takast á við skuldavanda í þróunarlöndum með því að opna fyrir fjármögnun til þeirra, styrkja getu til að virkja innlenda fjármögnun, nýta meira einkafjármagn og þrefalda útlánagetu fjölþjóðlegra þróunarbanka.

Guterres hrósaði viðleitni til að brúa stafrænu gjána milli ríkra og fátækra þjóða og tryggja að tækni eins og gervigreind og blokkakeðjutækni verði aðgengileg öllum löndum, „ekki bara þeim ríku“.