Flestir sem ætla sér eru nú lík­lega búnir að sjá mynd­ina um Bob Dylan, A Complete Unknown. Ég er því ekki að skemma neitt fyrir neinum með því að ljóstra því upp að hún ber vissu­lega nafn með rentu — sá Dylan sem þar birt­ist er meirog minna óþekktur alla mynd­ina, eng­inn veit hvaðan hann kemur eða hvað hann á að baki, í hvers konar sam­fé­lagi hann ólst upp og við hvaða aðstæður.

Það eina sem hann segir um æskuár sína virð­ist ekki hægt að taka trú­an­legt, sem sé að hann hafi að hluta til alist upp með sirkus­fólki.

En hver var þá for­tíð Dylans? Hvaðan kom hann og hvað hafði hann reynst þegar hann birt­ist skyndi­lega eins og full­skap­aður þjóð­laga­guð í New York ekki orð­inn tví­tugur?

Hér segir af því, en að sönnu verður hér fyrst og fremst um upp­taln­ingu að ræða; ég ætla mér ekki þá dul að smeygja mér inn í hug­skot hans, hvorki þá né síðar.

Hann fædd­ist 24. maí 1941 í borg­inni Duluth í Minnesota í einu af nyrstu mið­ríkjum Banda­ríkj­anna. Í Duluth bjuggu þá um 100 þús­und manns og þar var nokkuð fjörugt atvinnu­líf enda um að ræða eina helstu hafn­ar­borg við vötnin miklu og skipa­um­ferð heil­mikil. Borgin hafði vaxið býsna hratt síð­ustu hálfa öld­ina eða rúm­lega það, enda flykkt­ust þangað inn­flytj­endur frá Evrópu, ekki síst Norð­ur­landa­búar og fólk frá Austur-Evrópu.

Hinn nýfæddi piltur var skírður Robert Allen og bar ætt­ar­nafnið Zimmerman. Hann var og er Gyðingur. Afar hans og ömmur höfðu flust frá hinu þáver­andi rúss­neska keis­ara­dæmi laust upp úr 1900 — Anna Kirghiz og Zigman Zimmerman komu frá Odesa í Úkraínu en munu upp­haf­lega vera frá hér­aði á mörkum Tyrk­lands og Armeníu. Nýkomin til Ameríku eign­uð­ust þau son­inn Abram eða Abe Zimmerman.

Benjamin Solemovits og Florence Edel­stein komu hins vegar frá Vilníus í Litháen. Þar var yfir­gnæf­andi hluti íbúa Gyðingar um þær mundir. Þau Ben og Florence eign­uð­ust í Ameríku dótt­ur­ina Beatty og höfðu þá tekið upp ætt­ar­nafnið Stone. 

Báðar fjöl­skyld­urnar voru hluti af litlu en mjög sam­hentu Gyð­inga­sam­fé­lagi í Duluth. Stone-fjöl­skyldan bjó reyndar í smá­bænum Hibbing um tíma, 90 kíló­metra norð­vestur af Duluth. Fjöl­skyld­urnar reyndu í senn að aðlag­ast sem best því fram­and­lega sam­fé­lagi þar sem þau voru lent en vildu líka halda í hefðir for­feðr­anna og -mæðr­anna. Hvorug fjöl­skyldan var þó að ráði trúuð.

Móðir Dylans á ungum aldri.

Svo kom að því að þau Abe Zimmerman og Beatty Stone felldu hugi saman og gengu í hjóna­band og þá birt­ist Robert Allen.

Abe hafði ágæta vinnu hjá olíu­fé­lagi við höfn­ina og fjöl­skyldan var þokka­lega stæð og lifði reglu­sömu og frið­sælu lífi. Abe mun hafa verið sam­visku­samur og dug­legur, ekki mjög fjör­ugur en umhugað um að standa sig og sjá fyrir fjöl­skyldu sinni. Beatty var öllu líf­legri, hún var hús­móðir og tók virkan þátt í félags­lífi Gyð­ing­anna í Duluth.

Eftir því sem best er vitað var hvor­ugt þeirra að ráði list­rænt og sýndu ekki sér­lega mik­inn áhuga hvorki á tón­list né skáld­skap.

Þegar Robert Allen Zimmerman var sex ára fékk faðir hans löm­un­ar­veiki og varð þá að skipta um vinnu. Fjöl­skyldan flutt­ist til Hibbing og þar setti Abe upp hús­gagna­verslun með bræðum sínum og rak hana síðan með tölu­verðum mynd­ar­brag.

Í Hibbing bjuggu þá um 15 þús­und manns, þetta var kyrr­látur og frið­sæll bær og óhætt að segja að bæj­ar­lífið hafi ekki verið mjög fjörugt. Íbúar þóttu íhalds­samir og vildu hafa flest í föstum skorðum.

Bobby Zimmerman, eins og pilt­ur­inn var kall­aður, sótti skóla af dugn­aði, enda lagði faðir hans mikla áherslu á að hann gengi mennta­veg­inn, en smátt og smátt fór áhugi hans þó að bein­ast að öðru — bæði skáld­skap sem eng­inn annar í Hibbing virð­ist hafa haft áhuga á, ef marka má hann sjálfan, og þó enn frekar tón­list.

Þegar Bobby var kom­inn á ung­lingsár var mikil gróska í dæg­ur­tón­list hvers konar í Banda­ríkj­unum og hann vék varla frá útvarp­inu til að heyra nýj­ustu lögin.

Hann stofn­aði og nokkrar ung­linga­hljóm­sveitir sem aðal­lega spil­uðu þekkt rokklög, Little Richard var til dæmis í upp­á­haldi.

Allra mesta átrún­að­ar­goð Bobby var þó kannski rokk­ar­inn Buddy Holly en hann fór að sjá Holly í Duluth þegar hann var 17 ára, nokkrum dögum áður en Holly dó í flug­slysi. Löngu seinna sagði Bobby, þá Bob Dylan: „Buddy samdi lög – lög með fal­legum lag­línum og hug­mynda­ríkum textum. Og hann söng frá­bær­lega – söng með fleiri en einni rödd. Hann var fyr­ir­myndin. Allt það sem ég var ekki en vildi vera.“

Brátt kom að vísu á dag­inn að annað ungt fólk í Hibbing hafði hvorki færni né áhuga á að fylgja Bobby alla leið inn í heim tón­list­ar­innar. Hann sá fram á að hann yrði að halda á burt ef hann ætl­aði að fá útrás fyrir það sem inni fyrir bjó.

Hann hafði á þessum árum jafn mik­inn áhuga á þjóð­lagamúsík, blús og rokki, þótt þjóð­lögin yrðu ofan á um skeið rétt fyrir tví­tugs­aldur, kannski hrein­lega af því þau virt­ust í bili veita mest svig­rúm fyrir til­þrif og inn­lifun í texta­gerð, hvað sem leið snotrum textum Buddy Hollys.

Hann sagði árið 1985: „Málið með rokk og ról var, að fyrir mig alla­vega, var það ekki nóg ... Það voru flottir frasar og kröftug hrynj­andi … en lögin voru ekki alvöru eða end­ur­spegl­uðu ekki lífið á raun­veru­legan hátt. Ég vissi, þegar ég fór að hlusta á þjóð­lagatón­list, að þar var eitt­hvað dýpra á ferð­inni. Lögin voru full af meiri örvænt­ingu, meiri sorg, meiri sigrum, meiri trú á hið yfir­nátt­úru­lega, full af miklu dýpri til­finn­ingum.“

Seinna átti Bobby — fremur en nokkur annar — eftir að opna skáld­skapnum, sem þegar átti skjól í þjóð­lagatón­list­inni, leið inn í rokkið og rólið.

Þegar þarna var komið sögu var Bobby kom­inn í Minnesota háskóla en eftir einn vetur eða svo ákvað hann að slaufa frekara námi. Hann ætl­aði út í músík og ekk­ert annað og finna þar upp nýtt sjálf fyrir pilt­inn frá Hibbing.

Hann fór að kalla sig Bob Dylan.

Og þá fór hann til New York og þá hefst bíó­myndin A Complete Unknown.

Bobby Zimmerman á ung­lings­árum.

Sá Dylan sem nú kom í heim­inn hafði upp frá þessum lítil tengsl við fjöl­skyld­una heima í Hibbing. Föður hans mis­lík­aði mjög að hann sneri af mennta­veg­inum og lagði út á eitt­hvað list­arugl.

Þótt eng­inn viti til þess að neitt sér­stakt hafi komið upp milli þeirra var sam­band þeirra kulda­legt æ frá því að son­ur­inn sýndi að hann gaf ekki mikið fyrir sam­visku­saman og hlé­drægan en býsna íhaldsaman lífs­stíl föður síns.

Faðirinn dó aðeins hálfsex­tugur árið 1968 og Dylan mætti ekki í jarð­ar­för­ina hans.

Samband Dylans við móður sína var mun hlý­legra en hann var samt yfir­leitt ekki með nein óþörf vina­hót svo aðrir sækju til.

Kannski vildi hann umfram allt hlífa fólk­inu sínu við ágangi fjöl­miðla. En lík­lega pass­aði það heldur ekki inn í mynd­ina af hinum „Complete Unknown“ að hann ætti heim­il­is­lega mömmu ein­hvers staðar. Hún lést árið 2000.

Dylan átti einn yngri bróður, David, sem fædd­ist 1946, ef ég fer rétt með.

Bob og David höfðu ekki mikið saman að sælda i æsku, enda aðeins of mörg ár á milli þeirra til þess, en seinna á ævinni náðu þeir ágætu sam­bandi þótt vart hafi þeir verið mjög nánir. David end­aði sem afar vin­sæll tón­list­ar­kenn­ari heima í Minnesota og fékkst svo­lítið við upp­tökur.

Hann kom við sögu þegar Bob var að taka upp plöt­una Blood on the Tracks árið 1974. Bob mun aldrei þessu vant hafa á ákveðnum tíma­punkti spurt bróður sinn álits á upp­tökum sem þegar höfðu verið gerðar og David sagði honum að honum þætti vanta kraft í þær. Bob varð að við­ur­kenna að litli bróðir hafði rétt fyrir sér og David kom svo tölu­vert við sögu á þeim nýju upp­tökum sem þá fóru fram.

Og ber flestum saman um að Blood on the Tracks sé ein­hver albesta plata Dylans og jafn­vel í hópi allra mestu meist­ara­verka rokk­sög­unnar.

David yngri bróðir Dylans, Sara kona hans og goðið sjálft.