Í febr­úar 1946 birt­ist stór og þung­lama­leg sjó­flug­vél skyndi­lega yfir kór­al­eyj­unni Bikini nán­ast úti í miðju Kyrra­haf­inu.

Það var sunnu­dagur og eyja­skeggjar voru nýkomnir úr kirkju. Þeir litu nú for­vitnir til lofts og hundgá kvað við. Flug­vélar voru sjald­séðar þar um slóðir, eins og utan­að­kom­andi fólk yfir­leitt. Flug­vélin hnit­aði nokkra hringi yfir Bikini og renndi sér loks inn til lend­ingar og heima­menn klöpp­uðu saman hönd­unum þegar hún stað­næmd­ist á sjónum úti fyrir meg­in­byggð­inni. Dyr opn­uð­ust og útblásnum báti var komið út. Nokkrir hávaxnir karlar stigu út úr vél­inni og niður í bát­inn.

Það voru ber­sýni­lega að koma gestir.

Juda kon­ungur á Bikini brá sér í spari­fötin og hélt niður í fjöru til að taka á móti gest­unum.

Juda kon­ungur:Hinir 166 þegnar hans hlýddu kon­ungi sínum.

Bikini er svo­kallað „hringrif“ eða „baugey“. „Atoll“ á ensku. Margar mis­stórar kór­al­eyjar mynda þá eins konar lón sem oft getur orðið ansi stórt. Þar sem Bikini-lónið er breið­ast er það nærri 40 kíló­metrar. Eyjarnar umhverfis lónið eru hins vegar svo mjóar að alls nær flat­ar­mál þeirra ekki nema sex fer­kíló­metrum. Það er ámóta og tvö þrjú Sel­tjarn­ar­nes.

Árið 1946 bjuggu á Bikini 167 manns. Baugeyja þessi er ein Marshall-eyja en til þeirra telj­ast 29 baugeyjar og svo fimm stakar eyjar. Sæfarar svo­nefndra míkro­nesa námu eyj­arnar fyrir meira en 3.000 árum. Míkro­nesar eru frænd­fólk hinna öllu þekkt­ari pólínesa sem hófu útrás sína um suð­ur­hluta Kyrra­hafs­ins nokkru síðar.

Þúsundir ára liðu og fólk lifði sínu lífi á þessum lágu og dreifðu kór­al­eyjum. Marshall-eyjar ná yfir haf­svæði sem svarar til fjar­lægð­ar­innar frá Íslandi að Bret­lands­ströndum en sam­an­lagt flat­ar­mál þeirra er aðeins eins og allra ysti hluti Reykja­nesskaga.

Yfir­leitt ríkti þar friður og ró, fólk hafði í sig og á, lifði á gróðri jarðar – kókos­hnetum, melónu­trjám, banönum, örv­ar­rótum, taró­stönglum, brauðald­inum og graskerum –, fiski sem veiddur var á öngla úr skeljum og not­aðar línur snúnar úr kókos­hnetu­hýði, og svo héldu eyja­skeggjar endur, svín og hænsni og höfðu bæði hunda og ketti að gælu­dýrum.

Fjöldi glað­legra og ákafra seppa fylgdi nú Juda kon­ungi á Bikini niður í fjöru­borðið að taka á móti gest­unum en kett­irnir skut­ust í felur.

Bikini var nyrsta og afskekkasta hring­eyjan í Marshall-eyja­kla­s­anum. Hún var rúma 400 kíló­metra frá næsta byggða bóli á eyj­unum, sem heitir Kvæjalein, en það er svipuð vega­lengd og frá Íslandi til Færeyja.

Gegnum tíð­ina voru sam­skipti eyja­skeggja á Bikini við aðra íbúa því stundum stopul en alltaf ein­hver þó. Bikini – sem þýðir á máli heima­manna „kókos­hnetu­hýði“ eða þar um bil – er ekki í hópi frjósöm­ustu hring­eyj­anna og þar hafa aldrei búið margir. Raunar munu íbúar hafa iðkað barna­út­burð til þess að koma í veg fyrir að óhóf­leg fjölgun ógn­aði lífs­af­kom­unni.

Evrópumenn koma!

Þegar úthafs­sigl­ingar Evr­ópu­manna hófust fyrir alvöru á 16. öld sigldu Spán­verjar fram á eyja­kla­s­ann, en sáu ekki ástæðu til að staldra við og það var ekki fyrr en undir lok 18. aldar sem Evr­ópu­menn komu næst í heim­sókn. Þar var á ferð skip sem Bretinn John Marshall stýrði en hann var að koma frá því að flytja fyrstu bresku fang­ana til Ástralíu. Nú var hann á leið til Kína en rambaði þá fram á kór­al­eyja­kla­s­ann og lýsti honum fyrir fólki þegar heim til Evrópu kom.

Því var farið að nefna eyj­arnar eftir honum og enn í dag heita þær meira að segja á máli heima­manna eftir þessum enska skip­stjóra, eða Majel eins og þeir kalla hann.

Á 19. öld komu trú­boðar frá Bret­landi og kristn­uðu íbú­ana sem var þeim síður en svo á móti skapi. Áhrif hvíta­sunnu­manna munu vera all­sterk í krist­in­dómi eyja­skeggja og eitt­hvað eimir líka eftir af nátt­úru­vætta­trú þeirri sem þar hafði þró­ast um aldir.

Í lok 19. ald­ar­innar varð eyja­klas­inn þýskt „vernd­ar­svæði“ eftir leyni­samn­ing Þýska­lands og Bret­lands þar að lút­andi. Eyja­skeggjar voru vita­skuld ekki spurðir álits. Hafinn var útflutn­ingur á kókos­hnetu­olíu sem var fram­leidd í nokkrum mæli á syðri eyj­unum en eftir litlu var að slægj­ast á Bikini. Því breytt­ist þar fátt þótt nú ætti að heita svo að eyja­skeggjar væru orðnir þegnar Vil­hjálms keis­ara af Hohenzollern-ætt­inni.

Níðgrimm hörkutól

1914 tóku Japanir eyj­arnar af Þjóð­verjum og réðu þeim til 1944. Þeir hirtu mest­alla kókosol­í­una en litu ann­ars á eyj­arnar fyrst og fremst sem áfanga­stað á leið sinni suður á bóg­inn til indónesísku eyj­anna og Ástralíu.

Á syðstu hring­eyj­unum komu þeir sér því upp flug­völlum en skiptu sér lítið af eyja­skeggjum. Þar gátu Marshall-eyingar hrósað happi því sem nýlendu­herrar voru Japanir yfir­leitt níð­grimm hörku­tól.

Þegar síð­ari heims­styrj­öldin hófst svo á Kyrra­hafi með gríð­ar­legri útþenslu Japana var fámennur her­flokkur settur á land á Bikini og reistur þar hár varð­turn. Úr honum átti að fylgj­ast með hvort banda­rískar flug­vélar sæj­ust nokk­urs staðar á leið til árása á flug­vell­ina á syðri eyj­unum. Að öðru leyti sneiddi styrj­öldin hjá Bikini.

Fyrr en þá rétt í lokin.

Búist til varnar á Bikini

Í upp­hafi árs 1944 voru Banda­ríkja­menn búnir að snúa stíðs­gæf­unni á Kyrra­hafi sér í vil og réð­ust þá á Marshall-eyjar. Japanir vörðu flug­velli sína af gríð­ar­legri en von­lausri heift og víða bein­línis til síð­asta manns.

Á Kvæjalein féllu til dæmis nærri 5.000 jap­anskir her­menn en 143 Banda­ríkja­menn.

Þegar frétt­ist norður til Bikini hvað væri á seyði á syðri eyj­unum skip­aði jap­anski her­flokk­ur­inn í varð­turn­inum íbúum á eyj­unni að hjálpa sér að grafa neð­an­jarð­ar­byrgi. Þaðan hugð­ist flokk­ur­inn verj­ast uns yfir lyki. En þegar fyrsta banda­ríska her­skipið birt­ist úti fyrir ströndum Bikini og bjóst til að setja menn á land, þá runnu tvær grímur á japönsku her­menn­ina. Svo fór að þeir sprengdu sjálfir öfl­uga hand­sprengju í neð­an­jarð­ar­byrg­inu sínu og dóu þar keis­ara sínum til dýrðar.

Allir fimm.

Sameinuðu þjóðirnar?

Banda­ríkja­menn stigu á land á Bikini og aðgættu örlög Japana þar en úr því svona var komið skiptu þeir sér ekki frekar af eyj­unni eða íbúum þar. Þeir héldu brott eftir að hafa kannað aðstæður, tekið myndir og skráð helstu upp­lýs­ingar um íbú­ana og stað­háttu.

Eyja­skeggjar höfðu síðan ekki orðið mikið varir við ókunn­uga í tvö ár. Þeir fréttu frá Kvæjalein hvað gerst hafði þar og um síðir að hinu harða stríði útlend­ing­anna úti í heimi væri lokið. Þeir fréttu líka að eitt­hvað fyr­ir­bæri sem kall­að­ist Sam­ein­uðu þjóð­irnar hefði falið Banda­ríkj­unum að stýra Marshall-eyjum, já ójá, en sjálfir héldu þeir bara áfram að rækta sinn garð og draga sinn fisk og ekki útlit fyrir að heim­ur­inn myndi neitt breyt­ast, hvernig sem allt velt­ist í umheim­inum.

Ben Wyatt:Sendi­boði guðs eða mann­kyns­ins?

Fyrr en nú að flug­vélin kom og sett­ist í lón­inu og Juda kon­ungur hinna 166 íbúa tók í fjöru­borð­inu á móti hávöxnum banda­rískum höf­uðs­manni, virðu­legum karli um fimm­tugt, sem gnæfði yfir flesta Bikini-búa sem komnir voru að skoða gest­ina, nema reyndar helst Juda kon­ung sem var óvenju hávax­inn af míkró­nes­ingi á Marshall-eyjum að vera.

Vísindaleg tilraun?

Sá nýkomni heils­aði kon­ungi virðu­lega og kynnti sig: Ben Wyatt, höf­uðs­maður í banda­ríska sjó­hernum, nú land­stjóri Banda­ríkj­anna á Marshall-eyjum. Og hann bað Juda kon­ung að safna sínum helstu mönnum saman því hann væri kom­inn til að biðja þá bónar fyrir hönd mann­kyns­ins alls.

Það mun­aði ekki um það. Nú tóku íbúar Bikini eftir því að fleiri gúmmí­bátar frá sjó­flug­vél­inni voru lentir í fjör­unni og þaðan kom tals­verður fjöldi manna sem stillti upp kvik­mynda­vélum á þeim stað þar sem helstu höfð­ingjar íbú­anna voru að safn­ast saman í hálf­hring.

Hvað var eig­in­lega á seyði?

Jú, þegar Ben Wyatt tók til máls flutti hann vissu­lega mikil tíð­indi.

Hann væri kom­inn sem full­trúi mann­kyns­ins alls til þess að biðja íbúa á Bikini góð­fús­lega um að flytj­ast um stund burt frá eyj­unni sinni, frá heim­ili sínu.

Því þar ætti að gera vís­inda­lega til­raun, sem myndi gagn­ast öllu mann­kyn­inu.

Tilraun sem væri raunar guði sjálfum til dýrðar.

Og í hinum nýju heim­kynnum sínum yrðu núver­andi íbúar á Bikini eins og íbúar hins forna Ísraels sem drott­inn guð hefði leitt til fyr­ir­heitna lands­ins.

Frá Biblíubeltinu

Wyatt kunni sitt fag, enda upp­al­inn í Bibl­íu­belt­inu í Kentucky. Kannski voru Juda og menn hans líka sér­lega mót­tæki­legir fyrir þess­ari kristi­legu bón af því þeir voru nýkomnir úr messu.

Furðu­fljótt lýsti Juda því yfir að, já, fyrst svona fal­lega væri beðið, þá væru íbúar á Bikini til­búnir að leggja sitt af mörkum fyrir mann­kynið og ekki síst guð.

Svo þeir myndu vissu­lega flytj­ast búferlum um skeið. Ójá.

Auðvitað vissu þeir ekki að til­raunin „guði til dýrðar“ væri kjarn­orku­sprengja. 

„... því þarna ætti að gera vís­inda­lega til­raun sem gagn­ast mundi öllu mann­kyni