Á morgun, 1. nóv­em­ber, verður þess minnst í Alsír að 70 ár verða þá liðin frá því að upp­reisn hófst þar í landi gegn hinu franska nýlendu­veldi sem ráðið hafði Alsír síðan 1830. (Hér er níu ára gömul grein eftir um það.)

Upp­reisnin hófst með því að víga­menn alsírsku Þjóð­frels­is­fylk­ing­ar­innar gerðu árásir víða í land­inu og voru skot­mörkin marg­vís­legar bæki­stöðvar franskra yfir­valda í land­inu.

Takmark Þjóð­frels­is­fylk­ing­ar­innar — sem yfir­leitt var kölluð FLN í vest­rænum fjöl­miðlum — var ein­fald­lega að reka Frakka burt frá land­inu.

Öllum mátti þá vera orðið ljóst að nýlendu­stefna Evr­ópustór­veld­anna hafði runnið sitt skeið á enda og bæði Bretar, Frakkar og fleiri voru vissu­lega farnir að átta sig á að þeir yrðu að láta stóran hluta af nýlendum sínum af hendi við inn­fædda íbúa. Frönsk yfir­völd tóku hins vegar ekki í mál að sleppa tak­inu af Alsír.

Óaðskiljanlegur hluti Frakklands?

Frakkar höfðu stjórnað land­inu svo lengi og þar höfðu sest að svo margir íbúar af frönskum (og evr­ópskum) upp­runa að flestir Frakkar voru ósjálfrátt farnir að líta á landið stóra handan Mið­jarð­ar­hafs­ins sem óað­skilj­an­legan hluta Frakk­lands. Því höfðu Frakkar frá upp­hafi brugð­ist ókvæða við mála­leitan Alsír­inga um sjálf­stæði og af þeirri ástæðu höfðu víga­menn FLN nú gripið til vopna.

Frakkar svör­uðu af mik­illi hörku og nú var barist í mörg ár. Sjaldn­ast var um eig­in­lega víg­línu að ræða enda var hern­að­ar­armur FLN fyrst og fremst skæru­liða­hreyf­ing sem gerði árásir úr laun­sátri, beitti sprengju­árásum, hryðju­verkum, morðum, skyndi­á­hlaupum á her­stöðvar og mann­virki og þess háttar.

Enginn vafi er á því að FLN-menn voru á tíðum sekir um voða­leg ill­virki en þó er vart blöðum um að fletta að franski her­inn og víga­sveitir á hans vegum (OAS) voru enn við­bjóðs­legri. Fjöldamorð her­manna voru tíð, ráð­ist var inn í þorp og íbúar drepnir, konum nauðgað og eft­ir­lif­endum smalað í grimmi­legar fanga­búðir.

Og franskir her­menn og leyni­þjón­ustu­menn urðu brátt alræmdir fyrir hrotta­legar pynt­ingar sem þeir beittu af sann­kall­aðri nautn.

Frökkum blöskrar

Enda fór svo að tvær grímur fóru brátt að renna á franskan almenn­ing sem upp­haf­lega hafði stutt til­raunir til að halda Alsír undir franskri stjórn. Nú fór fólki að blöskra grimmdin og heiftin sem Frakkar beittu.

Konur í Alsír tóku óhikað þátt í stríð­inu gegn Frökkum.Þessar fjórar eru hluti af sprengju­sveit FNL.

Þegar FLN ákváðu síðan að veita frönskum almenn­ingi inn­sýn í það sem var að ger­ast í Alsír með því að hefja hryðju­verk á franskri grundu, þá urðu þær raddir brátt æ hávær­ari í Frakk­landi að hætta yrði mót­spyrn­unni gegn FLN og leyfa Alsír­mönnum að ráða sér sjálfir.

Hinir mörgu íbúar í Alsír sem voru af frönsku bergi og litu á sig sem frönsku­mæl­andi Alsír­inga flæktu málið (af þeim var Nóbels­verð­launa­höf­und­ur­inn Albert Camus þekkt­astur) en að lokum flúðu þeir flestallir til Frakk­lands.

Franska stjórn­kerfið reynd­ist ófært um að útkljá stríðið og að lokum varð Charles de Gaulle for­seti og kom á nýrri stjórn­skipan sem tryggði að hann sem for­seti hafði nægi­legt vald til að semja við FLN eftir að þjóð­ar­at­kvæða­greiðsla í apríl 1962 hafði sýnt fram á að franskur almenn­ingur vildi hætta stríð­inu og veita Alsír sjálf­stæði.

Stríðinu lokið — en eftir eru örin

Stríðinu var þar með lokið en eftir voru djúp sár, bæði í frönsku þjóð­lífi og vita­skuld aðal­lega í Alsír. Talið er að meira en milljón Alsír­inga hafi látið lífið þótt tölur séu á reiki. Frakkar og aðrir Evr­ópu­menn misstu 30.000 manns. Þótt Alsír hlyti sjálf­stæði hélt blóðið áfram að renna — OAS stóð fyrir hryðju­verkum bæði í Frakk­landi og Alsír til að hefna sín fyrir ósig­ur­inn og ný stjórn­völd í Alsír ofsóttu þá landa sína sem höfðu verið í þjón­ustu franskra yfir­valda.

Þótt heil mannsævi sé liðin síðan síðan upp­reisnin í Alsír hófst og 62 ár frá lokum hennar, þá eru marg­vís­leg sár eftir þessi hrylli­legu átök enn á sál bæði Alsír­inga og Frakka. Ímyndið ykkur hvað sárin verða lengi að gróa eftir hryll­ing­inn sem nú geisar á Gasa, í Úkraínu, í Súdan og víðar.