Fyr­ir­tækið Dagar, sem áður hét ISS Ísland og hefur lengi verið með yfir­burða­stöðu á íslenskum ræst­inga­mark­aði, hefur fengið tugi millj­óna króna greiðslur á ári fyrir að þrífa Þjóð­ar­bók­hlöð­una. Þrifin hafa verið á grund­velli samn­ings frá 2009 en ekki hefur verið gert útboð vegna þeirra í nær þrjá ára­tugi.

Útboð var síð­ast gert árið 1995 en opin­ber inn­kaup eru útboðs­skyld þegar heild­ar­virði samn­ings fer yfir 15,5 millj­ónir króna. Það sem af er þessu ári hafa Dagar fengið tæpar 26 millj­ónir króna í greiðslur frá safn­inu og alls nær 270 millj­ónir frá því í maí 2019.

Heim­ildin hefur undir höndum tölvu­póst­sam­skipti sam­keppn­is­að­ila við Lands­bóka­safnið og tvö ráðu­neyti frá árs­byrjun 2019 þar sem stjórn­endum er bent á að þjón­ustan sé útboðs­skyld.

Ingi­björg Steinunn Sverr­is­dóttir lands­bóka­vörður stað­festir að útboð hafi verið aug­lýst í maí og að samið verði við nýjan aðila um þrifin frá og með þessu sumri. Hún segir að útboð hafi taf­ist af ýmsum ástæðum.

„Við erum ekki ánægð með hversu lengi þetta dróst“

„Við vorum að skipta um fjár­mála­stjóra og þess vegna hefur þetta dreg­ist svo­lítið,“ segir hún. „Fólk var að hætta og nýir að koma inn og svo voru veik­indi. En við erum ekki ánægð með hversu lengi þetta dróst.“

Ingi­björg stað­festir að sam­keppn­is­að­ili Daga hafi bent á að ræst­ing­arnar væru útboðs­skyldar í byrjun árs 2019 og að útboðs­mál hafi þá verið í skoðun. „Við höfum ekki verið mikið í útboðum, við erum bara þannig stofnun,“ segir hún. „En við erum að taka okkur á og vildum fara í þetta og auð­vitað þurfum við að gera þetta því að það er stundum nið­ur­skurður eins og hjá öllum öðrum rík­is­stofn­unum.“

Ráðuneytið steig inn í málið

Markmið með lögum um opin­ber inn­kaup, þar sem við­mið­un­ar­á­kvæði um fjár­hæðir útboðs­skyldra verka eru til­greind, er „að tryggja jafn­ræði fyr­ir­tækja, stuðla að hag­kvæmni í opin­berum rekstri með virkri sam­keppni og efla nýsköpun og þróun við inn­kaup hins opin­bera á vörum, verkum og þjón­ustu“.

Mennta- og menn­ing­ar­mála­ráðu­neyt­inu, sem Lands­bóka­safnið heyrir undir, var bent á málið í ágúst 2021 en fyr­ir­spurn­inni var ekki svarað.

„Ráðu­neytið mun fylgj­ast með fram­gangi máls­ins hjá stofn­un­inni“

Fjármála- og efna­hags­ráðu­neytið steig inn í málið í byrjun árs 2023 eftir að ráðu­neyt­inu barst fyr­ir­spurn. „Ráðu­neytið hefur tekið málið til skoð­unar og eftir mat á svörum Lands­bóka­safns er það mat ráðu­neyt­is­ins að tíma­bært sé að bjóða þjón­ust­una út að nýju en samn­ingar við núver­andi samn­ings­að­ila hafa verið gerðir á grund­velli eldra útboðs frá 1995,“ sagði í svar­inu frá febr­úar 2023. „Lands­bóka­safnið hefur veitt þær upp­lýs­ingar að unnið sé að und­ir­bún­ingi útboðs skv. lögum um opin­ber inn­kaup og að verk­efnið verði aug­lýst á næstu mán­uðum. Ráðu­neytið mun fylgj­ast með fram­gangi máls­ins hjá stofn­un­inni.“

Útboðið fór hins vegar ekki af stað í rúmt ár eftir inn­grip ráðu­neyt­is­ins en það var loks aug­lýst í maí 2024, skila­frestur rann út í júní og gengið er nú frá samn­ingum við það fyr­ir­tæki sem lægst bauð að sögn Ingi­bjargar.

Fjölskylda forsætisráðherra eigendur

Dagar var upp­haf­lega stofnað sem Ræst­inga­mið­stöðin árið 1980 en var keypt af alþjóð­lega fyr­ir­tæk­inu ISS árið 2000. Árið 2017 keyptu svo stjórn­endur fyr­ir­tæk­is­ins öll­hluta­bréf í því og breyttu nafni þess ári síðar í Dagar. Um 750 manns starfa hjá fyr­ir­tæk­inu um land allt.

Einar Sveins­son og Benedikt Sveins­sonFaðir og föð­ur­bróðir for­sæt­is­ráð­herra eiga meiri­hluta í Dögum.

Mynd: Morg­un­blaðið

Stærstu eig­endur Daga eru Benedikt Sveins­son og Einar Sveins­son, sem kenndir eru við Eng­eyj­a­rætt­ina. Benedikt Ein­ars­son, sonur Einars, er stjórn­ar­for­maður. Félagið hagn­að­ist um 405 millj­ónir króna á rekstri sínum í fyrra en ekki var greiddur arður til eig­enda frekar en und­an­farin ár. Arð­greiðslur á árunum 2016 til 2018 námu hins vegar hátt á annan millj­arð króna og runnu til fyrri eig­enda fyr­ir­tæk­is­ins.

Forsætisráðherra í stjórn fyrir mistök

Bjarni Bene­dikts­son, for­sæt­is­ráð­herra og sonur Bene­dikts Sveins­sonar, var skráður í stjórn félags­ins í árs­reikn­ingi þess árið 2016. Guð­mundur Guð­munds­son, þáver­andi fram­kvæmda­stjóri og frændi Bjarna, sagði Bjarna aldrei hafa komið nálægt rekstr­inum og að skrán­ingin hafi verið mis­tök.

Fyr­ir­tækið hefur á und­an­förnum árum landað stórum samn­ingum við hið opin­bera, meðal ann­ars í ráðu­neytum, og boðið allt að 70 pró­sentum lægra verð en aðrir þátt­tak­endur.