Laun þjóðkjörinna fulltrúa og embættismanna hækkuðu um 2,5 prósent um síðustu helgi. Launahækkunin var framkvæmd með setningu sérstakra laga um breytingar á lögum til samræmis við verðbólgumarkmið Seðlabanka Íslands, sem er 2,5 prósent. 

Nauðsynlegt þótti að setja lögin þegar fyrir lá að allt stefndi í að launa ráðherra, þingmanna og annarra háttsettra embættismanna myndu hækka um 6-6,3 prósent samkvæmt þeirri aðferðafræði sem fest var í lög árið 2019 til að ákveða laun hópsins. Hún byggir á því að launin hækki í sama hlutfalli og meðaltal reglulegra launa starfsmanna ríkisins. Munurinn er hins vegar sá að hópurinn sem um ræðir er með mun hærri laun en flestir opinberir starfsmenn. Sama hlutfallslega hækkun skilar honum því mun fleiri krónum í vasann en viðmiðunarhópnum. 

Hefðu farið yfir þakið sem aðrir þurftu að sætta sig við

Ef orðið hefði að hækkuninni sem lög kveða á um þá hefðu laun þingmanna hækkað um 85 þúsund krónur, sem er umfram það þak sem samið var um í skammtímakjarasamningum Samtaka atvinnulífsins við þorra hins almenna markaðar í kringum síðustu áramót, en það þak var 66 þúsund krónur. Hefði ítrasta hækkun gengið eftir væru þingmenn nú með um 1.431 þúsund krónur á mánuði í grunnlaun, en þau hafa tvöfaldast á sjö árum. Til við­­bótar við ofan­­greint geta þing­­menn fengið ýmis­­­konar við­­bót­­ar­greiðslur, sem geta hlaupið á hundruð þúsunda króna á mánuði, vegna kostn­aðar sem fellur til vegna starfs­ins, eða auka­­starfa á borð við nefnd­­ar­­for­­mennsku. 

Grunn­­laun ráð­herra og forseta Alþingis voru á leiðinni í 2.372 þúsund krónur og laun forsætisráðherra í 2.626 þúsund krónur á mánuði. 

Þess í stað hækkuðu þingmenn í launum um 33.640 krónur þann 1. júlí síðastliðinn og fengu rúmlega 1.379 þúsund krónur fyrir skatt í grunnlaun. Laun venjulegra ráðherra og forseta Alþingis hækkuðu um tæplega 56 þúsund krónur á mánuði og standa nú í 2.287 þúsund krónum á mánuði. 

Á meðal þeirra sem sitja á þingi hækkuðu laun forsætisráðherra mest, eða um tæplega 62 þúsund krónur á ári. Hún er nú með 2.532 þúsund krónur í laun á mánuði.

Gildir til eins árs

Ákveðið var að koma í veg fyrir þá hækkun sem stóð fyrir dyrum eftir að henni var harðlega mótmælt víða í samfélaginu. Það þótti ekki viðeigandi að ráðamenn væru að taka sér hærri krónutöluhækkanir á launum en samið hafði verið um í kjarasamningum til skamms tíma sem höfðu það hlutverk að reyna að vinna gegn hárri verðbólgu. Sú hækkun sem var valin, 2,5 prósent, er ekki handahófskennd. Hún þótti táknræn vegna þess að það er verðbólgumarkmið Seðlabanka Íslands sem stefnt er að því að ná og slík hækkun heldur hæstu hækkunum hópsins undir hámarksþakinu sem sett var á hækkanir á almenna markaðnum.

Í lögunum sem samþykkt voru kemur þó skýrt fram að þessi breyting er einungis til eins árs. Þann 1. júlí 2024 verður aftur horft til þess hvernig meðaltal reglulegra launa starfsmanna ríkisins fyrir næstliðið almanaksár breyttist og breyting á launum viðkomandi taka mið af því.

Regluleg laun launafólks í fullu starfi á Íslandi voru 745 þúsund krónur að meðaltali í fyrra, og miðgildi þeirra 669 þúsund krónur. Um 63 prósent alls launafólks er með laun undir meðaltalinu sem skýrist, samkvæmt Hagstofu Íslands, meðal annars af því að hæstu laun hækka meðaltalið þar sem kjarasamningar tryggja ákveðin lágmarkskjör en kveða ekki á um hámarkskjör.