For­svars­menn Íslenska gáma­fé­lagið hafa gefið mis­vísandi skýr­ingar á því hvað verður um þær drykkj­ar­fernur sem fyr­ir­tækið fær til sín. Fyrst sögðu þeir að fern­urnar færu í gegnum milli­lið til þýsks fyr­ir­tækis sem sér­hæfir sig í end­ur­vinnslu á fernum. 

Eftir að Heim­ildin upp­lýsti um að fernur frá Íslandi séu brenndar í sem­ents­verk­smiðjum, ekki end­ur­unnar, fór fram­kvæmda­stjóri Íslenska gáma­fé­lags­ins í við­tal við frétta­stofu RÚV og sagði að fern­urnar væru tættar upp ásamt blönd­uðum pappír og not­aðar sem ein­angr­un­ar­efni. Í svari við fyr­ir­spurn Heim­ild­ar­innar í gær fékkst þriðja skýr­ingin. Í henni sagði að fern­urnar færu, ásamt öðrum pappa, í end­ur­vinnslu en að plast og ál sem finn­ist í fern­unum væri brennt í papp­írs­myllum eða nýtt til fram­leiðslu á ein­angr­un­ar­efni fyrir hús. 

Kannast ekki við viðskiptasamband

Íslenska gáma­fé­lagið er eitt þriggja end­ur­vinnslu­fyr­ir­tækja, ásamt SORPU og Terra, sem fær greidda fjár­muni úr Úrvinnslu­sjóði fyrir að senda drykkj­ar­fernur í end­ur­vinnslu. Heim­ildin opin­ber­aði fyrir viku að um langt skeið hafi nær allar þær fernur sem Íslend­ingar hafa skolað og flokkað verið brenndar í sem­ents­verk­smiðjum í Evrópu í stað þess að vera end­ur­unnar eins og neyt­endum hefur verið talið trú um. Eftirlit með því hvar fernur sem nýttar hafa verið á Íslandi er enda lítið sem ekk­ert. Úrvinnsla á fernum hefur í meira en þrjá ára­tugi verið skipu­lögð og fram­kvæmd ein­göngu með sparnað í huga fyrir inn­lenda fram­leið­endur á vöru sem seld er í fernum og inn­flutn­ings­fyr­ir­tæki sem flytja inn slíka vöru. Umhverf­is­sjón­ar­mið hafa mætt afgangi en end­ur­vinnslu­fyr­ir­tæki hafa fengið vel greitt fyrir að end­ur­vinna fernur sem eru svo ekk­ert end­ur­unnar, heldur brenndar.

Fyrst þegar Heim­ildin leit­aði upp­lýs­inga um hvað yrði um fern­urnar sem Íslenska gáma­fé­lagið safnar feng­ust þau svör frá fyr­ir­tæk­inu að þær end­uðu allar hjá þýska fyr­ir­tæk­inu Raubling Papier, sem sér­hæfi sig í end­ur­vinnslu á fernum, og kæmu þangað í gegnum milli­lið, hol­lenska fyr­ir­tækið Peute Recycling. 

Fram­kvæmda­stjóri Raubling Papier, Dr. Lesiak Marko, sagði í sam­tali við Heim­ild­ina að fyr­ir­tækið taki ekki við neinum fernum nema þeim sem komi upp­runa­lega frá þýskum heim­ilum. Hann kann­að­ist ekki við neitt við­skipta­sam­band við Íslenska gáma­fé­lagið né hol­lenska end­ur­vinnslu­fyr­ir­tækið Peute Recycling. 

Fyrsta útskýr­inginTölvu­póstur sem Íslenska gáma­fé­lagið sendi á Heim­ild­ina til að stað­festa að fernur frá fyr­ir­tæk­inu færu í end­ur­vinnslu. Stuttu seinna sendi fyr­ir­tækið aðra útskýr­ingu um hvað yrði um íslenskar fernur.

Í rakn­ing­ar­skýrslum sem Peute Recycling sendi til Úrvinnslu­sjóðs, stofn­unar með það hlut­verk að hafa eft­ir­lit með end­ur­vinnslu á Íslandi, sýna að árunum 2020-2022 hafi ekki ein ein­asta ferna með upp­runa á Íslandi verði send þaðan til Raubling Papier. Þau svör sem feng­ust við upp­haf­legri fyr­ir­spurn Heim­ild­ar­innar til Íslenska gáma­fé­lags­ins voru því röng. 

Vilja ekki fá fernur

Síð­ast­lið­inn þriðju­dag stað­festi SORPA frétta­flutn­ing Heim­ild­ar­innar, og að fern­urnar séu brenndar. Fyr­ir­tækið baðst afsök­unar á sínum þætti í mál­inu og boð­aði breytt verk­lag. 

Degi síðar barst nýtt svar frá Íslenska gáma­fé­lag­inu í formi yfir­lýs­ingar frá Peute Recycling um hvað yrði um fernur sem íslenska fyr­ir­tækið sendi til þeirra. Þar segir að fernur í blönd­uðum pappír geti verið allt að fimm pró­sent af heild­ar­magni hans og að papp­írs­myllur sem taki við pappír frá Peute Recycling ráði vel við það magn. Þær nái að end­ur­vinna pappír úr þeim fernum sem ber­ist en plastið og álið sem sé að finna í fernum sé brennt í til orku­nýt­ingar í papp­írs­myll­unum.

Ein myll­anna heitir Schoellershammer og er í Þýska­landi. Heim­ildin hefur rætt við Armin Vetter, yfir­mann tækni- og þró­un­ar­sviðs Schoellershammer, um málið sem sagði að fyr­ir­tækið hefði enga getu til þess að end­ur­vinna fernur. Þær sem þangað ber­ist endi allar í brennslu hjá sem­ents­verk­smiðju. Það væri bein­línis slæmt fyrir end­ur­vinnslu­vélar Schoellershammer að fá fernur til úrvinnslu. Því vilji fyr­ir­tækið alls ekki fá fernur í þeim pappír sem það tekur til end­ur­vinnslu.

Þriðja skýr­ing Íslenska gáma­fé­lags­ins var sett fram í fréttum RÚV 2. júní síð­ast­lið­inn, sama dag og opin­berun Heim­ild­ar­innar birt­ist. Þar sagði Jón Þór Frantzson, fram­kvæmda­stjóri fyr­ir­tæk­is­ins, að fernur sem sendar væru úr landi sem bland­aður pappír væru tættar og „not­aðar sem ein­angr­un­ar­efni aftur“.

Þegar Heim­ildin spurði Jón út í þessi ummæli, og hversu lengi Íslenska gáma­fé­lagið hafi sent fernur í þann far­veg að þær séu hakk­aðar til að nota við ein­angrun húsa, svar­aði hann því til að fyr­ir­tækið sem hann stýrir hafi ekki sent fernur sér­stak­lega í þennan far­veg. Hann hafi ein­ungis verið „að taka dæmi um það sem væri gert við þessar umbúðir.“