Þriðj­ungur sitj­andi alþing­is­manna eru annað hvort náskyldir eða mægðir fólki sem setið hefur á alþingi, ýmist sem aðal- eða vara­menn. Þá er enn fleiri þing­menn tengdir fólki sem hefur stýrt sveit­ar­fé­lögum eða leitt fram­boð í sveit­ar­stjórn­ar­kosn­ingum.

Gunnar Helgi Krist­ins­son stjórn­mála­fræði­pró­fessor hefur rann­sakað elítur og valda­kerfi í íslensku sam­fé­lagi og meðal ann­ars kann­aði hann ætt­ar­tengsl íslenskra þing­manna á ára­bil­inu 1990 til 2020. Hans nið­ur­staða er að um þriðj­ungur þing­manna hafi á þessu tíma­bili haft ætt­ar­tengsl við fyrr­ver­andi þing­menn.

„Íslenska kerfið hefur viss ein­kenni sem ættu að ýta undir ætt­ar­tengsl, og þau koma vissu­lega fyrir hér, en ég myndi ekki halda að þau væru megin áhrifa­þáttur á frama­brautir í stjórn­málum hér á landi,“ segir Gunnar Helgi og bendir á að svipuð mynstur megi greina í öðrum starfs­greinum eða þjóð­fé­lags­hópum, innan íþrótta­hreyf­ing­ar­innar eða í lista­lífi til að mynda.

Þeir þing­menn sem Heim­ildin ræddi við í sam­hengi við úttekt á ætt­ar­tengslum töl­uðu flestir á svip­uðum nótum og Gunnar Helgi. Það er að segja, að ætt­ar­tengsl þeirra kannski ekki ráðið úrslitum um að þeir hafi lagt fyrir sig póli­tík. Það hafi frekar verið að virk umræða um stjórn­mál og sam­fé­lags­mál sem fram hafi farið inni á heim­il­inum hafi þar haft meira að segja.

Komin af þingmönnum langt aftur í ættir

Að Katrínu Jak­obs­dóttur, for­sæt­is­ráð­herra og for­manni Vinstri grænna, stendur tölu­verður fjöldi þing­manna og stjórn­mála­fólks. Móðurafi Katrínar, Sigurður S. Thorodd­sen, var þing­maður Sós­í­alista á árunum 1942 til 1946. Faðir hans, og langafi Katrínar, var Skúli Thorodd­sen, alþing­is­maður fyrir Fram­fara­flokk­inn, Fram­sókn­ar­flokk­inn eldri, Þjóð­ræð­is­flokk­inn og Sjálf­stæð­is­flokk­inn eldri, á ára­bil­inu 1890-1915. Þá var kona Skúla, Theódora Thorodd­sen skáld, langamma Katrínar, dóttir Guð­mundar Ein­ars­sonar alþing­is­manns og dótt­ur­dóttir Ólafs Sívert­sens alþing­is­manns.

Dóttir Skúla og afa­systir Katrínar var nafna hennar, Katrín Thorodd­sen læknir, þing­maður Sós­í­alista­flokks­ins árin 1946 til 1949 og bæj­ar­full­trúi í Reykja­vík árin 1950 til 1954. Þá var Skúli S. Thorodd­sen bróðir þeirra Katrínar og Sigurðar einnig þing­maður. Einnig var Hulda Jak­obs­dóttir, bæj­ar­stjóri í Kópavogi, sem varð fyrst kvenna bæj­ar­stjóri hér á landi, afa­systir Katrínar í föð­ur­ætt.

Katrín er dóttir Signýjar Thorodd­sen sál­fræð­ings og Jakobs Ármanns­sonar, banka­manns og kenn­ara. Hún er bók­mennta­fræð­ingur með meistara­gráðu frá Háskóla Íslands. Katrín starf­aði á fjöl­miðlum og síðan hjá Eddu-útgáfu og JPV-útgáfu, þar til hún var kjörin á þing 2007. Hún sat í Stúd­enta­ráði og háskóla­ráði Háskóla Íslands fyrir Röskvu á náms­ár­unum. Katrín tók virkan þátt í starfi Vinstri grænna, þannig var hún for­maður Ungra vinstri grænna og síðan vara­borg­ar­full­trúi flokks­ins. Vara­for­maður varð hún 2003 og for­maður flokks­ins 2013. Hún var mennta­mála­ráð­herra á árunum 2009 til 2013 og for­sæt­is­ráð­herra frá 2017.

Hefur haft áhrif á fjölskylduna

Spurð hversu með­vituð hún hafi verið um að að henni stæðu þing­menn og bæj­ar­full­trúar í sínum upp­vexti segir Katrín að það hafi ekki verið fyr­ir­ferð­ar­mikið í hennar lífi. „Ég held að ég hafi verið fimm ára þegar afi minn Sigurður dó svo ég man óljóst eftir honum. Aldrei kynnt­ist ég Katrínu og auð­vitað ekki Skúla. Afi var líka stutt á þingi, þetta var eitt kjör­tíma­bil, og mér er sagt að honum hafi þótt það leið­in­legt. Ég er hins vegar nefnd eftir Katrínu og hún var alveg brenn­andi póli­tíkus, með miklar skoð­anir. Hún barð­ist fyrir rétt­indum kvenna og barna, og sat auð­vitað bæði á þingi og í borg­ar­stjórn. Skúli eldri var síðan stór­leik­ari á þessu sviði, þegar farið er lengra aftur. Það nafn er mjög algengt í fjöl­skyld­unni, sem og Katrínar, svo aug­ljós­lega er þetta fólk sem hefur haft áhrif. Það hefur áhrif á menn­ing­una og umræð­una í fjöl­skyld­unni þó maður hafi aldrei kynnst því sjálf.“

For­eldrar Katrínar tóku engan þátt í póli­tísku starfi að hennar sögn, mættu ekki á fundi eða skiptu sér með beinum hætti af. „En það var ekk­ert laun­ung­ar­mál hvar þau stóðu, þau voru vinstra megin. Það var alveg rætt um póli­tík á heim­il­inu, ég horfði til að mynda alltaf á kapp­ræður fyrir kosn­ingar með allri fjöl­skyld­unni allt frá því ég man eftir mér. Ég get ekk­ert látið eins og ég sé ein­hver upp­reisn­ar­maður í minni fjöl­skyldu, ég er bara alin upp af fólki sem kaus ekki endi­lega alltaf sama flokk­inn en alltaf til vinstri.“

Systkini Katrínar hafa tekið þátt í starfi Vinstri grænna og eru mjög póli­tísk. Spurð hvort það hafi haft áhrif á hana, sem er yngst í systk­ina­hópnum, svarar hún því ját­andi. „Ég hefði ábyggi­lega ekki farið út í póli­tík nema vegna þess að það var þar fyrir fólk sem maður þekkti á sínum tíma. Til að mynda tóku bræður mínir báðir þátt í stúd­entapóli­tík í Röskvu, svo alveg örugg­lega hafði það áhrif að vera umkringdur fólki með skoð­anir. Kannski einmitt af því að for­eldrar okkar tóku ekki þátt þá höfðum við enn meiri áhuga. Ég hugsa stundum um mína drengi og ég er ekki viss um að þeir muni hafa nokkurn áhuga á að taka þátt í póli­tík. Þeir eru með­vit­aðir og fylgj­ast með, en ég hef ekki orðið vör við neinn brenn­andi áhuga hingað til.“