Ekkja plastbarkaþegans leitar enn réttlætis í skugga nýrra réttarhalda

Ekkja Andemari­ams Beyene, sem búsettur var hér á landi þegar ákveðið var að græða í hann nýjan barka úr plasti í Stokk­hólmi hjá ítalska skurð­lækn­inum Paulo Macchiarini, leitar enn réttar síns gagn­vart Land­spít­ala-háskóla­sjúkra­húsi og Karol­inska-sjúkra­hús­inu í Svíþjóð.

Konan, Mehrawit Tefaslase, hefur skoðað rétt­ar­stöðu sína gagn­vart sjúkra­hús­inu með hjálp íslenskra lög­manna með mögu­lega skaða­bóta­kröfu í huga. Þetta segir annar lög­manna Mehrawit, Sigurður G. Guð­jóns­son, í sam­tali við Heim­ild­ina. „Við erum að skoða rétt­ar­stöðu hennar,“ segir hann.  Sigurður hefur meðal ann­ars fengið aðgang að sjúkra­gögnum Andemariam frá Karol­inska-sjúkra­hús­inu sem hann fer í gegnum áður en næstu skref í mál­inu verða ákveðin. 

Stundin, annar af fyr­ir­renn­urum Heim­ild­ar­innar, sagði frá því árið 2018 að Mehrawit vildi fá skaða­bætur út af lækn­is­með­ferð­inni á eig­in­manni hennar.  Þá hafði íslensk rann­sókn­ar­nefnd, sem Páll Hreins­son stýrði, kom­ist að þeirri nið­ur­stöðu að hugs­an­lega hefði verið brotið gegn mann­rét­indum Andemariam.

Í skýrsl­unni var bent á að Land­spít­al­inn ætti mögu­lega að veita Mehrawit fjár­hags­að­stoð svo hún gæti kannað laga­lega stöðu og mögu­lega skaða­bóta­kröfu. Í skýrsl­unni sagði um þetta: „Ástæðan er ekki síst sú að mál þetta á sér vart neina hlið­stæðu á Íslandi og því er ástæða til að Land­spít­ali sýni sér­stakt frum­kvæði við að leysa úr mál­inu á sann­gjarnan og far­sælan hátt fyrir eig­in­konu og þrjá syni ATBs. [Andemariam Beyene]“ 

Ákæruvaldið vill harðari refsingu

Ný mála­ferli ákæru­valds­ins í Svíþjóð gegn Paulo Macchiarini hefj­ast á milli­dóms­stigi þar í landi í næstu viku. Hann var dæmdur í skil­orðs­bundið fang­elsi í fyrra vegna eins ákæru­liðs en ákæru­valdið áfrýj­aði þeim dómi. Ákæru­valdið vill að Macchiarini verði dæmdur fyrir fleiri ákæru­liði og að dóm­ur­inn verði að ein­hverju leyti óskil­orðs­bund­inn. Athygli vekur að Macchiarini áfrýjar líka dómnum í mál­inu og vill fá sýknu. Báðir aðilar voru því ósáttir við dóm­inn. 

Macchiarini var ákærður fyrir þrjár af aðgerð­unum en var ein­ungis dæmdur fyrir eina þeirra, aðgerð­ina á tyrk­nesku stúlkunni Yesim Cetir. Hann var ákærður fyrir lík­ams­árásir á sjúk­ling­unum þremur, meðal ann­ars Andemariam Beyene, en var ein­ungis dæmdur fyrir að hafa valdið Yesim Cetir lík­ams­tjóni. Mehrawit vitn­aði gegn Macchiarini í mál­inu. 

Ítalski skurð­lækn­ir­inn var því ekki dæmdur sér­stak­lega fyrir aðgerð­ina á Andemariam Beyene. Í dómnum í fyrra hins vegar kom­ist að þeirri nið­ur­stöðu að aðgerðin á honum hafi ekki verið í sam­ræmi við vís­indi og rann­sóknir. 

Staðan í mál­inu er því sú, gagn­vart Mehrawit, að Macchiarini hefur ekki verið dæmdur fyrir aðgerð­ina á Andemariam Beyene og hún hefur ekki fengið neinar bætur vegna frá­falls eig­in­manns síns. 

Sjúklingar notaðir eins og tilraunadýr

Mehrawit og Andemariam voru búsett á Íslandi þar sem hann lagði stund á nám í jarð­fræði. Hann var sendur frá Íslandi til Sví­þjóðar sum­arið 2011 eftir að krabba­mein sem hann var með í hálsi hafði tekið sig upp aftur og læknir hans hér á landi, Tómas Guð­bjarts­son, vildi athuga hvaða með­ferð­ar­úr­ræði væru fyrir hendi í Svíþjóð. Úr varð að barki úr plasti var græddur í Andemariam án þess að búið væri að prófa þetta með­ferð­ar­úræði á dýrum áður en það var reynt á manni. Andemariam lést í kjöl­farið þar sem plast­bark­inn virk­aði aldrei sem skyldi enda höfðu engar rann­sóknir verið gerðar sem bentu til þess að hann myndi gera það. 

Tómas Guð­bjarts­son var svo þátt­tak­andi í aðgerð­inni á Andemariam árið 2011 og sá um eft­ir­með­ferð hans á Íslandi. Eins og fjallað hefur verið um í fjöl­miðlum var haldið sér­stakt mál­þing  um aðgerð­ina í Háskóla Íslands sum­arið 2012. Á mál­þing­inu var um aðgerð­ina sem stór­virki í lækna­vís­indum. Þá var talað um að aðgerðin á Andemariam hefði gengið vel og var ekki enn búið að greina frá því að engar sann­reyndar, lækn­is­fræði­legar for­sendur höfðu verið fyrir henni. Ýmsir af stærstu fjöl­miðlum heims, sem og íslenskir fjöl­miðlar, fjöll­uðu þá með jákvæðum hætti um aðgerð­ina á Andemariam. 

Andemariam, og hinir sjúk­ling­arnir tveir, voru því í reynd not­aðir sem eins konar til­rauna­dýr þar sem lækn­is­með­ferðin hafði ekki verið sann­reynd. Plast­barka­að­gerð­irnar hafa verið sagðar vera eitt mesta hneyksli sem komið hefur upp í lækn­is­fræði í heim­inum. 

Mehrawit er í dag búsett i smábæ í Dalarna í Svíþjóð ásamt börnum hennar og Andemariam Beyene.