Þótt miklar fram­farir hafi orðið í bar­áttu við krabba­mein á síð­ustu árum og ára­tugum veldur þó enn mjög miklum vanda hve seint og illa getur gengið að greina krabbann — jafn­vel eftir að hann er far­inn að vinna veru­leg her­virki í lík­ama manna. Margar teg­undir krabba­meins finn­ast vart nema sér­stak­lega sé leitað að einmitt því, og liggi sjúk­dóms­grein­ing því ekki fyrir getur meinið fengið góðan tíma til að dreifa sér og skemma allt í kringum sig.

Nú von­ast franskir vís­inda­menn hins vegar til þess að vera á spor ein­falds, ódýrs og áreið­an­legs grein­ing­ar­tækis sem gæti hjálpað læknum að finna krabba­mein mjög snemma.

Ef tæki skyldi þá kalla, því hér er um að ræða lif­andi verur.

Maura.

Maurar eru mjög vef­vísir, það hafa menn lengi vitað. En nú á að kanna hvort hægt sé að nota þef­vísi þess­ara litlu skor­dýra nægir til að greina frumu­breyt­ingar í þvag­sýnum sem ella þyrfti mjög dýr og flókin tæki til að finna.

Maur­arnir hafa þegar sýnt og sannað að þeir geta greint krabba­mein í músum með því einu að hnusa af þvag­sýnum mús­anna.

Franski dýra­hátt­ern­is­fræð­ing­ur­inn Baptiste Piqueret og félagar hans við Sorbonne-háskóla í París birtu fyrir skemmstu nið­ur­stöður sínar um þetta.

„Maurar gætu orðið fljót­virk, árang­urs­rík, ódýr og skað­laus [non-invasive] leið til að greina æxli í mönnum,“ segja þau.

Vís­inda­menn hafa þegar reynt að nota ýmis dýr til að þefa uppi krabba­mein, allt frá hundum til músa, en maur­arnir þeirra í Sorbonne virð­ast vera sér­lega efni­legir. Vís­inda­menn­irnir birtu rit­gerð um málið á vef­síðu The Royal Society, sjá hér.

Og Science Alert sagði frá mál­inu.

Frakk­arnir kenndu 35 silki­maurum að tengja þvag heil­brigðra músa við góm­sætt syk­ur­vatn og öðrum 35 maurum að tengja syk­ur­vatnið við mýs sem krabba­meins­frumur úr mönnum höfðu verið græddar í. Það tók maurana aðeins þrjá þjálf­un­ar­tíma að greina milli sýn­anna með krabbafrum­urnar og hinna sem ekk­ert krabba­mein höfðu. Á síðu Science Alert kemur fram að maurar þessir séu einkar námfúsir og hægt sé að prófa þá níu sinnum áður en við­brögðum þeirra fer að hnigna, jafn­vel þó þeir fái engin verð­laun eins og syk­ur­vatnið.

Maur­arnir eyða hins vegar 20 pró­sentum meiri tíma við krabba­meins­sýkta þvagið en hitt í von um fá syk­ur­vatn að launum og hafa reynst vera næsta óskeik­ulir. Þeir geta m.a.s. greint milli mis­mun­andi teg­unda krabba­meins. Og þótt vís­inda­menn­irnir legðu ýmsar þrautir fyrir maurana og blönd­uðu til dæmis ýmsum efnum út í þvag­sýnin í von um að villa um fyrir þeim gilti það einu — maur­arnir þef­uðu á auga­bragði upp allan þann krabba sem nokk­urs staðar var að finna.

Vís­inda­menn­irnir benda þó á að ekki sé víst að jafn vel tæk­ist til þegar til­raunir til að nota maurana úti á vett­vangi hefj­ast því þar muni þeir standa frammi fyrir miklu flókn­ari við­fangs­efni en inni á rann­sókn­ar­stof­unni. Alls konar þættir, svo sem aldur fólks, matar­æði, almennt lík­ams­á­stand, stress og margt fleira gætu hafa áhrif á hæfni maur­anna til að greina lykt­ina af mis­mun­andi teg­undum sýna, en full ástæða sé þó frek­ari rann­sókna og svo gæti farið að kassi af hressum silki­maurum verði yrr eða síðar í verk­færa­tösku hvers krabba­meins­læknis.