Tíma­ritið Science birti í gær tvær rit­rýndar fræði­greinar byggðar á rann­sóknum hóps vís­inda­manna á upp­runa SARS-CoV-2 kór­óna­veirunnar sem veldur Covid-19 sjúk­dómnum. Samkvæmt nið­ur­stöðum rann­sókn­ar­innar urðu að minnsta kosti tvö aðskilin smit frá lif­andi dýrum yfir í mann­fólk, lík­leg­ast á Huanan mark­aðnum í Wuhan í Kína þar sem ýmis lif­andi dýr voru til sölu.

Að sögn vís­inda­mann­anna styðja gögnin ekki við þá kenn­ingu að veiran hafi sloppið af til­rauna­stofu Stofn­unar veiru­fræða í Wuhan. „Smit úr dýrum á Huanan mark­aðnum er eina upp­runa­kenn­ingin sem passar við öll sönn­un­ar­gögnin,“ segir Dr. Angela Rasmus­sen, veiru­fræð­ingur úr hópnum.

Önnur greinin dregur fram þá mynd að fyrstu smitin í lok árs 2019 hafi öll verið í nálægð við Huanan mark­að­inn þar sem dýra­teg­undir sem við­kvæmar eru fyrir kór­óna­veirusmitum hafi verið seldar. Jákvæð veiru­sýni sem tekin voru á mark­aðnum hafi fund­ist á svæð­inu þar sem dýrin voru í búrum. Því gefi grein­ingin til kynna að upp­runi far­ald­urs­ins sé í gegnum sölu á lif­andi dýrum í Kína og að Huanan mark­að­ur­inn hafi verið þunga­miðja hans. Þetta hafi verið sú ályktun sem fyrst var dregin þegar far­ald­ur­inn hófst og gögnin styðji nú við. Þá hafi aðrir far­aldrar byrjað með sama hætti, þar á meðal SARS kór­óna­veiru­far­ald­ur­inn 2002-2003.

Hin greinin byggir á erfða­fræði­legri rann­sókn á fyrstu smit­unum í lok árs 2019 fram til febr­úar 2020. Hún sýnir að lík­leg­ast voru tvö mis­mun­andi afbrigði veirunnar á sveimi sem smit­uð­ust hvort í sínu lagi frá dýrum í menn. Fyrsta smitið hafi átt sér stað í kringum 18. nóv­em­ber 2019, en það seinna nokkrum vikum síðar. Því sé ólík­legt að veiran hafi borist í mann­fólk fyrir nóv­em­ber 2019 og eins og með fyrri kór­óna­veirur sé Covid-19 far­ald­ur­inn lík­leg­ast afleið­ing nokk­urra smita frá dýrum í mann­fólk.

Stærstu spurningunni svarað

Dr. Rasmus­sen segir ein­stak­lega ólíkt að upp­runi veirunnar hafi átt sér stað ann­ars staðar. Til að kenn­ingin um leka af til­rauna­stofu héldi vatni þyrfti sér­stak­lega ólík­leg atburða­rás að hafa átt sér stað. „Starfs­maður 1 sýk­ist af einu afbrigði á Stofnun veiru­fræða í Wuhan og fer beint á mark­að­inn og smitar aðeins fólk þegar hann er kom­inn á stað­inn,“ útskýrir Dr. Rasmus­sen. „Viku síðar smit­ast starfs­maður 2 af hinu afbrigð­inu á Stofn­un­inni og fer líka beint á Huanan mark­að­inn.“

Mun lík­legra sé að veiran hafi gengið um meðal dýr­anna á mark­aðnum og að tvær mann­eskjur hafi smit­ast þar beint frá dýrum. „Mörgum spurn­ingum er enn ósvarað,“ segir Dr. Rasmus­sen. „Hvaða dýr voru sýkt? Hvaðan komu þau? Eru aðrar kór­óna­veirur á dreif­ingu meðal þeirra? Þetta eru spurn­ingar sem skipta máli við að skilja áhætt­una af næsta kór­óna­veiru­far­aldri. Við sumum fáum við kannski aldrei svör. En við höfum svarað þeirri stærstu hér. Far­ald­ur­inn hófst með að minnsta kosti tveimur smitum úr dýrum sem voru til sölu á Huanan mark­aðnum yfir í menn. Ekki frá til­rauna­stofu, ekki úr helli, ekki af tann­lækna­stofu. Þetta er ekki skoðun okkar. Þetta er rann­sókn byggð á gögnum sem fór í gegnum stífa rit­rýn­ingu.“