Alþingi Íslend­inga hefur ekki sett nein skil­yrði í laga­setn­ingu um fjár­hags­legan stuðn­ing vegna COVID-19 um að fyr­ir­tæki í skatta­skjólum eða á lág­skatta­svæðum geti ekki fengið slíka fjár­hags­að­stoð.  Þetta hefur, hingað til, ekki verið gert í neinu laga­frum­varpi vegna afleið­inga COVID-19. 

Slík skil­yrði hafa verið inn­leidd í mörgum Evr­ópu­löndum, meðal ann­ars nágranna­lönd­unum Danmörku og Svíþjóð, sem og í Frakk­landi og Póllandi.  

Nú er Ísland vissu­lega fámenn­ar­ara en þessi ríki og því má ætla að ekki séu eins mörg dæmi um notkun fyr­ir­tækja á skatta­skjólum.

Hins vegar þá eru ekki nema örfá ár síðan að Panama­skjölin svoköll­uðu sýndu fram á hlut­falls­lega mikla notkun Íslend­inga á félögum í skatta­skjólum í gegnum lög­manns­stof­una Mossack Fonseca í Panama. Fjöldi félaga sem íslenskir aðilar áttu var jafn­vel í sumum til­fellum meiri en fjöldi félaga frá ríkjum með íbúa­fjölda upp á fleiri millj­ónir. TIl að mynda voru um 600 félög tengd Íslend­ingum í við­skiptum við Mossack Fonseca á meðan þar var að finna 600 félög með tengsl við Svía þrátt fyrir að Svíþjóð sé 30 sinnum fjöl­menn­ara en Ísland. 

Gagnrýnt að skilyrðið útiloki of fáa

Í Danmörku hefur þetta skil­yrði til dæmis úti­lokað 19 fyr­ir­tæki frá því að njóta fjár­hags­legs stuðn­ings rík­is­ins vegna afleið­inga COVID-19.

Þar í landi hefur verið bent á að skil­grein­ing danskra yfir­valda á skatta­skjólum gangi ekki nægi­lega langt og að þar með sé þetta skil­yrði lag­anna að vissu leyti upp á punt þar sem það úti­loki ein­ungis 19 fyr­ir­tæki frá rík­is­að­stoð­inni. 

„Þetta er klárt skil­yrði að fyr­ir­tæki mega ekki nota skatta­skjól ef þau ætla að fá að njóta þeirrar aðstoðar sem ríkið hefur upp á bjóða í kór­óna­krís­unni“

Ástæðan er sú að Danmörk ákvað að ein­ungis dönsk fyr­ir­tæki sem eru í beinni eigu fyr­ir­tækja í skatta­skjólum sem eru á svarta lista Evr­ópu­sam­bands­ins geti verið úti­lokuð frá rík­is­að­stoð­inni. Óbeint eign­ar­hald, í gegnum röð félaga, úti­lokar því ekki dönsk fyr­ir­tæki frá því að njóta rík­is­stuðn­ings­ins og beint eða óbeint eign­ar­hald í lág­skatta­ríkjum eins og Kýpur, Möltu eða Lúx­em­borg ekki heldur. 

En eftir sem áður er Danmörk með ein­hver slík skil­yrði um notkun skatta­skjóla í COVID-19 lög­gjöf sinni um fjár­hags­að­stoð til fyr­ir­tækja sem Ísland er til dæmis ekki með. 

Hefur vakið athygliSú stað­reynd að Danmörk var eitt fyrsta landið til að banna fyr­ir­tækjum sem vilja nýt sér fjár­stuðn­ing vegna COVID-19 vakti mikla athygli. Mette Fred­rik­sen er for­sæt­is­ráð­herra Dan­merkur.

Um þetta hefur tals­maður danskra sós­í­alde­mókrata í skatta­málum, Troels Ravn, sagt: „Þetta er klárt skil­yrði að fyr­ir­tæki mega ekki nota skatta­skjól ef þau ætla að fá að njóta þeirrar aðstoðar sem ríkið hefur upp á bjóða í kór­óna­krís­unni. Þessi rík­is­stjórn hefur, ef ein­hver hefur gert það, tekið skýra afstöðu gegn þeim sem reyna að kom­ast hjá greiðslu skatta.“

Danskir fjöl­miðlar hafa hins vegar fjallað um fyr­ir­tæki eins og flug­vélamat­ar­fyr­ir­tækið Gate Gourmet sem hefur fengið 42 millj­ónir danskra króna í hluta­bætur. End­an­legur eig­andi félags­ins er í skatta­skjól­inu Cayman-eyjum en þar sem eign­ar­haldið er í gegnum röð eign­ar­halds­fé­laga í Lúx­em­borg og Sviss þá á skil­yrðið í dönsku lög­unum ekki við þetta fyr­ir­tæki. Fyr­ir­tækið í Danmörku þarf að vera í beinni eigu fyr­ir­tæk­is­ins í skatta­skjól­inu til að skil­yrðið eigi við um það. 

Ekki tekið tillit til hugmynda Indriða

Síðast í fyrra­dag skil­aði efna­hags- og við­skipta­nefnd Alþingis frá sér breyt­ing­ar­til­lögu vegna lag­setn­ingar um greiðslu rík­is­ins á hluta launa starfs­manna sem fyr­ir­tæki hafa sagt vegna efna­hags­legra afleið­inga COVID-19.

Indriði Þor­láks­son, hag­fræð­ingur og fyrr­ver­andi rík­is­skatt­stjóri, sendi nefnd­inni umsögn þar sem hann kom með tvær ólíkar útfærslur á því hvernig hægt væri að koma í veg fyrir að fyr­ir­tæki á lág­skatta­svæðum nýttu sér stuðn­ing­inn.  Með lág­skatta­svæðum átti Indriði við svæði þar sem greiddur tekju­skattur er minna en 2/3 hlutar sam­bæri­legs skatts á Íslandi. 

Samkvæmt annarri hug­mynd Indriða áttu „tengsl við lág­skatta­svæði ein sér“ að geta úti­lokað fyr­ir­tæki frá því að geta nýtt sér stuðn­ing­inn: „Tillaga A felur í sér að tengsl við lág­skatta­svæði ein sér, þ.e. að hafa búið til mögu­leika á tekju­flutn­ingi þangað, nægi til þess að úti­loka við­kom­andi aðila frá stuðn­ingi með fé úr sjóðum almenn­ings sem þeir hafa sýnt að þeir vilji ekki greiða sinn hluta til,“ eins og segir í erindi Indriða. 

Hin hug­mynd Indriða var að fyr­ir­tæki þyrfti að sýna fram á að það hefði ekki haft tengsl við fyr­ir­tæki á lág­skatta­svæðum í þrjú ár. „Tillaga B er frá­brugðin að því leyti að með henni er gengið skemmra. Í henni er miðað við að til þess að öðl­ast rétt skv. lög­unum þurfi að liggja fyrir að við­kom­andi félag hér á landi eða raun­veru­legur eign­andi þess hafi ekki átt í fjár­hags­legum sam­skiptum við aðila sem stað­settur er á lág­skatta­svæði síð­ast liðin þrjú ár. Formleg en óvirk tengsl af þessum toga hafi því ekki áhrif á rétt hans,“ sagði í til­lögu Indriða. 

Efnahags- og við­skipta­nefnd tók ekki til­lit til þess­arar tilllögu og eru engin slík skil­yrði um að notkun lág­skatta­svæða eða skatta­skjóla komi í veg fyrir að fyr­ir­tæki geti nýtt sér þessa rík­is­að­stoð á tímum COVID-19.  Þá var, eins og liggur auð­vitað ljóst fyrir sökum þess að Indriði sendi þessa umsögn inn til að byrja, engin slíkt skil­yrði um lág­skatta­svæði eða skatta­skjól í upp­haf­legu frum­varpi fjár­mála­ráð­herra, Bjarna Bene­dikts­sonar. 

Mörg fyrirtæki með tengsl við lágskattasvæði

Þetta ger­ist sam­tímis og listi Vinnu­mála­stofn­unar og skýrsla Rík­is­end­ur­skoð­unar um hluta­bóta­leið­ina eru birt og í umræð­unni. Í þeim gögnum koma fram nöfn þeirra fyr­ir­tækja á Íslandi sem notað hafa hluta­bóta­leið­ina á síð­ustu á mán­uðum. 

Mörg þess­ara fyr­ir­tækja eru með eign­ar­hald á lág­skatta­svæðum og eða nota fyr­ir­tæki á slíkum svæðum með einum eða öðrum hætti í starf­semi sinni. Líklegt má telja að mörg þeirra fyr­ir­tækja sem ákváðu að nýta sér hluta­bóta­leið­ina muni einnig nýta sér úrræði rík­is­ins um að það greiði hluta launa starfs­manna þeirra á upp­sagn­ar­fresti ef þeim verður sagt upp. 

Sem dæmi um fyr­ir­tæki sem eru með beinu eða óbeinu eign­ar­haldi í skatta­skjólum eða á lág­skatta­svæðum sem nýttu hluta­bóta­leið­ina má nefna Sjó­klæða­gerð­ina, 66 gráður norður; mat­væla­fyr­ir­tækið Mata hf.; flutn­inga­fyr­ir­tækið Samskip og hót­el­fyr­ir­tækið Gistiver.

Þá nota fyr­ir­tæki eins og til dæmis flug­fé­lagið Air Atlanta félög á lág­skatta­svæðum eins og Möltu til að greiða laun starfs­manna sinna út í heimi jafn­vel þó eign­ar­hald félags­ins sé alfarið á Íslandi. 

Ef ríkisvaldið leyfir það eru öll fyrirtæki í rétti

Eins og fjallað hefur verið um í Stund­inni í nokkrum fréttum þá voru ekki sett inn nein ákvæði um skatta­skjól í lögum um hluta­bóta­leið­ina, stuðn­ings- eða brú­ar­lán, nú eða nú síð­ast í lögin um þát­töku rík­is­ins í greiðslu launa á upp­sagn­ar­fresti. 

Þegar Stundin ræddi við fram­kvæmda­stjóra mat­væla­fyr­ir­tæk­is­ins Mata, Eggert Árna Gíslason, og spurði hann hver væri end­an­legur eig­andi Möltu­fé­lags­ins Coldrock Invest­ments Limited á Möltu, sem aftur er í eigu ann­ars félags á Möltu sem heitir HEGG, sagði hann að hann ætl­aði ekki að ræða það:  „Ég kýs bara að tjá mig ekki um þessi mál. Mér finnst ég ekki hafa neina ástæðu til að tjá um þetta. Ef það hefði legið fyrir í byrjun að hafa ein­hverjar tak­mark­anir á því hverjir mættu nýta hluta­bóta­leið­ina þá hefði ég bara sætt mig við það. En ég ætla ekki að fara í ein­hverja umræðu í bak­sýn­is­spegl­inum um þetta.“  

Eins og Eggert bendir á var Mata hf. í fullum rétti til að nota hluta­bóta­leið­ina af því engin skil­yrði um eign­ar­hald á lág­skatta­svæðum eins og Möltu höfðu verið sett inn í lögin. Mata hf. fylgdi því ein­fald­lega gild­andi reglum og lögum. 

Sömu sögu má segja um önnur fyr­ir­tæki sem eru í eigu félaga á lág­skatta­svæðum. Með því að setja engin skil­yrði í laga­setn­ing­una um fjár­hags­að­stoð­ina vegna COVID-19 er meiri­hlut­inn á Alþingi að leggja blessun sína yfir mögu­leik­ann á því að fyr­ir­tæki með tengsl við skatta­skjól fái stuðn­ing úr rík­is­sjóði.

Flutn­ings­menn frum­varpanna um COVID-19 stuðn­ing­inn er með þessu ekki að taka undir þær for­sendur sem Indriði Þor­láks­son, til dæmis, byggir sína gagn­rýni á skort á skil­yrðum um bann við notkun skatta­skjóla á.

„Skatta­skjól sem slík eigi því að úti­loka frá sam­skiptum á við önnur ríki og alþjóða­sam­fé­lagið“

Eins og Indriði orð­aði það í umsögn sinni um frum­varpið um greiðslur rík­is­ins á launum á upp­sagn­ar­fresti vegna COVID-19:  Þá hefur sú skoðun „verið hefur að styrkj­ast í fjöl­þjóð­legu sam­starfi, að skatta­skjól séu sem slík skað­leg fyrir þjóðir heims frá efna­hags­legu og félags­legu sjón­ar­miði, ræni lönd skatt­tekjum, séu hem­ill á efna­hags­legar fram­farir og auki mis­skipt­ingu eigna og tekna. Til­gangur þeirra sem þau nota sé sá einn að kom­ast undan því að greiða sinn hluta af sam­fé­lags­legri starf­semi. Skatta­skjól sem slík eigi því að úti­loka frá sam­skiptum á við önnur ríki og alþjóða­sam­fé­lagið.“