Svona spornar þú við sóun í sumarfríinu

Ef þú ert að fara í ferða­lag og ísskáp­ur­inn þinn er fullur af alls konar mat sem þú hefur bæði eytt tíma, pen­ingum og óhjá­kvæmi­lega oft nátt­úr­unnar gæðum í að koma þangað, skaltu opna hann núna og gera vörutaln­ingu. Leynist ekki þarna eitt­hvað sem mætti taka með í nesti – eða best er að setja í frysti áður en lagt er í‘ann á vit ævin­týr­anna?

Mat­ar­sóun er gríð­ar­stórt vanda­mál víð­ast hvar í heim­inum og við Íslend­ingar eigum okkar sök í því. Samkvæmt rann­sóknum sem gerðar hafa verið á umfangi mat­ar­só­unar er hún svipuð hér og í öðrum löndum Evrópu. Og því ber ekki að fagna.

[adspot]

Í skýrslu Umhverf­is­stofn­unar Sam­ein­uðu þjóð­anna fyrir árið 2021 segir að um 8-19 pró­sent af allri losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda á jörð­inni af manna­völdum megi rekja til matar sem aldrei er neytt. Rann­sóknir stofn­un­ar­innar benda til að um 17 pró­sent allra mat­væla sem eru fram­leidd fari til spillis. Það gerir um 120 kíló af mat­vælum á hvert manns­barn á ári. Það er því til mik­ils að vinna, bæði fyrir umhverfið og budd­una að draga úr mat­ar­sóun.

Umhverf­is­stofnun Íslands hefur nú gefið út nokkur góð ráð til að und­ir­búa brott­för­ina og sporna gegn mat­ar­sóun:

• Vöndum inn­kaup síð­ustu dag­ana. Fyllum ekki ísskáp­inn af ferskvöru rétt áður en lagt er af stað í frí. Reynum að saxa á það sem til er og höldum inn­kaupum í lág­marki
• Gefum ferskvöru. Ef mikið er til af ferskvöru er um að gera að koma henni á góðan stað; til ætt­ingja, vina eða nágranna sem munu geta nýtt sér mat­inn áður en hann skemmist
• Frystum. Kannski er eitt­hvað í eld­hús­inu sem mun nýt­ast þegar heim er komið ef við frystum mat­inn? Nið­ur­skornir ávextir geta til dæmis nýst í drykki úr bland­ar­anum eða í spenn­andi sultur. Munum líka að mjólk­ur­vörur fryst­ast vel; mjólk, smjör, rjómi og ostur sem dæmi. Og auð­vitað brauðið!
• Nýtum í nesti. Tökum með okkur mat úr ísskápnum í ferða­lagið, hvort sem það er í nest­istösk­una til neyslu sam­dæg­urs eða til lengri tíma í kæli­boxið

Á pökkunarlistann

Ýmsar góðar venjur úr hvers­dags­líf­inu riðl­ast gjarnan þegar farið er í frí. Hér eru nokkrir hlutir sem gott er að pakka niður í tösk­una áður en lagt er í hann:

• Fjölnota vatns­brúsi
• Fjölnota kaffi­mál
• Fjölnota borð­bún­aður
• Fjölnota poki fyrir búða­ferðir

Mynd: EPA

Um sex­tíu pró­sent allrar mat­ar­só­unar á sér stað inni á heim­il­unum. Fjörtíu pró­sent mat­ar­ins fara til spillis á veit­inga­stöðum, í versl­unum, á mörk­uðum og á fram­leiðslu­stað, s.s. bónda­býlum.

Þessi mikla sóun hefur ekki aðeins þau áhrif að flóð einnota umbúða eykst heldur setur sitt spor á allt líf­ríkið. Óræktað land með sínum ein­stöku vist­kerfum eru brotið undir land­búnað fyrir mat sem eng­inn borðar.

„Ef við ætlum raun­veru­lega að taka á lofts­lags­breyt­ingum, hnignun nátt­úr­unnar og vist­kerfa, mengun og sóun, verða fyr­ir­tæki, stjórn­völd og borg­arar þessa heims að gera sitt til að draga úr mat­ar­sóun,“ segir Inger Andersen, for­stjóri Umhverf­is­stofn­unar Evrópu.