Kári: Þessi veira er skringileg skepna með fullt af stökkbreytingum

„Ég ætla ekki að leggja til að þið standið upp og klappið og hrópið húrra en það væri full ástæða til þess,“ sagði Kári Stef­áns­son, for­stjóri Íslenskrar erfða­grein­ingar, um árangur aðgerða þrí­eyk­is­ins Víðis Reyn­is­sonar, Þórólfs Guðna­sonar og Ölmu Möller við að hefta útbreiðslu kór­ónu­veirunnar í íslensku sam­fé­lagi. Far­ald­ur­inn væri nú á útleið.

Kári var gestur á upp­lýs­inga­fundi almanna­varna í dag. Þar fór hann yfir nið­ur­stöður vís­inda­greinar sér­fræð­inga Íslenskrar erfða­grein­ingar og sam­starfs­fólks hjá Land­lækn­is­emb­ætt­inu og Land­spít­ala sem birt var í í New England Journal of Medicine í gær. Greinin byggir á rann­sókn á útbreiðslu SARS- Cov-2 veirunnar á Íslandi sem veldur sjúk­dómnum COVID-19.

Nið­ur­stöð­urnar sýna að 0,8 pró­sent fólks í sam­fé­lag­inu er smitað sem ýtir undir kenn­ingar um að ein­kenna­lausir geti verið smit­berar.

Þá telja grein­ar­höf­undar að þótt aðgerðir heil­brigð­is­yf­ir­valda, til að halda far­aldr­inum niðri hafi borið árangur, sé þörf á meiri gögnum, til að hægt sé að taka upp­lýstar ákvarð­anir um hvernig eigi að koma böndum á veiruna í fram­hald­inu.

Íslensk erfða­grein­ing hefur síðan 13. mars ski­mað fyrir veirunni í íslensku sam­fé­lagi meðal 28 þús­und Íslend­inga. „Í morgun kíkti ég aldrei þessu vant á heima­síðu covid.is og sá mér til mik­illar furðu hvernig menn hafa verið að skoða hvernig veiran berst manna á milli,“ sagði Kári. Af 1.727 þekktum smitum eru aðeins átta sem ekki er vitað hvernig sýkt­ust. „Þetta er alveg ótrú­legur árangur og lyk­ill­inn að því hversu vel hefur tek­ist til. Rakn­ing­arteymið okkar er alveg ótrú­legt. Á engan sinn líkan nokk­urs staðar í heim­inum. Ég er býsna mont­inn af þessu fólki.“

Íslensk erfða­grein­ing hefur rað­greint 1.320 stað­fest smit. „Þessi veira er skringi­leg skepna með fullt af stökk­breyt­ingum,“ sagði Kári. „Hún hefur ferð­ast um svo margt fólk að hún hefur fengið mörg tæki­færi til að stökk­breyt­ast.“

Sagði Kári að veiran bæri sér­stök merki fyrir ákveðin land­svæði, þannig væri hægt að sjá hvaðan hún kæmi. Stökk­breyt­inga­mynstur hennar er sér­stakt fyrir Aust­ur­ríki, Ítalíu og England, svo dæmi séu tekin.

Veiran fyrr á ferð í Bretlandi en menn töldu

Kári rifj­aði upp að fyrstu til­fellin hefðu komið til lands­ins með Íslend­ingum sem voru í skíða­ferðum í Aust­ur­ríki og á Ítalíu. Vel hafi svo tek­ist að hemja útbreiðslu sjúk­dóms­ins frá þessum hópi.

En þegar Íslensk erfða­grein­ing tók að rað­greina sýni kom í ljós að á meðan verið var að ein­beita sér að fólki sem var að koma úr Ölpunum kom veiran inn í landið með fólki sem var að koma frá ýmsum öðrum löndum. Tölu­verður hópur smit­aðra kom frá Bret­landi. Sagði Kári þetta sýna að veiran hafi verið búin að dreifa sér víða þar í landi áður en að fólk gerði sér grein fyrir því.

Mynd: Lög­reglan

Kári tal­aði sér­stak­lega um það hversu veiran leggst mis­mun­andi á fólk. Margir fá lítil eða engin ein­kenni á meðan aðrir veikj­ast alvar­lega og þurfa að leggj­ast inn á gjör­gæslu og jafn­vel í önd­un­ar­vél. Skýr­ingar á þessu er hægt að rann­saka með til­liti til erfða­mengis fólks. Þá sagði hann að veiran væri „and­styggi­leg“ að því leyti að hún gæti smit­ast frá fólki sem hefði lítil eða engin ein­kenni. „Þessi veira gæti því haldið áfram að flakka um sam­fé­lagið því ein­kenna­laust fólk smitar.“

Mótefni hjá sýktum staðfest

Íslensk erfða­grein­ing hefur þegar haf­ist handa við að skima fyrir mótefnum gegn veirunni hjá fólki. Kári sagð­ist reikna með að sú skimun sýndi hver hin raun­veru­lega dreif­ing veirunnar er í sam­fé­lag­inu.

Þegar er búið að mótefna­mæla milli 700-800 manns þar af eru um 500 sem ekki er vitað til að hafi sýkst. Hann segir að þegar sjá­ist það mynstur sem búist var við: Meiri­hluti þeirra sem hefur sýkst er kom­inn með mótefni.

Fjöl­margar þjóðir heims eru nú að hefja mótefna­mæl­ingar. Kári sagði að til þess yrði að horfa þegar tak­mark­anir á ferða­lögum til og frá Íslandi væru ákveðnar. „Þú vilt ekki hleypa fólki inn í landið frá löndum sem hafa ekki verið að gera nokkurn skap­aðan hlut.“

Framlag Íslenskrar erfða­grein­ingar til þró­unar bólu­efnis gegn veirunni verður að sögn Kára það að sýna fjöl­breyti­lega bygg­ingu hennar. Hann sagð­ist bjart­sýnni en Þórólfur Guðnason sótt­varna­læknir á að bólu­efni verði fljótt aðgengi­legt. Klínískar próf­anir á því væru þegar hafnar. Sagðist hann gera sér vonir um að það verði, í ein­hverju formi, til­búið innan árs.