Segir hættur steðja að heimshagkerfinu

Gylfi Zoëga, pró­fessor í hag­fræði við Háskóla Íslands, segir óveð­urs­ský liggja á sjón­deild­ar­hringnum sem gætu valdið nýrri kreppu á alþjóða­vísu. Jafn­framt segir hann heim­inn minna til­bú­inn í efna­hags­legar svipt­ingar nú og hann var fyrir ára­tug síðan, en bætir þó við að Ísland standi betur að vígi en flest önnur lönd. Þetta kemur fram í ítar­legri grein Gylfa í nýjasta tölu­blaði Vís­bend­ingar sem kom út í gær.

Í grein sinni skrifar Gylfi um stöðu efna­hags­mála í heim­inum í dag, en sam­kvæmt honum hefur hún vænkast á und­an­förnum tíu árum með auknum hag­vexti og meira eft­ir­liti með fjár­mála­stofn­unum. Hins vegar séu ýmis við­vör­un­ar­ljós í hag­kerfum Vest­ur­landa og nýmark­aðs­ríkja farin að blikka, einkum vegna auk­innar skuld­setn­ingar, vaxta­muna­við­skipta og póli­tískra átaka.

Skuldir og vaxtamunir

Gylfi segir þær aðgerðir sem ráð­ist var í í kjöl­far fjár­málakrepp­unnar árin 2007 og 2008 hafi virkað til að við­halda fram­leiðslu-og atvinnustigi, en ein­ungis slegið afleið­ingum hennar á frest með auk­inni skuld­setn­ingu. Nú, þegar örv­un­ar­að­gerðir banda­ríska seðla­bank­ans eru á enda og vaxta­hækk­anir vænt­an­legar, skapi skuld­setn­ingin vanda­mál fyrir önnur lönd sem tekið hafa lán í Banda­ríkja­dölum.

Þessi lönd séu að miklu leyti nýmark­aðs­ríki með hag­kerfi sem eru mörg hver enn að skreppa saman, en vaxta­hækkun Banda­ríkja­dals­ins myndi neyða þau til að hækka sína inn­lendu vexti og þrengja enn frekar að efna­hag sínum. Nokkur lönd hafi nú þegar lent í vanda vegna hækk­unar doll­ara­vaxta, til að mynda Argent­ína og Tyrkland. Líklegt er svo að Brasilía og Suður-Afríka bæt­ist í hóp þess­ara landa sem eru á barmi fjár­málakreppu í náinni fram­tíð.

Aukin skuld­setn­ing felur einnig í sér vanda­mál á Vest­ur­löndum, en yfir­vof­andi vaxta­hækk­anir gæti sprengt fast­eigna­bólur á mörgum stöðum og leitt þannig til auk­innar skulda­byrði heim­ila og gjald­þroti banka.

Pólitísk og efnahagsleg óvissa

Vegna auk­innar skuld­setn­ingar ríkj­anna gætu óvæntir atburðir í póli­tík eða efna­hags­málum snúið gæfu þeirra við og hrundið af stað nýrri kreppu. Nýlegar tolla­hækk­anir rík­is­stjórnar Banda­ríkj­anna auk við­bragða Kína og Evr­ópu­sam­bands­ins við þeim gætu til dæmis leitt til við­skipta­stríðs sem valdi lækkun á eigna- og hluta­bréfa­verði í heim­inum. Einnig sé mögu­legt að skyndi­leg hækkun verð­bólgu kalli á enn meiri vaxta­hækk­anir, en slíkt myndi lækka eigna­verð og auka skulda­byrði.

Standa verr að vígi

Fari svo að skyndi­lega þrengi að í heims­hag­kerf­inu segir Gylfi aukna skuld­setn­ingu og lágt vaxta­stig gera ríkj­unum erf­ið­ara fyrir að bregð­ast við heldur en þau gerðu fyrir ára­tug síðan. Ekki bæti úr skák að Banda­ríkja­for­seti hafi lækkað skatta í miðri upp­sveiflu og gert lítið úr hvers kyns alþjóð­legu sam­starfi. Þó bætir Gylfi við að Ísland sé betur í stakk búið til að bregð­ast við áföllum þessi miss­erin, en það sé vegna hárra vaxta, lágra opin­berra skulda og þess að hækkun hús­næð­is­verðs sé ekki drifin áfram af vexti útlána.

Hægt er að ger­ast áskrif­andi að Vís­bend­ingu hér.