Eitt stærsta sam­fellda svæðið í Evrópu þar sem ekki er föst búseta færð­ist í dag enn nær því að vera gert að þjóð­garði, þegar umhverf­is­ráðu­neytið kynnti áform sín um laga­frum­varp um Hálend­is­þjóð­garð á mið­há­lendi Íslands.

Sem stendur eru aðeins þrír þjóð­garðar á Íslandi: Þjóð­garð­ur­inn á Þing­völlum, þjóð­garð­ur­inn Snæ­fells­jök­ull og Vatna­jök­uls­þjóð­garður. Þess utan eru önnur frið­lýst svæði alls 111 tals­ins. 

Í fyr­ir­hug­uðu laga­frum­varpi er almenn­ingur flokk­aður undir helstu hags­muna­að­ila. Leitað er eftir mati á áhrifum laga­setn­ingar í sam­ráðs­gátt stjórn­valda.

Þverpóli­tísk nefnd hefur verið að störfum frá vor­inu 2018, með full­trúum allra flokka á Alþingi, tveimur full­trúum Sambands íslenskra sveit­ar­fé­laga og svo sitt hvorum full­trú­anum frá for­sæt­is­ráðu­neyt­inu og umverfis- og auð­linda­ráðu­neyt­inu. Nefndin komst meðal ann­ars að þeirri nið­ur­stöðu að mörk Hálend­is­þjóð­garðs­ins mið­uð­ust við þjóð­lendur í eigu rík­is­ins og svo þegar frið­lýst land­svæði á mið­há­lend­inu, en næði ekki inn á eigna­lönd. Þá er meðal ann­ars gert ráð fyrir bíla­stæða­gjöldum við þjóð­garða­mið­stöðvar.

Í lýs­ingu á áformum um frum­varp um Hálend­is­þjóð­garð er vísað til þess að skýrsla Hag­fræði­stofn­unar Háskól­ans í desmber síð­ast­liðnum hefði haft þá nið­ur­stöðu að frið­lýs­ing hefði góð efna­hags­leg áhrif.

40% af mið­há­lend­inu er nú þegar friðað, einna helst innan Vatna­jök­uls­þjóð­garðs, Þjórs­ár­vera, Guð­laugstungna og Friðlands að Fjalla­baki. Fyr­ir­hugað laga­frum­varp bein­ist að því að frið­lýsa þann hluta mið­há­lend­is­ins sem er þjóð­lenda og sem er í eigu íslenska rík­is­ins. Því var ákveðið að und­an­skilja þann hluta mið­há­lend­is­ins sem ekki er í rík­i­s­eigu, nema ef eig­endur jarð­anna kjósi sjálfir að vera hluti þjóð­garðs.

„Þá skap­ast tæki­færi til að ráð­stafa fjár­munum í auknum mæli til inn­viða­upp­bygg­ingar á svæð­inu sem m.a. er nauð­syn­leg til að fyr­ir­byggja að verð­mæt svæði verði fyrir skemmdum af völdum ágangs vegna auk­innar aðsóknar ferða­manna. Ef vel er á málum haldið getur stofnun þjóð­garðs haft jákvæð áhrif á byggða­þróun og verið tekju­öflun fyrir atvinnu­starf­semi í nærum­hverf­inu og á lands­vísu,“ segir í lýs­ingu á áformunum um laga­frum­varp.

Áformað er að Guð­mundur Ingi Guð­brands­son, umhverfis- og auð­linda­ráð­herra, leggi fram laga­frum­varpið á Alþingi næsta vor. Frestur til að skila inn athuga­semdum við áformin er til 4. des­em­ber næst­kom­andi, en drög að frum­varp­inu verður einnig kynnt í sam­ráðs­gátt.