Forseti Íslands hefur sent frá sér frétta­til­kynn­ingu um að Katrín Jak­obs­dóttir og Bjarni Bene­dikts­son, for­menn Vinstri grænna og Sjálf­stæð­is­flokks­ins, hygg­ist reyna að mynda rík­is­stjórn.

„Bjarni Bene­dikts­son for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins og Katrín Jak­obs­dóttir for­maður Vinstri hreyf­ing­ar­innar – græns fram­boðs hafa tjáð for­seta Íslands að sam­komu­lag hafi náðst um að kann­aður verði mögu­leiki á sam­starfi þess­ara flokka í rík­is­stjórn. Fari svo að sátt náist um þá nið­ur­stöðu verður í beinu fram­haldi leitað við­ræðna við aðra stjórn­mála­flokka um aðild að þeirri stjórn. 

Forseti fylgist náið með þróun þess­ara við­ræðna og væntir þess að kom­ist verði að niðu­stöðu um myndun nýrrar rík­is­stjórnar innan skamms.“

Þurfa þriðja flokkinn með

Til þess að meiri­hluti náist í rík­is­stjórn Sjálf­stæð­is­flokks­ins og Vinstri grænna þurfa flokk­arnir þriðja flokk­inn með. Saman eru flokk­arnir með 31 þing­mann og gætu náð 34 þing­manna meiri­hluta með Sam­fylk­ing­unni, sem hefur 3 þing­menn, eða 35 þing­manna meiri­hluta með Bjartri fram­tíð, sem hefur fjóra þing­menn. Auk þess gæti mynd­ast rík­is­stjórn með 38 þing­manna meiri­hluta með Viðreisn, 39 þing­manna meiri­hluta með Fram­sókn­ar­flokki eða 41 þing­manns meiri­hluta með Pírötum, sem úti­lok­uðu reyndar sam­starf með Sjálf­stæð­is­flokki fyrir kosn­ing­arnar.

Tveir fremur íhaldssinnaðir flokkar

Vinstri grænir og Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn telj­ast á sitt hvorum end­anum í kvarða íslenskra stjórn­mála. VG er félags­hyggju­flokkur, sem trúir á mikla skatt­lagn­ingu til að auka jöfnuð og tryggja rík­is­rekna þjón­ustu fyrir borg­an­ana, en Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn er að mestu mark­aðs­hyggju­sinn­aður flokkur sem gerir út á lækkun skatta og tak­mörkun rík­is­um­svifa. 

Flokk­arnir tveir mæt­ast hins vegar báðir í íhalds­semi. Báðir flokkar telj­ast meira fylgj­andi ríkj­andi ástandi í land­bún­aðar- og sjáv­ar­út­vegs­málum, heldur en til dæmis Viðreisn, Píratar og Björt fram­tíð. Síð­ast­nefndu flokk­arnir leggja áherslu á breyt­ingu sjáv­ar­út­vegs­kerf­is­ins með mark­aðs­leið, þar sem bók­færð óefn­is­leg eign sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tækja - fisk­veiði­heim­ildir við Ísland - eru boðnar upp á mark­aði og ágóð­inn af sölu á nýt­ing­ar­heim­ild auð­lind­ar­innar nýttur í þágu almenn­ings.

Hvorugur flokk­ur­inn vill sækja um aðild að Evr­ópu­sam­band­inu og báðir fylgja því að halda krón­unni sem gjald­miðli Íslands. Þá hefur Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn færst nær Vinstri grænum í umhverf­is­málum að und­an­förnu og leggur ekki sömu áherslu á stór­iðju og áður. Báðir flokk­arnir kynntu þá stefnu fyrir kosn­ingar að þeir vildu styrkja heil­brigð­is­kerfið. 

Helsti árekst­ur­inn í stefnu flokk­anna tveggja liggur í kjarna­máli stjórn­mál­anna: Hvernig og hversu mikið eigi að inn­heimta skatta. Í frá­far­andi rík­is­stjórn afnam Bjarni Bene­dikts­son og þing­meiri­hluti hans sér­stakan raf­orku­skatt ætl­aðan stór­iðju og lagði einnig af 1,25 pró­sent auð­legð­ar­skatt á eignir umfram 90 millj­ónir króna.

Mismunandi stefna í skattamálum

Meðal stefnu­mála Vinstri grænna fyrir kosn­ingar var að leggja skatt á við­skipti með gjald­miðla, meðal ann­ars til að hindra vaxta­muna­við­skipti: 

„Ísland skipi sér í fram­varð­ar­sveit ríkja þar sem brask með gjald­miðla og skamm­tíma­gróða fjár­magns­hreyf­ingar verði skatt­lagt.“

„Við viljum halda sköttum í lág­marki og að fólk haldi sem mestu af því sem það aflar,“ segir hins vegar í skatta­stefnu Sjálf­stæð­is­flokks­ins.

Vinstri grænir leggja hins vegar áherslu á mis­skipt­ing­ar­á­hrif skatta­lækk­ana á tekju­háa. „Á Íslandi er sama þróun og ann­ars staðar í hinum vest­ræna heimi hvað það varðar að æ meiri auður safn­ast á æ færri hendur en um tíu pró­sent lands­manna eiga þrjá fjórðu alls auðs í land­inu. Þessi þróun eykur ójöfnuð og bygg­ist meðal ann­ars á því að skatta- og fjár­mála­kerfi hafa þró­ast með þeim hætti að hinum ríku er gert auð­veld­ara að verða rík­ari en aðrir hópar hafa setið eftir. Þessu er hægt að breyta ann­ars vegar með skatt­kerf­is­breyt­ingum sem miða að því að jafna kjörin og hins vegar með upp­bygg­ingu vel­ferð­ar­kerf­is­ins.“

Aðrar leiðir eru opnar til tekju­öfl­unar en skattur á tekjur ein­stak­linga. Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn „fækka und­an­þágum í virð­is­auka­skatt­kerf­inu“. Því er lík­legt að ný rík­is­stjórn afli nýrra tekna með því að afnema und­an­þágu ferða­þjón­ust­unnar frá virð­is­auka­skatti, en til dæmis er sala veiði­leyfa í ám án virð­is­auka­skatts. Að auki fellur sala á gisti­þjón­ustu hót­ela og ann­arra undir lægra þrep virð­is­auka­skatts­ins, eða 11 pró­sent.

Þá vill Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn „almenn­ings­væða banka“. Vinstri grænir vilja hins vegar „skoða“ sam­fé­lags­banka og „gera áætlun um hvað skal selja stóra hluti í þeim bönkum sem nú eru í eigu rík­is­ins“.