Vigdís Hauks­dóttir, for­maður fjár­laga­nefndar Alþingis, efast um að Ísland sé lýð­ræð­is­ríki í ljósi þess að for­seti Alþingis hefur gagn­rýnt vinnu­brögð hennar og Guðlaugs Þórs Þórð­ar­sonar vara­for­manns við gerð skýrslu um end­ur­reisn bank­anna, þar sem áfell­is­dómur er felldur yfir síð­ustu rík­is­stjórn og emb­ætt­is­mönnum fyrir að sýna lin­kind við kröfu­hafa bank­anna.

Vigdís sagði í Morg­un­út­varpi Rásar 2 í morgun að hún hefði beitt „frekju“ og „nán­ast ofbeldi“ til að ná mál­inu í gegn.

Val­gerður Gunn­ars­dóttir, með­limur í meiri­hluta fjár­laga­nefndar, hafnar aðild að skýrslu meiri­hluta fjár­laga­nefndar.

Í þætt­inum var hún spurð út í afstöðu for­seta Alþingis, Einars K. Guð­finn­sonar, sem segir að skýrsla hennar og Guðlaugs sé ekki „skýrsla“ í skiln­ingi þing­skapa, en Vigdís segir skýrsl­una verða skýrslu á morgun þegar hún verður afgreidd úr nefnd­inni. Hún gagn­rýnir for­seta Alþingis harð­lega.

„Mikið hefur aum­ingja mað­ur­inn slæma ráð­gjafa. Haldið þið að ég sem þing­maður og Guð­laugur Þór sem vara­for­maður fari að vinna eitt­hvert mál í þing­inu sem er gegnt þing­sköpum? En ég veit að for­sætis­nefnd þings­ins hefur nátt­úru­lega ráð­gjöf frá þeim aðilum sem hafa verið að breyta þing­skap­ar­lögum hér und­an­farin ár. Sem ég tel að hafi verið gert á þann hátt að það er ekki nógu lög­fræði­lega gott. Það er svona ama­töra­yf­ir­bragð á því. Líklega þiggur for­sætis­nefnd þings­ins ráð frá þessum aðilum, ég veit það ekki. En þing­menn hafa fullt frelsi til athafna, fullt frelsi til að gera það sem þeir vilja innan þings­ins. Ef það verður fram­tíðin að for­seti þings­ins ætlar að fara að setja þing­menn niður eða veita þeim eitt­hvað til­tal, þá erum við ekki lengur búandi í lýð­ræð­is­ríki.“

Eins og sjá má á vef Alþingis er meg­in­hlut­verk for­seta Alþingis að tryggja að þing­menn starfi sam­kvæmt þing­sköpum, sem eru reglur um störf þings­ins. „Meg­in­hlut­verk for­seta Alþingis er að sjá um að ákvæði stjórn­ar­skrár, sem varða Alþingi og þing­sköp Alþingis, séu haldin.“

Forseti Alþingis er skip­aður af meiri­hluta Alþingis, sem Vigdís er hluti af. Ekki hefur hins vegar verið sátt um skýrslu hennar.

Fulltrúi meiri­hlut­ans í fjár­laga­nefnd Alþingis, Val­gerður Gunn­ars­dóttir, seg­ist í sam­tali við Stundina ekki vera aðili að skýrslu Vigdísar og Guðlaugs Þórs sem kennd er við meiri­hluta fjár­laga­nefndar.

Vigdís og Guð­laugur kynntu skýrslu sína fyrir rúmri viku á blaða­manna­fundi. Stein­grímur J. Sig­fús­son, fyrr­ver­andi fjár­mála­ráð­herra, er bor­inn þungum sökum í skýrsl­unni. Í tölvu­pósti sem Vigdís sendi fyrir mis­tök á blaða­mann Stund­ar­innar, en var ætl­aður Páli Jóhanni Pálssyni, sam­flokks­manni hennar í fjár­laga­nefnd, kom fram að hún vildi leyna Stein­grím skýrsl­unni.

Er skýrslan ekki skýrsla?

Vigdís svarar gagn­rýni for­seta Alþingis með því að vísa til þess að hann sé undir áhrifum af Alþingi, sem nálgist botn­inn. „Einar er voða­lega góður maður og hann er kannski bara að bregð­ast við æsingi í þing­inu og hefur kannski sagt meira en hann ætl­aði að gera. Ég tel það vera. Þegar þetta er komið á þann stað að stjórn­ar­and­staðan bein­línis æpir í ræðu­stól, þá nátt­úru­lega bara brestur á ein­hver hálf­gerður flótti. Það er nátt­úru­lega því­líkt ástand í þing­inu, ég hef sagt það líka í við­tali, þegar ég tók ákvörðun um að hætta að þingið er ekki búið að ná botn­inum. Þingið er ekki komið á botn­inn, því miður. Og það birt­ist í gær.“

Hún seg­ist telja að allt hefði orðið „æpandi“ ef skýrslan hefði verið kynnt sem sam­an­tekt, frekar en sem skýrsla kennd við Alþingi, sem hún er ekki að mati for­seta Alþingis.

„Þetta er skýrsla. Þetta er plagg sem er að verða að skýrslu á morgun. Og hefðum við farið að breyta um nafn í miðri á og kalla þetta sam­an­tekt og eitt­hvað slíkt og svo á morgun er þetta skýrsla, þá hefði allt orðið æpandi yfir því líka.“

Guð­laugur Þór Þórð­ar­sonVara­for­maður fjár­laga­nefndar kynnti skýrslu meiri­hluta fjár­laga­nefndar ásamt Vigdísi Hauks­dóttur.

Mynd: Skjáskot af Youtube / Úr þætti Hring­brautar

Beitti „frekju“ og „nánast ofbeldi“

Vigdís útskýrir aðdrag­and­ann að því að hún og Guð­laugur Þór gerðu sína eigin skýrslu um end­ur­reisn banka­kerf­is­ins, en þau lögðu út fyrir 90 þús­und króna kostn­aði úr eigin vasa. Hún seg­ist hafa beitt frekju. „Ég er búin að reyna það síðan 2012 að fara af stað með rann­sókn í þessu máli þegar það var sam­þykkt að fara enn einu sinni í að rann­saka einka­væð­ingu bank­anna fyrri, þá var ég með breyt­ing­ar­til­lögu við þá til­lögu, um að gera þetta sam­hliða. Ég er búin að flytja tvisvar sjálf­stætt þing­mál um það að rann­saka einka­væð­ingu bank­anna seinni og það ekki hlotið braut­ar­gengi á þing­inu. Í vor þegar þingið var að fara heim þá allt í einu dúkk­aði upp til­laga. Nafnlaus aðili, ein­hver huldu­maður úti í bæ, setti sig í sam­band við Umboðs­mann Alþingis og taldi sig eiga eitt­hvað sök­ótt við einka­væð­ingu bank­anna fyrri og það var farið af stað á einni viku, bara svona var for­maður stjórn­skip­unar- og eft­ir­lits­nefndar, Ögmundur Jónasson, bara kom­inn með málið á þingið og lagði til að það ætti að fara að rann­saka einka­væð­ingu Bún­að­ar­bank­ans. Flott. Ég var þá líka með breyt­ing­ar­til­lögu að þessi til­laga mundi fram að ganga. Að rann­saka fyrri og seinni einka­væð­ing­una. Hefur ekki náð fram að ganga. Með mik­illi frekju náði ég því að þing­skjalið mitt um rann­sókn á einka­væð­ingu bank­anna hina síð­ari myndi vera rætt sam­hliða rann­sókn á Bún­að­ar­bank­anum. Ég fékk það loks­ins í gegn, strákar. Ég bara þurfti nán­ast að beita ofbeldi til að ég fengi það.“

Hún segir að Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn standi í vegi fyrir því að einka­væð­ing bank­anna verði rann­sökuð eins og þings­á­lykt­un­ar­til­laga var sam­þykkt um fyrir tæp­lega fjórum árum. Hún útskýrir þó ekki hvers vegna ekki náist meiri­hluti á Alþingi utan Sjálf­stæð­is­flokks til að ganga frá ákvörðun um rann­sókn­ina. „Fram­sókn­ar­flokk­ur­inn styður mig alla leið í þessu máli. En það er kannski ein­hver annar flokkur kannski sem er ekki eins hrif­inn af því að fá þetta fram. Það er Vinstri grænn þing­maður sem situr sem for­maður stjórn­skip­unar- og eft­ir­lits­nefndar sem hefur tafið málið mjög mikið. Ég skal bara alveg segja ykkur það. Það er ekki spenn­ingur fyrir þessu hjá Sjálf­stæð­is­flokknum að fara með rann­sókn af stað sem einka­væð­ing bank­anna seinni leiðir af sér.“

Útskýrir hvers vegna Steingrímur fékk ekki að svara

Vigdís, sem sagð­ist vera „skít­hrædd“ um að Stein­grímur J. yrði þess áskynja að verið væri að kynna skýrslu um meint afglöp hans, útskýrði í við­tal­inu í morgun hvers vegna honum gafst ekki færi á að svara fyrir sig og var með­vitað haldið frá vit­neskju um málið, sam­kvæmt tölvu­pósti hennar.

Stein­grímur J. Sig­fús­sonEr bor­inn þungum sökum í skýrslu Vigdísar, en hún leyndi hann með­vitað yfir­vof­andi kynn­ingu skýrsl­unnar.

Mynd: Pressphotos

„Þessi varúð mín í þessum tölvu­pósti snýr að því að það var lekið upp­lýs­ingum um mig úr þing­inu, af starfs­mönnum þings­ins, á sínum tíma þegar rík­is­end­ur­skoð­andi bein­línis sendir klögu­bréf til for­seta þings­ins sem átti ekki að koma fyrir almenn­ings­sjónir og það var ekk­ert afrit af því bréfi. Þannig að á þessum tíma var ég leið norður. Það var kjör­dæma­vika. Þetta var í febr­úar. Allt í einu fer ég að lesa bréfið sem for­seti þings­ins fékk á net­miðlum og hugs­aði: Hvað er hér í gangi? Það getur eng­inn annar en emb­ætti rík­is­end­ur­skoð­anda sjálft lekið þessum tölvu­pósti eða þingið. Og síðar kom það í ljós þegar ég fór að tala við hæst­ráð­endur í þing­inu að þeir gerðu það sjálfir á grunni upp­lýs­inga­laga. Þá sagði ég við við­kom­andi: Vitið þið ekki að upp­lýs­inga­lög gilda ekki um þing­menn? Út af því var ég svo hrædd um það þegar ég sendi skýrsl­una upp á nefnd­ar­svið í þar­síð­ustu viku til íslensku­yf­ir­lestrar að henni yrði lekið. Það var ótt­inn minn. Og þakka þér fyrir Sigmar að gefa mér kost á því að útskýra þetta hér.“

Upp­lýs­inga­lög gilda hins vegar um þing­menn, þótt und­an­þágur séu á, enda er þeim ætlað að „tryggja gegn­sæi í stjórn­sýslu og við með­ferð opin­berra hags­muna“. „Lög þessi taka til allrar starf­semi stjórn­valda,“ segir meðal ann­ars í lög­unum.

Hún seg­ist ekki hafa haft heim­ild til að kalla Stein­grím J. fyrir fjár­laga­nefnd. „Þetta er nátt­úr­lega komið þannig, sjáið strákar, eins og ég fór yfir áðan að vald­mörk fjár­laga­nefndar eru þannig að við getum ekki kallað til okkar gesti nema að það sé grunnur til þess. Við erum að leggja til að þetta mál fari í rann­sókn og þá fær Stein­grímur J. Sig­fús­son, eins og emb­ætt­is­menn sem minnst er á í skýrsl­unni og samn­inga­menn rík­is­ins sem minnst er á í skýrsl­unni, allan tíma til að svara fyrir að rann­sókn­ar­nefnd­inni.“

Telur gagnrýni á frágang gera lítið úr starfsmönnum þingsins

Þá gagn­rýnir Vigdís Oddnýju Harð­ar­dóttur, for­mann Sam­fylk­ing­ar­innar, fyrir að gagn­rýna mál­far og frá­gang skýrsl­unnar, en skýrslan var illa eða ekki próf­ark­ar­lesin fyrir kynn­ingu hennar og birt­ingu. „Út af því að það var orð­inn trún­að­ar­brestur á milli mín og þings­ins á þessum tíma. Algjör tíma­brestur. Svo það sem kemur líka fram í mínum tölvu­pósti er það að ég væri mjög óhress, eða ekki einu sinni óhress, að mér þótti það miður að Oddný Harð­ar­dóttir, fyrr­ver­andi fjár­mála­ráð­herra frá síð­asta kjör­tíma­bili, hefði hjólað í íslensku­lest­ur­inn á skýrsl­unni. Vegna þess að starfs­menn þings­ins voru búnir að lesa skýrsl­una yfir með því til­liti. Þetta er orðið svo mikið ... í tölvu­póst­inum kemur fram að ég segi því miður hjólaði Oddný Harð­ar­dóttir í íslensku­yf­ir­lest­ur­inn því þar með var hún að gera lítið úr starfs­mönnum þings­ins.“

Vigdís ýjaði að því að ráð­herrar gætu verð­skuldað að vera dregnir fyrir lands­dóm vegna þess að ekki hefði verið haldið utan um fund­ar­gerðir. „Ég lét ekki fund­ar­gerð eitt og þrettán hverfa úr kerf­inu árið 2009. Hér hefur maður verið dreg­inn fyrir Landsdóm fyrir það að það hafi verið óreiða á ein­hverjum fund­ar­gerðum,“ sagði Vigdís. Geir H. Haarde var hins vegar leiddur fyrir Landsdóm á grund­velli ákæru fyrir að hafa sýnt af sér marg­vís­lega van­rækslu í aðdrag­anda banka­hruns­ins og fyrir að hafa ekki kallað saman rík­is­stjórn­ar­fundi um „mik­il­væg stjórn­ar­mál­efni“, en hann var dæmdur fyrir það síð­ast­nefnda.

Vigdís hélt áfram. „Þarna vantar bein­línis tvær fund­ar­gerðir. Fjár­laga­nefnd hefur ekki allar fund­ar­gerð­irnar, því að þessir tveir fund­ar­gerð­ar­pakkar sem við höfum, það er vísað á næstu fundi. Ég get ekki borið ábyrgð á því hvað menn voru að gera á vett­vangi árið 2009. Það stendur bein­línis í fund­ar­gerðum. Við getum hent þess­ari skýrslu fyrir hádegið. Það er ekk­ert mál. Hendum þess­ari skýrslu fyrir hádegið en fund­ar­gerð­irnar og fylgi­skjölin tala sínu máli. Þess vegna er þetta svo mik­ill orð­heng­ils­háttur að það sé eitt­hvað tækni­legt að mál­inu. Ég er ekki að fella dóm yfir því en við erum búin að birta þarna atburð­ar­rás­ina eins og hún var þarna 2009. Stjórn­mála­menn voru ekki á vett­vangi þegar þessar fund­ar­gerðir voru skrif­aðar. En ég bendi á það að póli­tíkin ber ábyrgð. Ráðherra ber ábyrgð á sínum mála­flokki. Það voru þrír fjár­mála­ráð­herrar þarna á þessum tíma og það hefur verið eitt­hvað voða svona, eitt­hvað upp­nám yfir því, að á einum stað í skýrsl­unni er minnst á Stein­grím J. Sig­fús­son. Það var ein­fald­lega verið að skrifa nafnið hans inn í skýrsl­una til þess að bæði Oddný Harð­ar­dóttir og Katrín Júl­í­us­dóttir væru fríar af því að ein­hver myndi halda að þetta hefði verið á þeirra vakt.“

Loks árétt­aði Vigdís að skýrsla hennar væri skýrsla. „Og skýrslan er skýrsla. Skýrslan er drög að skýrslu.“