Bók blaða­manns­ins Jóns Dan­í­els­sonar um Guð­mundar- og Geir­finns­mál kemur út eftir helgi. Þar er nýju ljósi varpað á ýmis atriði saka­mál­anna og settar fram upp­lýs­ingar sem hvergi hafa birst áður.

Jón Dan­í­els­son er höf­undur bók­ar­innar

Stundin fékk leyfi Jóns til að birta kafla úr bók­inni en for­sala hennar á Karolina Fund lýkur á sunnu­dags­kvöld. Kaflinn sem hér birt­ist heitir „Hver hringdi í Geirfinn?“ og fjallar um eitt dæmi þess hvernig dóm­arar virð­ast hafa afbakað vitn­is­burð og dregið álykt­anir sem fengu ekki stað­ist miðað við önnur gögn sem lágu fyrir í máli Geir­finns Ein­ars­sonar. 

Bók Jóns, Sá sem flýr undan dýri, kemur út eftir helgi og er vænt­an­leg í bóka­búðir um miðja næstu viku.

Hver hringdi í Geirfinn?

Það var allt frá upp­hafi lyk­il­at­riði í Geir­finns­mál­inu, hver sá maður var sem hringdi í Geirfinn Ein­ars­son um eða rétt upp úr kl. 22.20, þriðju­dags­kvöldið 19. nóv­em­ber 1974. Í dómi saka­dóms er talið að það hafi verið Kristján Viðar Við­ars­son en Hæsti­réttur til­greinir annað hvort hann eða Sævar. En það vill svo til, að einmitt þau gögn sem dóm­ar­arnir töldu sanna þetta, sönn­uðu þvert á móti alveg óyggj­andi, að hafi verið hringt í Geirfinn úr Hafn­ar­búð­inni, var hringj­and­inn hvorki Kristján Viðar né Sævar.

Guðlaug Jón­as­dóttir var við afgreiðslu í Hafn­ar­búð­inni að kvöldi 19. nóv­em­ber og gaf Hauki Guð­munds­syni rann­sókn­ar­lög­reglu­manni mjög grein­ar­góða lýs­ingu, bæði á mann­inum og atburða­rásinni. Af lýs­ingu hennar er greini­legt að mað­ur­inn beið nokkra stund áður en hann hringdi. Þegar Guðlaug spurði hvað hún gæti gert fyrir hann, sagð­ist hann ekk­ert ætla að kaupa, heldur doka aðeins. Guðlaug afgreiddi síðan a.m.k. einn mann áður en mað­ur­inn bað um að fá að hringja. Þetta bendir ekki bein­línis til neinnar hrað­ferðar og er að því leyti í full­kominni and­stöðu við nið­ur­stöður lög­reglu og dóm­ara en skiptir að öðru leyti ekki máli í sam­heng­inu.

Mánu­dag­inn 25. októ­ber 1976 var Guðlaug fengin í sak­bend­ingu og fyrir hana var stillt upp sjö mönnum, þeirra á meðal var Kristján Viðar. Guðlaug sagði engan mann­anna líkj­ast þeim sem fékk að hringja í Hafn­ar­búð­inni.

Þann 20. maí 1977 bar Guðlaug vitni fyrir dómi. Þá var Karl Schütz búinn að loka mál­inu og lýsa því yfir á blaða­manna­fund­inum fræga að það hefði verið Kristján Viðar sem hringdi. Í dóms­kerf­inu var greini­lega litið á lausn Schütz sem end­an­lega og þau atriði sem ekki féllu sjálf­krafa að henni, voru ein­fald­lega lag­færð þannig að lausnin gengi upp. Yfir­heyrslan yfir Guðlaugu fyrir dómi ber mjög greini­lega með sér að þar var ekki verið að leita að neinum sann­leika, heldur átti ein­fald­lega að fá hana til að fall­ast á þá nið­ur­stöðu að Kristján Viðar væri sá sem hringdi.

En Guðlaug var aldeilis ekki á þeim bux­unum. Það vildi nefni­lega svo til að hún þekkti bæði Kristján og Sævar í sjón og hafði spjallað við þá, þegar þeir komu ein­hverju sinni í Hafn­ar­búð­ina. Frá þessu skýrði Guðlaug í skýrslu­töku hjá Láru V. Júl­í­us­dóttur, þá settum sak­sókn­ara, 8. októ­ber 2001. Lára segir í skýrslu sinni til dóms­mála­ráð­herra:

„Guðlaug greindi jafn­framt frá því að þeir Kristján Viðar og Sævar hefðu komið í Hafn­ar­búð­ina, ásamt ein­hverjum öðrum mönnum, nokkrum vikum áður en Geir­finnur hvarf. Þeir sett­ust niður í róleg­heitum og keyptu sér veit­ingar. Þar sem hún og Sævar hafi verið ágæt­lega mál­kunnug hafi hún spurt Sævar um hans ferðir og í hvaða „business“ hann væri …

… Í ljósi þessa sagði Guðlaug aðspurð úti­lokað að Kristján Viðar Við­ars­son hafi verið mað­ur­inn sem fékk að hringja í Hafn­ar­búð­inni 19. nóv­em­ber 1974.“ 

Það liggur auð­vitað í hlut­ar­ins eðli að Guðlaug hefur sagt nokkurn veg­inn nákvæm­lega það sama frammi fyrir saka­dóm­ur­unum tæpum ald­ar­fjórð­ungi fyrr. En þeir bók­uðu frá­sögn hennar tals­vert öðru­vísi. Í skýrsl­unni er að vísu getið um að Kristján og Sævar hafi áður komið í Hafn­ar­búð­ina en síðan bóka saka­dóm­ar­arnir:

„Vitnið segir að maður sá er það hefur hér talað um að komið hafi í Hafn­ar­búð­ina 19. nóv­em­ber 1974 og fengið að hringja þar, hafi ekki verið Kristján Viðar. Hins vegar kunni Kristján Viðar að hafa komið þarna og hringt umrætt kvöld án þess að vitnið veitti því athygli, enda hafi margir fengið að hringja þarna þetta kvöld.“

Er þetta ekki dálítið skrýt­inn texti? Við vitum að hringt var í Geirfinn um nálægt kl. 22.20. En hér er skyndi­lega allt kvöldið undir. Kristján Viðar gæti sem sagt hafa laumað sér inn og hringt um átta­leytið, sjöleytið, níu­leytið? Eftir að hafa lesið fleiri skýrslur þar sem dóm­ar­arnir lentu í ámóta vand­ræðum, fer ekki milli mála hvað hér hefur gerst. Guðlaug hefur verið spurð hvort hún treysti sér virki­lega til að úti­loka alveg að Kristján Viðar gæti hafa kom­ist í sím­ann og hringt ein­hvern tíma um kvöldið, án þess að hún tæki eftir því. Og hver getur full­yrt slíkt?

Þegar dóm­ur­unum hafði tek­ist að fá Guðlaugu til að svara þess­ari spurn­ingu neit­andi, var hægt að bóka eftir henni eins og gert var. En það dugði reyndar ekki alveg til. Eftir stóð enn þessi dul­ar­fulli maður sem eng­inn veit enn hver var. Maðurinn sem kom inn kringum korter yfir tíu, gekk um gólf í nokkrar mín­útur og fékk svo að hringja.

Nú var allt í einu komin upp sú staða, að dóm­ar­arnir þurftu að losa sig við þennan mann, sjálfan Leirfinn, lyk­il­mann­inn sem allt frá upp­hafi hafði þótt aug­ljóst að hefði hringt í Geirfinn. Það hafði komið fram, að Guðlaug heyrði ekki hvað hann sagði og að sím­talið var mjög stutt. Hún hefur nú í fram­hald­inu verið spurð hvort hún væri viss um að mað­ur­inn hefði yfir­leitt náð sam­bandi. Og Guðlaug, sem ekk­ert hafði heyrt, hefur auð­vitað ekki getað full­yrt það. Í fram­hald­inu bók­uðu dóm­ar­arnir:

„Vitnið tekur fram, að maður sá, er bað um að fá að hringja og það hefur hér rætt um, hafi verið mjög stutta stund við sím­ann og hafi það jafn­vel talið lík­legt að hann hafi ekki fengið svar. Það hafi a.m.k. ekki heyrt hann tala.“ 

Þar með var málið í höfn og það skipti ekki einu sinni máli að mað­ur­inn lagði 20 krónur á borðið sem greiðslu fyrir sím­talið. Það hefði hann þó tæp­ast gert ef hann hefði ekki náð sam­bandi.

Orða­lagið „Vitnið tekur fram …“ vekur sér­staka athygli. Hér eru dóm­ar­arnir sjálfir komnir á mjög hálan ís en með því að orða þetta svona varpa þeir allri ábyrgð á vitnið. Í raun og sann­leika eru þeir sjálfir að draga ályktun sem fær ekki stað­ist, því fram­burður Guð­laugar var í raun­inni alltaf skýr og ótví­ræður. En þeir gefa til kynna að Guðlaug hafi sjálf haft frum­kvæði að þess­ari ályktun.

Þannig fría þeir sjálfa sig. Í versta falli var það vitnið sem gerði sig sekt um rangan fram­burð.

Dóm­ar­arnir virð­ast hafa talið sér takast að sýna fram á að ekki væri endi­lega víst að dul­ar­fulli mað­ur­inn kæmi mál­inu neitt við en á hinn bóg­inn gat þetta vitni sem sagt alls ekki úti­lokað að Kristján Viðar hefði hringt úr Hafn­ar­búð­inni. Saka­dóm­ar­arnir þrír virð­ast þó hafa gert sér ljóst að þeir voru staddir á hálum ís, því í dóms­nið­ur­stöð­unum smeygja þeir sér fim­lega fram hjá því að full­yrða að Kristján hafi farið inn í Hafn­ar­búð­ina til að hringja. Þess í stað láta þeir nægja að gefa það í skyn:

„Í yfir­heyrslu 28. októ­ber 1976 var ákærði [Sævar] spurður um, hvort hann myndi síma­núm­erið, sem ákærði Guðjón skrif­aði á miða, er ákærði Kristján Viðar fékk við Hafn­ar­búð­ina.“ 

Hæsta­rétt­ar­dóm­ar­arnir þekktu ekki for­sög­una jafn nákvæm­lega en þeir treystu sér þó ekki til að full­yrða að Kristján hefði hringt. Þeir orð­uðu nið­ur­stöð­una svona:

„Miða verður við það, að ákærðu hafi komið í bif­reið­inni að Hafn­ar­búð­inni og að annað hvort Kristján eða Sævar hafi hringt þaðan til Geir­finns rétt eftir kl. 22:15, eins og áður greinir. Þá er sannað með skýrslum hinna ákærðu, að Geir­finnur kom að bif­reið þeirra litlu síðar og sett­ist inn í hana …“

Í Hæsta­rétti telst sem sagt sannað að annað hvort Kristján eða Sævar hafi hringt úr Hafn­ar­búð­inni rétt eftir kl. 22.15. Þetta telja dóm­ar­arnir sannað, þrátt fyrir alveg ótví­ræðan vitn­is­burð Guð­laugar sem í raun­inni er óger­legt að kalla nokkuð annað en full­gilda sönnun fyrir því að hvor­ugur þeirra hafi hringt úr Hafn­ar­búð­inni á þessum tíma.

Til við­bótar gera Hæsta­rétt­ar­dóm­ar­arnir sig seka um þau mis­tök að tíma­setja sím­talið fimm mín­útum of snemma. Jafnvel miðað við hinn allt of þrönga tímara­mma lög­regl­unnar, var úti­lokað að Sævar eða Kristján hefðu getað hringt fyrr en eftir kl. 22.20. Með þess­ari tíma­setn­ingu einni og sér má því segja að Hæsta­rétt­ar­dóm­ar­arnir dæmi sjálfa sig úr leik.