Höfnun á orkupakkanum gæti raskað hagsmunum Íslands innan EES-samstarfsins

Ef Íslend­ingar færu fram á að hefja við­ræður innan sam­eig­in­legu EES-nefnd­ar­innar um að Ísland falli að mestu eða öllu leyti utan við orku­við­auka EES-samn­ings­ins myndi slíkt vekja upp grund­vall­ar­spurn­ingar um stöðu Íslands í EES-sam­starf­inu. Vandséð er að Íslend­ingar hafi hag af því að taka EES-samn­ing­inn til sér­stakrar end­ur­skoð­unar. Þetta er mat utan­rík­is­ráðu­neyt­is­ins. 

„Hvað varðar kröfur um að gera breyt­ingar í heild sinni á efni við­auka við EES-samn­ing­inn, sem hefur verið hluti hans frá und­ir­ritun, felst krafa um að hefja við­ræður um end­ur­skoðun EES-samn­ings­ins, a.m.k. hvað hlut­að­eig­andi við­auka við EES-samn­ing­inn varðar,“ segir í svari Guðlaugs Þórs Þórð­ar­sonar utan­rík­is­ráð­herra við ítar­legri fyr­ir­spurn Óla Björns Kára­sonar um þriðja orku­pakk­ann sem birt­ist á vef Alþingis á gær.

Utan­rík­is­ráðu­neytið bendir á að við­aukar við EES-samn­ing­inn eru órjúf­an­legur hluti samn­ings­ins sjálfs en meg­in­mark­mið hans er að tryggja eins­leitt reglu­verk á Evrópska efna­hags­svæð­inu. Í því felst meðal ann­ars að lög­gjöf ESB sem varðar innri mark­að­inn sé tekin upp í EES-samn­ing­inn. 

Þingmenn Mið­flokks­ins og Flokks fólks­ins hafa laggst ein­dregið gegn því að Alþingi heim­ili rík­is­stjórn­inni að stað­festa fyrir Íslands hönd  ákvörðun sam­eig­in­legu EES-nefnd­ar­innar um upp­töku þriðja orku­pakk­ans. „Hvað er svona hættu­legt vð að segja nei við þessu? Þetta fer þá bara fyrir sam­eig­in­legu EES-nefnd­ina og við bara tökum á því þar. Látum bara reyna á málið fyrir sam­eig­in­legu EES-nefnd­inni,“ sagði Birgir Þór­ar­ins­son, þing­maður Mið­flokks­ins, í umræðu um málið rétt í þessu. Sigurður Páll Jónsson og Ólafur Ísleifs­son, þing­menn sama flokks, töl­uðu með svip­uðum hætti í gær.

Utan­rík­is­ráð­herra virð­ist telja þetta óráð. „Af hálfu allra samn­ings­að­ila EES-samn­ings­ins hefur hingað til verið lít­ill áhugi á að hefja við­ræður um end­ur­skoðun EES-samn­ings­ins, enda gætu slíkar við­ræður falið í sér að tekin yrðu upp að nýju við­kvæm mál­efni sem tókst að miðla málum um við gerð samn­ings­ins, m.a. varð­andi stofna­na­upp­bygg­ingu samn­ings­ins og efn­is­legar skuld­bind­ingar,“ segir í svar­inu.

„Mestu máli skiptir í þessu sam­hengi að veiga­mestu und­an­þágur EFTA-ríkj­anna, þ.m.t. und­an­þága Íslands frá fjár­fest­ingum í sjáv­ar­út­vegi og fjár­fram­lög þeirra til sjóða ESB, yrðu end­ur­skoð­aðar. Almennt hefur verið talið ólík­legt að þrjú EFTA-ríki gætu náð hag­stæð­ari samn­ingum við ESB en sjö EFTA-ríki gerðu á sínum tíma í samn­inga­við­ræðum við þáver­andi tólf aðild­ar­ríki ESB um EES-samn­ing­inn. Það er því vand­séð að Ísland hefði hag af því að taka EES-samn­ing­inn upp með þessum hætti.“