Íslenska ríkið braut gegn rétti manns til rétt­látrar máls­með­ferðar fyrir dómi þegar dóm­ari sem dóms­mála­ráð­herra hafði skipað með ólög­mætum hætti við Lands­rétt dæmdi í máli hans.

Þetta er nið­ur­staða Mann­rétt­inda­dóm­stóls Evrópu í dómi sem kveð­inn var upp í Strass­borg rétt í þessu. Telst Ísland hafa brotið gegn 6. gr. mann­rétt­inda­sátt­mála Evrópu en ákvæðið veitir hverjum þeim sem bor­inn er sökum um refsi­verða hátt­semi rétt­inn til rétt­látrar máls­með­ferðar fyrir sjálf­stæðum og óvil­höllum dóm­stóli. 

„Sú stað­reynd ein og sér að dóm­ari, sem hefur ekki verið skip­aður með lög­legum hætti í skiln­ingi 6. gr. sátt­mál­ans, dæmi í saka­máli nægir til að kom­ist sé að þeirri nið­ur­stöðu að framið hafi verið brot gegn grein­inni í sam­ræmi við grund­vall­ar­reglur rétt­ar­rík­is­ins,“ segir meðal ann­ars í dóm­inum.  

Þótt málið varði að nafn­inu til dóm Arn­fríðar Ein­ars­dóttur í umferð­ar­laga­brota­máli Guð­mundar Andra Ást­ráðs­sonar, skjól­stæð­ings Vil­hjálms H. Vil­hjálms­sonar hæsta­rétt­ar­lög­manns fyrir Lands­rétti, hefur hinn nýupp­kveðni dómur Mann­rétt­inda­dóm­stóls Evrópu gríð­ar­lega þýð­ingu fyrir íslenskt rétt­ar­kerfi.

Annars vegar fyrir dóm­þola í Lands­rétti og hins vegar fyrir þá fjóra dóm­ara sem Sigríður Andersen dóms­mála­ráð­herra skip­aði við dóm­stól­inn í trássi við mat hæfn­is­nefndar sum­arið 2017. 

Eins og íslenskir dóm­stólar hafa marg­stað­fest van­rækti dóms­mála­ráð­herra rann­sókn­ar­reglu stjórn­sýslu­réttar við skipun dóm­ara í Lands­rétt og sýndi ekki fram á að þeir dóm­arar sem hún valdi væru hæf­ustu umsækj­end­urnir. Fyrir vikið var brotið gegn öðrum umsækj­endum um dóm­ara­stöð­urnar og hafa þeim verið dæmdar bætur.

Nú liggur fyrir að með lög­broti dóms­mála­ráð­herra og setu hinna ólög­lega skip­uðu dóm­ara í rétt­inum hefur einnig verið brotið gegn mann­rétt­indum fólks sem hefur verið dæmt í Lands­rétti síðan dóm­stóll­inn tók til starfa.

Má því vænta þess að farið verði fram á end­ur­upp­töku og miska­bætur í fjölda mála sem fjór­menn­ing­arnir hafa dæmt. Af 61. gr. stjórn­ar­skrár­innar leiðir þó að dóm­ur­unum fjórum verður ekki vikið úr emb­ætti nema með dómi.