Þeir fjórir dóm­arar sem Sigríður Andersen skip­aði í Lands­rétt án þess að reglum stjórn­sýslu­réttar væri fylgt voru allir starf­andi sem vara­dóm­arar í Hæsta­rétti meðan mál er varð­aði bærni Arn­fríðar Ein­ars­dóttur til að kveða upp lög­lega og bind­andi dóma í Lands­rétti var þar til með­ferðar. 

Mynd: Af vef dóm­stóls­ins

Á tíma­bil­inu 23. febr­úar til 24. maí 2018 störf­uðu fjór­menn­ing­arnir náið með fjórum af þeim fimm hæsta­rétt­ar­dóm­urum sem kváðu upp dóm­inn sem nú er til skoð­unar hjá Mann­rétt­inda­dóm­stóli Evrópu. Um er að ræða hæsta­rétt­ar­dóm­ar­ana Þorgeir Örlygs­son, Karl Axelsson, Markús Sig­ur­björns­son og Viðar Má Matth­í­as­son.

Sjálf var Arn­fríður vara­dóm­ari í tveimur málum með Þorgeiri Örlygs­syni, for­seta Hæsta­réttar, á umræddu tíma­bili og í einu máli með Viðari Má Matth­í­assyni.

Arn­fríður og Þorgeir kváðu upp dóm í öðru mál­anna þann 24. maí 2018, sama dag og Þorgeir og hinir fjórir hæsta­rétt­ar­dóm­ar­arnir komust að þeirri nið­ur­stöðu að Arn­fríður gæti með réttu talist hand­hafi dóms­valds og bær til að dæma mál í Lands­rétti. Aðal­með­ferð í mál­inu sem Arn­fríður dæmdi með Viðari Má Matth­í­assyni fór fram tveimur dögum áður, þann 22. maí.

Þorgeir og Viðar dæmdu einnig í mál­inu er varð­aði hæfi Arn­fríðar þann 8. mars síð­ast­lið­inn og vís­uðu frá kæru sem byggði á því að Arnfríði hefði borið að víkja sæti í Lands­rétti vegna þess að hún hefði verið skipuð dóm­ari með ólög­legum hætti.

Mikið í húfi fyrir fjórmenningana

Vil­hjálmur H. Vil­hjálms­son hæsta­rétt­ar­lög­maður hélt því fram fyrir Hæsta­rétti að vegna lög­brota dóms­mála­ráð­herra við val á Lands­rétt­ar­dóm­urum bæri að ógilda dóm yfir skjól­stæð­ingi hans í máli sem Arn­fríður Ein­ars­dóttir hafði dæmt, enda væri Arn­fríður ólög­lega skipuð og dóms­úr­lausnir hennar því „dauður bók­stafur“. 

Ef Hæsti­réttur hefði fall­ist á kröfur Vil­hjálms hefði það ekki aðeins haft áhrif á stöðu Arn­fríðar heldur einnig haft for­dæm­is­gildi hvað varðar hina þrjá dóm­ar­ana sem Sigríður Á. Andersen valdi í Lands­rétt án þess að fylgja reglum stjórn­sýslu­réttar.

Um er að ræða lands­rétt­ar­dóm­ar­ana Ásmund Helgason, Jón Finn­björns­son og Ragn­heiði Braga­dóttur.

Ásmundur Helgason var settur vara­dóm­ari í tveimur málum með Þorgeiri Örlygs­syni og tveimur með Viðari Má Matth­í­assyni meðan málið er varð­aði hæfi Arn­fríðar var til með­ferðar í Hæsta­rétti. Dómur í öðru mál­inu sem Ásmundur og Viðar dæmdu saman var kveð­inn upp þann 24. maí, sama dag og dóm­ur­inn um hæfi Arn­fríðar féll.

Jón Finn­björns­son dæmdi tvö mál með Markúsi Sig­ur­björns­syni og tvö með Þorgeiri, en í öðru þeirra sem Jón og Þorgeir dæmdu saman var einnig kveð­inn upp dómur þann 24. maí.

Þá dæmdi Ragn­heiður Braga­dóttir eitt mál með Viðari Má og Karli Axels­syni og tvö önnur mál með Karli.

Ásmundur Helgason og Jón Finn­björns­son eiga það jafn­framt sam­eig­in­legt að hafa fengið jákvæðar umsagnir frá Markúsi Sig­ur­björns­syni þegar óháð dóm­nefnd lagði mat á hæfi umsækj­enda um dóm­ara­emb­ætti við Lands­rétt í fyrra.

Óvenju skjót viðbrögð Mannréttindadómstólsins

Nið­ur­staða Lands­réttar um hæfi Arn­fríðar Ein­ars­dóttur var kærð til Hæsta­réttar þann 23. febr­úar síð­ast­lið­inn og kvað Hæsti­réttur upp dóm í mál­inu þann 24. maí. Eins og rakið hefur verið var mik­ill sam­gangur milli dóm­ara Hæsta­réttar og Lands­réttar á þessu tíma­bili, enda sinntu allir fjórir lands­rétt­ar­dóm­ar­arnir sem valdir voru í trássi við stjórn­sýslu­lög vara­dóm­ara­störfum í Hæsta­rétti og dæmdu með hæsta­rétt­ar­dóm­urum sem voru á sama tíma með mál á sínu borði sem hefði getað sett dóm­ara­störf og fram­tíð­ar­horfur umræddra lands­rétt­ar­dóm­ara í upp­nám. 

Eins og fram kom í síð­ustu viku hefur Mann­rétt­inda­dóm­stóll Evrópu tekið kæru vegna Lands­rétt­ar­máls­ins til skoð­unar og kraf­ist skýr­inga og upp­lýs­inga frá íslenska rík­inu. Um er að ræða óvenju skjóta máls­með­ferð – raunar eins­dæmi í sögu íslenskra mála fyrir rétt­inum – en aðeins um mán­uður  er lið­inn frá því að dómur Hæsta­réttar var kærður til Mann­rétt­inda­dóm­stóls­ins. 

Þessi skjótu við­brögð má rekja til þeirrar alvar­legu réttaró­vissu sem nú er uppi í íslensku rétt­ar­kerfi. Ef Mann­rétt­inda­dóm­stóll­inn kemst að þeirri nið­ur­stöðu að Ísland hafi brotið gegn rétt­inum til sann­gjarnrar máls­með­ferðar fyrir sjálf­stæðum og óvil­höllum dóm­stóli gæti fjöldi dóm­þola, fólk sem hefur verið dæmt af þeim fjórum dóm­urum sem skip­aðir voru í Lands­rétt án þess að reglum stjórn­sýslu­réttar væri fylgt, farið fram á end­ur­upp­töku og miska­bætur.